Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1289641

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 11 maja 2000 r.
II AKa 108/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Grażyna Chart.

Sędziowie SA: Bożena Brewczyńska, Jan Dybek (spr.).

Przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. del.; Małgorzaty Siemińskiej.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2000 r. sprawy G. M. ur. (...) w K.- S., s. L. o odszkodowanie z powodu apelacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 15 marca 2000 r. sygn. akt XVI1 Ko 263/97;

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyżej wymienionym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz G. M. 7.200 zł, a w pozostałej części żądanie wniosku sięgające ogólnej kwoty 15.000 zł oddalił. Jako podstawę przyznania odszkodowania wnioskodawcy podał bezprawne aresztowanie i pobyt w obozie na terenach-byłego ZSRR.

W motywach zaskarżonego wyroku ustalono następujący stan faktyczny:

G. M. został aresztowany w dniu 24 lutego 1945 r. w swoim domu, gdzie zamieszkiwał z rodzicami i rodzeństwem w K.-S. Liczył wtedy 16 lat. Miał ukończoną szkołę podstawową, zbierał węgiel na hałdach i sprzedawał ludziom.

Cała rodzina była na utrzymaniu ojca. Ojciec wnioskodawcy - jak podaje wymieniony - L. M. pracował uprzednio na kolei, w czasie okupacji ukrywał się w Generalnej Gubernii. Wnioskodawca pełnił rolę łącznika i kuriera. Do jego zadań należało przewożenie przesyłek z Generalnej Gubernii. W przesyłkach była "bibuła", fałszywe dokumenty tożsamości, wielokrotnie wymieniony dostarczał przesyłki do wskazanych osób. Jak podał (k.34-36) kontaktował się z dwiema grupami - jedna wywodziła się z grupy (...) w Armii Krajowej, a o drugiej grupie dokładnie nie wiedział. Ojciec wnioskodawcy był członkiem Związku (...), inni członkowie rodziny także działali w organizacjach lecz pytał w jakich.

W dniu 24-02.1945 r. został aresztowany w związku z zarzutem wysadzenia mostu na B. i przerwania łączności.

W chwili aresztowania wnioskodawca zaprzeczył tym zarzutom stawianym przez funkcjonariuszy milicji. Jak podał istotnie dokonał przerwania łączności, lecz nie brał udziału w wysadzeniu mostu na B.

O takich przyczynach aresztowania funkcjonariusze powiadomili wnioskodawcę, zaś działalność wnioskodawcy została także potwierdzona zeznaniami dwóch świadków M. S. /k.36/ i H. M./k.36-37.

Po aresztowaniu G. M. przebywał w więzieniach w K. i w B., a następnie został przewieziony do Kazachstanu, gdzie przebywał w obozach nr 99, 39 i w SOZ/k.4-6/. Do kraju powrócił 29 listopada 1945 r. (k.7). Jak podał wnioskodawca podczas pobytu w obozach pracował w kamieniołomach, hucie szkła i tartaku. Praca trwała po 12 godzin, otrzymywał głodowe racje żywieniowe. Podczas pobytu w obozach chorował na zapalenie płuc, czerwonkę i tyfus. W leczeniu pomogła mu lekarka obozowa dając zastrzyki przeznaczone dla oficerów.

Po powrocie z obozów przez okres roku leczył się na płuca i serce, a następnie podjął naukę, Przez rok leczenia nie przebywał w lecznicach szpitalnych. 0 fakcie aresztowania nigdzie nie podawał, nigdy nie był na rencie. Do chwili obecnej leczy się na płuca i serce.

W toku prowadzonego postępowania nie uzyskano żadnych dokumentów potwierdzających pobyt G. M. w więzieniach w K. i B./k.13, 14, 19, 22 i 25/, a jedynie dokumenty (k.4-6,8) potwierdzające pobyt w obozach na terenie byłego ZSRR. Jako przyczynę internowania dokumenty podają "w celach kontroli". Wnioskodawca podał, że osoby z którymi współpracował i dostarczał przesyłki były starsze od niego i już nie żyją.

Przyjmując za ustalone takie okoliczności Sąd I instancji uznał, że wprawdzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest skąpy, to jednak zeznania wnioskodawcy i świadków, zasługujące na wiarę pozwalają przyjąć, że aresztowanie G. M. i jego internowanie na tereny byłego ZSRR nastąpiło w związku z prowadzeniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - kuriera AK, w związku z czym zastosowanie znajduje art. 8 ust. 1 i art. 13 ustawy z 23 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 34 poz. 149), zwanej dalej ustawą lutową.

Wyrokowi temu apelacja prokuratora wniesiona na niekorzyść wnioskodawcy zarzuca obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku:

- art. 366 § 1., 167, 170 § 1 pkt 2 k.p.k. polegającą na zaniechaniu przez Sąd wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności ustalenia jaki był powód zatrzymania w dniu 24 lutego 1945 r. G.J., a następnie internowania do obozu w Kazachstanie, bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego uczestniczącego w rozprawie prokuratora i zaniechanie skorzystania z możliwości uzyskania dodatkowych dokumentów zawierających informacje o losach Polaków więzionych lub represjonowanych w inny sposób w obozach radzieckich, poprzez zwrócenie się do Rosyjskiego G. W. Archiwa w M. przy ul. (...), czy też do R. w M. przy ul. (...), jak również rezygnację ze zwrócenia się do (...) Ośrodka (...) w W. przy ul. (...);

- art. 7 k.p.k. polegającą na dowolnym przyjęciu, że wnioskodawca G. M. prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w organizacji Armia Krajowa jako kurier, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje ku temu podstaw;

- art. 424 § 1 k.p.k. poprzez sporządzenie uzasadnienia bez wykazania istnienia kryteriów do zastosowania przepisów tej szczególnej ustawy, jaką jest ustawa z dnia 23 lutego 1991 r.

Stawiając takie zarzuty strona skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd odwoławczy zważył:

Apelacja jest zasadna i dlatego musi zostać uwzględniona. Dla pozytywnego zastosowania przepisów ustawy lutowej niezbędne jest ustalenie, iż wnioskodawca powadził działalność niepodległościową. Dokonane w tym przedmiocie przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne opierają się w zasadzie li tylko na zeznaniach G. M. Przesłuchano go mało dokładnie i nie zwrócono uwagi na występujące w jego zeznaniach niekonsekwencje.

Otóż ani w treści wniosku (k.2 i 3) ani też w pierwszych zeznaniach /k.28 odwrót) nie podał on nic na temat swojej przynależności do Armii Krajowej, co w sprawie jawi się jako okoliczność o pierwszorzędnym znaczeniu. Słuchany po raz kolejny lakonicznie stwierdza (k.36):"Ja kontaktowałem się z 2 grupami. Jedna była (wywodziła się) z S. AK, a o drugiej nawet nie wiem jaką miała nazwę". Sąd merytoryczny mimo oczywistego obowiązku nie zadał sobie trudu zapytania wnioskodawcy chociażby o to, kiedy konkretnie, w jakim czasie i z kim oraz w jakiej formie kontakty te miały miejsce i czego dotyczyły.

Dotyczy to także tego w jakiej miejscowości w Generalnej Gubernia ukrywał się jego ojciec. Dokonanie w tym przedmiocie trafnych ustaleń ważne jest przede wszystkim dlatego, iż działalność polegająca na walce z okupantem musi być odróżniona od działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu ustawy łutowej.

Zwraca na to uwagę sam wnioskodawca, skore w piśmie procesowy: z 20 kwietnia 2000 r. będącym odpowiedzią na apelację prokuratora słusznie wywodzi, iż "organizacje te (chodzi między innymi o Armię Krajową) dopiero w roku 1945, a więc po wyzwoleniu mogły rozpocząć działania przeciwko ustrojowi, komunistycznemu W żadnym wypadku nie mógł takiej działalności rozpocząć wnioskodawca w miesiąc po wkroczeniu Armii Radzieckiej na (...)".

G. M. aresztowano zaś 28 dni po tej zaszłości. Wprawdzie ujawnione dokumenty nie wskazują na tego przyczyny, niemniej jeden z nich (k.8) stwierdza, iż internowanie nastąpiło dla kontroli. To zaś może wiązać się z tą częścią zezna: wnioskodawcy (k.28 odwrót i k-3o) w której wywodzi, iż milicja zatrzymując go jako powód tego podawała, iż jest on podejrzany o wysadzenie mostu, czyli o działalność dywersyjną.

Tak więc z powodu wyżej naprowadzonych uchybień proceduralnych i związanej z nimi obrazy przepisów prawa materialnego orzec należało jak w części wstępnej wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy przeprowadzi dowód także z dokumentów dołączonych do apelacji oraz ustosunkuje się do tam zawartego wnioski o dalsze sprawdzanie przyczyn internowania wnioskodawcy (k.49).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.