Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722702

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 25 września 2019 r.
I SPP/Bk 68/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 25 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 5 września 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia (...) maja (...) w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.,

Uzasadnienie faktyczne

M. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową, oraz z małoletnią córką. Skarżąca do końca roku 2019 otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 617 zł, natomiast jej mąż uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 2.600 zł. Do majątku skarżącej należy nieruchomość rolna o powierzchni 21,01 ha, położona w M. (5/8 części), ponadto małżonek skarżącej posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 17 ha (majątek osobisty małżonka). Poza tym skarżąca nie posiada żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych i ma zadłużenie w granicach 750.000 zł. Do jej miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłacenie: raty kredytu - 200 zł; alimentów - 200 zł; pożyczki - 100 zł; energii elektrycznej - 219 zł, telefonu - 50 zł, raty kredytu męża - 500 zł (k. 8-9).

Pismem z 22 sierpnia 2019 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać rodzaj prowadzonej przez męża działalności rolniczej, wysokość dochodów z tego tytułu, z podziałem na poszczególne miesiące, a także udzielenia informacji w zakresie uzyskanych z tego tytułu dopłat. Ponadto wezwano do nadesłania dokumentacji potwierdzającej podnoszone okoliczności m.in. w zakresie ponoszonych wydatków oraz uzyskiwanych dochodów i aktualnego stanu zadłużenia, w szczególności w zakresie kwoty 750.000 zł. (k. 11).

Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zawarte w nim pytania oraz nadesłała jedynie część żądanych dokumentów (k. 13-28). W oświadczeniu podniosła, że mąż nie wyraził zgody na udzielenie informacji o dochodach, gdyż mają rozdzielność majątkową. Dodatkowo wnioskodawczyni przedłożyła do akt sprawy dokumenty potwierdzające posiadanie zadłużenia (k. 14-15,19-28), orzeczenie o uznaniu za niezdolną do pracy i kartę informacyjną ze szpitala (k. 16, 17), wypis z aktu notarialnego rozdzielności majątkowej z 2013 r. (k. 18).

Postanowieniem z 5 września 2019 r. referendarz sądowy tut. sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zdaniem referendarza skarżąca nie udowodniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów ustanowienia radcy prawnego. Złożone przez nią oświadczenia oraz dokumenty nie zawierają bowiem dostatecznych danych niezbędnych do pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu majątkowego rodziny. Przedstawione przez skarżącą dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na wezwanie z 22 sierpnia 2019 r. uniemożliwiają w opinii referendarza pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, nawet biorąc pod uwagę jej zadłużenie, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika.

Pismem z 17 września 2019 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza, podkreślając brak środków finansowych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze. zm).

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wywiązała się z powyższego obowiązku. Przede wszystkim nie wykonała w pełni wezwania referendarza z 22 sierpnia 2019 r. Mimo wezwania nie wskazała bowiem rodzaju prowadzonej przez męża działalności rolniczej, a także wysokości osiąganego z tego tytułu dochodu za poszczególne miesiące, tj. maj - lipiec 2019 r., oraz czy otrzymał on dopłaty bezpośrednie do gruntu, a także nie przedstawiła dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności co do sytuacji majątkowej męża podnosząc, że nie wyraził zgody na udzielenie takich informacji w związku z istniejącą między nimi rozdzielnością majątkową (k. 13).

W związku ze wskazaniem przez skarżącą, że pomiędzy nią a mężem istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, podnieść należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 z późn. zm., dalej jako: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro ciąży na nich obowiązek wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14; postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14; powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać przy tym należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów i oświadczeń, na podstawie których można by zobrazować sytuację finansową i majątkową jej męża. Fakt ten przekłada się jednocześnie na brak możliwości pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu majątkowego samej skarżącej, nawet pomimo przedłożonych przez nią dokumentów dotyczących jej zadłużenia i ponoszonych wydatków.

Mając na uwadze powyższe, uznając, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 2 oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.