Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1809497

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 15 maja 2015 r.
II AKa 26/15
Wiarygodne informacje w rozumieniu art. 19a ust. 1 ustawy z 1990 r. o Policji a dowody pozwalające na przyjęcie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Bożena Summer - Brason.

Sędziowie SA: Michał Marzec (spr.), Wiesław Kosowski.

Przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Tadeusza Trzęsimiecha.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. sprawy

1.

S. R. s. (...) ur. (...) roku w B. oskarżonego z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 3 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

2.

M. P. s. (...) ur. (...) roku w B. oskarżonego z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

3.

R. H. s. (...) ur. (...) roku w B. oskarżonego z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

na skutek apelacji obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt III K 135/12

1.

utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

2.

zasądza od oskarżonych S. R., M. P. i R. H. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe postępowania odwoławczego, w tym opłatę za II instancję w wysokości po 1.500 (tysiąc pięćset) złotych od oskarżonych S. R. i R. H. oraz w wysokości 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych od oskarżonego M. P.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy w Bielsku Białej wyrokiem z dnia 28 października 2014 r. skazał oskarżonych S. R., M. P. i R. H. za czyn z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na mocy art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. skazał S. R. i R. H. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i M. P. na karę 1 roku pozbawienia wolności, przy czym kary te na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby w wypadku oskarżonego R. H. 5 lat, zaś oskarżonych S. R. i M. P. 4 lat. Na mocy art. 71 § 1 k.k. orzeczono kary grzywny, wobec oskarżonych S. R. i R. H. w wysokości 200 stawek po 60 złotych każda, zaś wobec oskarżonego M. P. w wysokości 100 stawek po 30 złotych każda, przy czym na mocy art. 63 § 1 k.k. na poczet kar grzywny zaliczono oskarżonym okresy rzeczywistego pozbawienia wolności, uznając grzywny za wykonane w całości.

Apelację od tego wyroku wnieśli obrońcy oskarżonych.

Obrońca oskarżonego S. R. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego art. 19a ust. 1 ustawy o Policji skutkujące nielegalnością działań operacyjnych policji i naruszenie zasad wyrażonych w art. 2, 7 i 45 Konstytucji RP poprzez uznanie za dowód w postępowaniu materiałów uzyskanych z naruszeniem art. 19a ustawy o Policji. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego.

Obrońca oskarżonego R. H. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego art. 19 i art. 19a ustawy o Policji, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia dotyczących świadomości oskarżonego H. działań podejmowanych przez S. R. oraz wycofania się oskarżonego H. z pomysłu zlecenia pobicia, obrazę prawa procesowego, art. 7 k.p.k. poprzez błędną ocenę części dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału zgromadzonego w sprawie. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź uchylenie wyroku do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego M. P. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotne znaczenie dla treści wyroku, art. 170 k.p.k. w zw. z art. 19a ustawy o Policji poprzez bezzasadne uznanie czynności operacyjnych policji za legalne oraz błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na przyjęciu, iż oskarżony P. miał świadomość działań podejmowanych przez oskarżonego R. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź uchylenie wyroku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacje nie okazały się zasadne.

Apelacje kwestionują zaskarżony wyrok w zakresie legalności materiału dowodowego uzyskanego na skutek czynności operacyjnych policji podjętych w trybie przepisów art. 19a ust. 1 ustawy o Policji. Jeżeli chodzi o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowego, to apelacja oskarżonego S. R. w ogóle ich nie kwestionuje, zaś apelacje obrońców oskarżonych P. i H. tylko w ograniczonym zakresie odnoszącym się do świadomości tych oskarżonych co do działań podejmowanych przez oskarżonego R. Żadna z apelacji nie kwestionuje oceny prawnej zachowania przypisanego oskarżonym. Już choćby dlatego widać, że kwestia legalności działań podjętych przez funkcjonariuszy Policje jest decydująca dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż nie zachowanie określonych w art. 19a ust. 1 ustawy o Policji ustawowych warunków dopuszczalności przeprowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych uniemożliwiłoby wykorzystanie w toku postępowania, uzyskanego w ich trakcie materiału dowodowego.

Przepis art. 19a ustawy o Policji nie przewiduje kontroli sądowej podjętych czynności operacyjnych przed, czy też w trakcie ich trwania, a zarządza je Komendant Główny Policji po uzyskaniu pisemnej zgody właściwego miejscowo Prokuratora Okręgowego. Skoro u podstaw zarządzenia takich czynności operacyjnych nie leży niezawisłe orzeczenie sądowe, to nakłada to na sąd orzekający obowiązek rygorystycznego badania w toku prowadzonego postępowania karnego istnienia przesłanek zarządzenia takich czynności.

Zarówno jawna jak i nie jawna część pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że Sąd Okręgowy dokonał takiego rygorystycznego badania tych przesłanek i uznał, że spełniony został podstawowy warunek zarządzenia czynności operacyjnych-rozpoznawczych, o którym mowa w art. 19a ustawy o Policji, w postaci posiadania przez policję wiarygodnych informacji o przestępstwie. Sąd Okręgowy na poparcie swego stanowiska przedstawił w uzasadnieniu bardzo szczegółową argumentację, która przekonuje, iż stanowisko to należy uznać za prawidłowe. Sąd Okręgowy w niejawnej części uzasadnienia wskazał jaki materiał niejawny przesądziły o jego ocenie, że Policja dysponowała wiarygodnymi informacjami o przestępstwie. Nie ma powodu, niezależnie od ograniczeń związanych z utajnieniem tych dowodów, na ponowne przedstawianie zawartej w tej części uzasadnienia argumentacji zarówno dlatego, że jest ona pełna i nie wymaga uzupełnienia, wystarczy proste do niej odesłanie, ale i dlatego, że apelacje istnienia materiału dowodowego, na którym oparte są te oceny nie kwestionuje, a polemika z tą oceną ogranicza to odmiennych wniosków niż te podjęte przez sąd I instancji i stwierdzenia, iż materiały te są niewystarczające do uznania działania policji za legalne.

W tym kontekście należy stwierdzić, że źródło wiarygodnych informacji o popełnieniu przestępstwa może mieć zarówno charakter procesowy jak i operacyjny. Idąc tym kierunkiem rozumowania Sąd Okręgowy słusznie stwierdził w swych rozważaniach, czego nie dostrzegają apelujący obrońcy, że istnieje różnica między "wiarygodnymi informacjami" koniecznymi do zarządzenia operacji specjalnej, a dowodami, pozwalającymi na wyprowadzaniu wniosku o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Najogólniej rzecz ujmują "wiarygodne informacje" nie muszą przybrać postaci dowodu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania karnego. Jeżeli takie informacje będą miały wyłącznie charakter operacyjny, to wcale nie może oznaczać, że nie będą mogły być uznane za wiarygodne w rozumieniu art. 19a ust. 1 ustawy o Policji i umożliwiać zarządzenia operacji specjalnej. Jest to oczywiste, skoro z treści art. 19a ust. 1 cyt. ustawy wynika, że czynności operacyjne-rozpoznawcze mają mieć na celu ustalenie sprawców i dowodów przestępstwa, a więc nie da się zasadnie twierdzić, że ustawodawca umożliwił podjęcie takich czynności operacyjnych wyłącznie w sytuacji, w której uprawnione organa dysponują dowodami o charakterze procesowym świadczącymi o popełnienia przestępstwa, a także tylko wtedy gdy znają sprawcę lub sprawców przestępstwa. Nie zmienia to faktu, że informacje te muszą być weryfikowalne w stopniu umożliwiającym organowi kontrolnemu, jaki na obecnym etapie postępowania jest sąd meriti, podjęcie ocen co do legalności działania ówcześnie uprawnionych organów.

Sąd Okręgowy te wszystkie zależności i okoliczności dostrzegł i dokonał oceny tego materiału, który w zakresie istnienia wskazanej przesłanki art. 19a ust. 1 ustawy o Policji miał przecież charakter nie tylko operacyjny, gdyż funkcjonariusze przed zarządzeniem czynności operacyjnych odwiedzili P. B. celem weryfikacji wcześniej uzyskanej informacji o przestępstwie. W jawnej i tajnej części pisemnego uzasadnieniu Sąd Okręgowy prawidłowo umotywował swe stanowisko, niczego w nim nie pomijając. Dokonana ocena jest zgodna z zasadami określonymi w art. 7 k.p.k. i Sąd Apelacyjny nie znalazł powodów aby ją podważyć.

Podstawowym dowodem pozwalającym na ocenę "wiarygodności informacji" winien być pisemny wniosek sporządzony w trybie określonym w art. 19 ust. 3 cyt. ustawy. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy takim wnioskiem dysponował, znajduje się on w aktach niejawnych sprawy, i dokonał jego kompleksowej oceny wespół z pozostałym wskazanym w części tajnej uzasadnienia materiałem, w szczególności wskazaną już rozmową z P. B. Wykonując zalecenie zawarte w wyroku uchylającym Sąd Okręgowy starał się uzupełnić materiał dowodowy w tym zakresie i 3 krotnie zwracał się do ministra Spraw Wewnętrznych o zezwolenie w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o niektórych uprawnieniach pracowników urzędu obsługującego ministra właściwego dla spraw wewnętrznych (...) o udzielnie dodatkowych wiadomości stanowiących informację niejawną przez zwolnienie z zachowania tajemnicy służbowej uzyskanej w związku z wykonywanymi czynnościami służbowymi i wyrażenie zgody na przesłuchanie wskazanych świadków i udostępnienie określonych dokumentów i materiałów. Wobec uzyskania w większości odpowiedzi odmownych uzupełnienie materiału w pełnym pożądanym zakresie nie okazało się możliwe. W tej części, w której uzyskano zgodę, dokumentacja został ujawniona i także poddana ocenie (k-1699 t.IX). Sąd Okręgowy uznał, że informacje, którymi dysponowała Policja w czasie zarządzania operacji specjalnej w niniejszej sprawie, były wiarygodne w rozumieniu art. 19a ust. 1 ustawy o Policji, w szczególności pozwalały i pozwalały na podjęcie działań operacyjnych w celu ich sprawdzenia.

Apelacje nie podnoszą przekonywujących argumentów mogących podważyć tę ocenę Sądu Okręgowego i dlatego zarzuty formułowane jako naruszenia przepisów art. 19, art. 19a ustawy o Policji bądź art. 2, 7 i 45 Konstytucji RP należało uznać za bezzasadne.

Apelacja obrońcy oskarżonego Raszki kładzie nacisk na brak wystarczających materiałów dla podjęcia koniecznych ocen, z powodu braku zgody Ministra Spraw Wewnętrznych na ujawnienie niejawnych informacji. Tyle, że nie jest to okoliczność, której nie miałby na uwadze także sąd I instancji. Dla Sądu Okręgowego nie była to przeszkoda do podjęcia koniecznych ocen. Nie można zgodzić się z tym fragmentem uzasadnienia (str.8 - 3 akapit od końca), którym obrońca sugeruje, że "wiarygodność informacji" była ocenia przez Sąd Okręgowy w oparciu o materiał uzyskany w toku późniejszej operacji. Treść pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku przeczy takiej tezie. Sąd Okręgowy wyraźnie stwierdza, że oceny tej dokonał tylko poprzez materiał znany w czasie podejmowania decyzji o zarządzeniu czynności operacyjnych. Jak już Sąd Apelacyjny podniósł istnieje różnica między "wiarygodnymi informacjami" koniecznymi do zarządzenia operacji specjalnej, a dowodami, pozwalającymi na wyprowadzaniu wniosku o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Konsekwencją granic zarzutu aktu oskarżenia, który nie obejmował przestępstwa pierwotnego były ograniczone ustalenia faktyczne w tej części. Nie mniej Sąd Okręgowy ustalił, że oskarżony S. R. przed zarządzenie czynności operacyjno rozpoznawczych zaczął szukać osoby, która pomoże mu rozwiązać problem z P. B., po wcześniejszym uzgodnieniu chęci i sposobu realizacji tego zamiaru z pozostałymi współsprawcami. Na tym etapie policja uzyskała wiarygodną informację o przestępstwie. Osk. R. poszukując osoby chętnej do siłowego rozwiązania " (...)" zmierzał do dokonania czynu, którego realizację i sposób wykonania ustalił wcześniej z pozostałymi oskarżonymi, a nie ograniczał się do teoretycznego rozpoznania czy takie osoby istnieją. Nie można zgodzić się zatem z zarzutem apelacji obrońcy osk. R., że takie zachowanie stanowiło jedynie przygotowanie, a nie jest było wejściem w fazę usiłowania podżegania do popełnienia przestępstwa co najmniej z art. 156 § 1 k.k. Prawdą jest, że nie udało się jednoznacznie ustalić, że na początkowym etapie zamiar oskarżonych obejmował zabójstwa P. B., ale dla treści wyroku nie ma to znaczenia. Przekonywujące jest także stanowisko Sądu Okręgowego, które podważa apelacja obrońcy osk. R., że działanie funkcjonariuszy w czasie operacji specjalnej polegało na dokonaniu w sposób niejawny przejęcia przedmiotów ulegających przepadkowi. Zostało ono w obszerny i jasny sposób przedstawione w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W sytuacji, w której apelacji obrońcy osk. R. nie podnosi takich merytorycznych argumentów, które mogłyby to stanowisko podważyć, wystarczy apelujących do tej części pisemnego uzasadnienia odesłać. Zwrócić należy uwagę, że zarówno w art. 19 ust. 1 jak i 19a ust. 1 ustawy o Policji mowa jest o czynnościach operacyjno - rozpoznawczych, więc argument apelacji obrońcy osk. Raszki, że działania podjęte przez funkcjonariuszy w niniejszej sprawie mogły być wykonane tylko w warunkach art. 19 ust. 1 cyt. ustawy jest nieprzekonywujący. Przepis art. 19a ust. 1 cyt. zawiera rygorystyczne warunki uprawniające policję do podjęcia takich czynności i skoro zostały spełnione, jak ustalił Sąd Okręgowy, to rozważania obrońcy osk. R., iż tryb art. 19 ust. 1 cyt. ustawy byłby bardziej prawidłowy dla podjętych działań nie może podważyć dokonanych oceny. Trudno odnieść się do passusu dotyczącego charakteru prawnego ustawy o Policji, która jako lex specialis wyprzedza przepisy kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego oraz nieobowiązywaniu w czasie czynu art. 115 § 3 k.k. i art. 44 § 1 i 2 k.k., gdyż nie maja te twierdzenia nic wspólnego z rzeczywistością.

Obrońca oskarżonego M. P. także podnosi argument nie poszerzenia przez Sąd Okręgowy materiału dowodowego pozwalającego na pełną ocenę wiedzy policji przed 27 kwietnia 2014 r. Brak tego materiału nie był zawiniony przez sąd I instancji. Kwestia ta była omówiona wyżej. Przekonywujące jest także stanowisko Sądu Okręgowego, które podważa apelacja obrońcy oskarżonego, że działanie funkcjonariuszy w czasie operacji specjalnej polegało na dokonaniu w sposób niejawny przejęcia przedmiotów ulegających przepadkowi. Należy powtórzyć, że stanowisko to w obszerny i jasny sposób zostało przedstawione w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wystarczy apelującego do tej części pisemnego uzasadnienia odesłać. Nie można w żadnym razie zgodzić się z tezą apelacji sugerującą, iż to działania funkcjonariuszy policji miały charakter ofensywny i osk. R. nie podejmował kroków mających na celu popełnienie przestępstwa. Takiej tezie przeczą przede wszystkim znajdujące się w materiałach niejawnych nagrane treści rozmów agentów S-1 i S-2 z osk. R. Znajomość pokrzywdzonego z funkcjonariuszem CBŚ J. J. była znana Sądowi Okręgowemu i została przez ten sąd wnikliwie oceniona. Wszelkie sugestie zawarte w apelacji, inne niż wynikają z wniosków sądu I instancji, choć zapewne teoretycznie możliwe, muszą być uznane za są dowolne, gdyż nie mają potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. O tym, że oskarżeni współdziałali w popełnionym przestępstwie, a osk. R. zgodnie z ustalonym podziałem ról podejmował działania mające na celu realizację wspólnie ustalonego planu przekonuje materiał dowodowy wskazany i omówiony w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w szczególności wyjaśnienia oskarżonych, w tym osk. P. złożone w toku postępowania przygotowawczego. Sąd Okręgowy słusznie wyjaśnieniom oskarżonego z tej fazy postępowania dał wiarę. Twierdzenia, że oskarżony P. pozostawał w przekonaniu, że kwota (...) złotych ma być przeznaczona na wypłaty dla robotników nie zasługują na uwzględnienie.

Apelacja obrońcy oskarżonego H. w pierwszej kolejności odwołuje się do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 października 2012 r. II Aka 368/12 i treści jego pisemnego uzasadnienia. Jest to zabieg chybiony, gdyż wcześniejszy wyrok Sądu Apelacyjnego uchylający do ponownego rozpoznania pierwszy wyrok w tej sprawie dotyczył innego wyroku niż zaskarżony i tylko te treści pisemnego uzasadnienia, które w aspekcie prawnym stanowiły zgodnie z treścią art. 442 § 2 k.p.k. zapatrywania wiążące dla sądu I instancji, mogły stanowić odniesienie dla treści zaskarżonego wyroku. Powoływanie się przez apelację na tę część argumentacji tego wyroku, która zdaniem obrońcy odnosi się do oceny faktycznej zgromadzonego materiału dowodowego nie może być skuteczna, gdyż oceny faktyczne, zgodnie z treścia art. 442 § 2 k.p.k. a contrario nie są wiążące dla sądu ponownie rozpoznającego sprawę. Apelacja podnosi tożsame zarzuty, choć bardziej obszernie opisane, jak wcześniejsze apelacje. Dlatego wystarczy powtórzyć, że nie można podzielić wywodów apelacji dotyczących obrazy art. 19a ust. 1 cyt. ustawy o policji, gdyż jak wcześniej wykazano zarządzenie czynności operacyjno-rozpoznawczych nastąpiło po spełnieniu koniecznych wymogów. Zupełnie chybiony jest zarzut naruszenia przepisu art. 19a § 1 cyt. ustawy o Policji odnoszący się do ustalenia sądu I instancji, że podjęte przez funkcjonariuszy działania polegały na przyjęciu przedmiotów pochodzących z przestępstwa, gdyż takich ustaleń Sąd Okręgowy nie powziął. Treść pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że celem działania funkcjonariuszy w ramach zarządzonych czynności było przejęcie przedmiotów polegających przepadkowi. Takie ustalenia mają oparcie zarówno w materiale dowodowym sprawy jak i obowiązującej w orzecznictwie interpretacji prawnej takiego zachowania. Kwestie te zostały szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. O tym, że oskarżeni współdziałali w popełnionym przestępstwie, a osk. H. zgodnie z ustalonym podziałem ról podejmował działania mające na celu realizację wspólnie ustalonego planu przekonuje materiał dowodowy wskazany i omówiony w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w szczególności wyjaśnienia oskarżonych, w tym osk. H. złożone w toku postępowania przygotowawczego. Sąd Okręgowy słusznie wyjaśnieniom oskarżonego z tej fazy postępowania dał wiarę. Twierdzenia, że oskarżony H. pozostawał w przekonaniu, że przekazana kwota (...) złotych dla R. ma być przeznaczona na wypłaty dla robotników nie zasługują na uwzględnienie. To wyjaśnienia oskarżonych z postępowania przygotowawczego pozwalały również na uznanie za niewiarygodne twierdzenia oskarżonego H. z rozprawy, kiedy to twierdził, że wycofał się z ustalonego zamiaru ciężkiego pobicia pokrzywdzonego. Twierdzenia o składaniu wyjaśnień przez oskarżonego w dniu 15 lipca 2010 r. w stanie skrajnego wyczerpania i ograniczonej świadomości nie znajdują potwierdzenia w materiale sprawy, w szczególności protokołach jego przesłuchania zarówno z dnia 15 lipca 2010 r. jak i 9 lutego 2011 r. czy też pism kierowanych do sądu lub prokuratury. Okoliczności te oskarżony podniósł dopiero w toku aktualnego rozpoznania sprawy, kiedy zmienił swe wyjaśnienia. Obrońca oskarżonego także podnosi argument nie poszerzenia przez Sąd Okręgowy materiału dowodowego pozwalającego na pełną ocenę wiedzy policji przed 27 kwietnia 2014 r. Brak tego materiału nie był zawiniony przez sąd I instancji, a kwestia ta była omówiona wyżej. Wnioski apelacji, że oskarżony R. nie podjąłby czynności mających na celu zlecenie pobicia pokrzywdzonego, gdyby nie działający pod przykryciem funkcjonariusze mają charakter bardziej życzeniowy, niż wynikający z materiału dowodowego sprawy. Postawa ustaleń leżących u podstaw wyroku mogą być tylko fakty, a nie hipotezy. Z materiału jawnego i niejawnego wynika jednoznacznie, że oskarżony R. realizując porozumienie wszystkich oskarżonych takie działania podjął i tylko to może być punktem odniesienia w niniejszej sprawie.

Orzeczenie o kosztach sądowych postępowania odwoławczego jest konsekwencją nieuwzględnienia apelacji obrońców oskarżonych.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.