Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3085788

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 10 stycznia 2020 r.
I SAB/Wa 359/19
Stan bezczynności organu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz.

Sędziowie WSA: Monika Sawa, Iwona Kosińska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi (...) na bezczynność Prezydenta (...) w przedmiocie rozpoznania wniosku o zbadanie stanu prawnego nieruchomości i udzielenie informacji

1. zobowiązuje Prezydenta (...) do rozpoznania wniosku (...) z dnia (...) listopada 2015 r. - w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;

2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta (...) miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

3. oddala skargę w pozostałym zakresie;

4. zasądza od Prezydenta (...) na rzecz skarżącej (...) kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia (...) maja 2019 r. (...) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta (...) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zbadanie stanu prawnego nieruchomości i udzielenie informacji.

W uzasadnieniu wyjaśniła, że w dniu (...) grudnia 2015 r. skierowała do organu wniosek (datowany na dzień (...) listopada 2015 r.) o zbadanie stanu prawnego i udzielenie informacji, czy zostały złożone przez byłych właścicieli nieruchomości znajdującej się w (...) przy ul. (...) wnioski o przyznanie własności czasowej i czy były prowadzone postępowania oparte na przepisach dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz czy są one w toku, czy też się zakończyły. Skarżąca wyjaśniła, że na mocy aktu notarialnego zawartego w dniu (...) kwietnia 1942 r., którego poświadczony za zgodność z oryginałem odpis dołączono do wniosku, (...) nabył od (...) (...) niepodzielnych części działki gruntu znajdującego się w (...), w Dzielnicy (...) przy ul. (...), dla której była prowadzona księga hipoteczna o nr (...). Nieruchomość ta została objęta przepisami dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. (...) zmarł (...) października 1982 r., zaś (...) z domu (...) jest jego córką. (...) nie posiada wiedzy, czy jej ojciec bądź inni współwłaściciele nieruchomości złożyli w terminie wynikającym z przepisów ww. dekretu wniosek o przyznanie im dzierżawy wieczystej oraz jaki był sposób załatwienia tego wniosku. Jej wniosek umotywowany był ustaleniem ww. okoliczności niezbędnych do stwierdzenia, czy przysługują skarżącej, jako następcy prawnemu (...), roszczenia wynikające z ww. dekretu, a w konsekwencji czy podejmie ona dalsze kroki zmierzające do uzyskania praw do udziału w powyższej nieruchomości. Przedmiotowe postępowanie prowadzone jest od 3 lat i 5 miesięcy, a zwłoka organu jest świadoma i celowa. Organ od 2 lat i 4 miesięcy nie prowadzi postępowania administracyjnego w ogóle. Skarżąca wskazała, że w dniu (...) marca 2019 r. wysłała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem organu ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. oraz art. 36 § 1 k.p.a. Podniosła, że do dnia dzisiejszego organ nie przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w (...) akt sprawy celem rozpoznania ponaglenia.

W tej sytuacji skarżąca wniosła o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, oraz o zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia w określonym terminie, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny w kwocie 1.000 zł, przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł, rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ponaglenia z dnia (...) marca 2019 r. wraz z załącznikami oraz wydruku ze strony internetowej poczty polskiej - śledzenie przesyłek na okoliczność bezczynności organu, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Prezydent (...) wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w dniu (...) grudnia 2015 r. wpłynął do Urzędu (...) przedmiotowy wniosek wraz z załącznikami. Organ podkreślił, że obowiązkiem organów prowadzących postępowanie administracyjne jest przede wszystkim ustalenie, czy osoby występujące z wnioskiem posiadają legitymację do występowania z żądaniem podjęcia określonych czynności i dlatego organ poprosił pełnomocnika skarżącej o wykazanie interesu prawnego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie poinformował wnioskodawcę, że rozpatrzenie wniosku będzie możliwe po przedłożeniu właściwych dokumentów potwierdzających prawa do nieruchomości. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego (...) z dnia (...) czerwca 2017 r. sygn. akt (...) stwierdzające nabycie spadku po (...) przez córkę (...) w udziale (...) części spadku. Organ wyjaśnił, że przedłożony akt notarialny - oświadczenie z dnia (...) kwietnia 1942 r. numer repertorium (...) nie potwierdza przejścia praw własnościowych do nieruchomości, a jedynie odnosi się do zobowiązania wykonania pewnych czynności związanych z nieruchomością, a przesłane postanowienie Sądu Rejonowego (...) z dnia (...) czerwca 2017 r. sygn. akt (...) nie jest wystarczającym dokumentem do ujawnienia praw własnościowych do niniejszej nieruchomości. Wobec powyższego, organ zwrócił się do wnioskodawczyni o przedłożenie zaświadczenia hipotecznego Sądu Rejonowego (...) stwierdzającego prawo własności (...) do przedmiotowej nieruchomości na dzień (...) listopada 1945 r., tj. dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Ponadto organ poinformował, że dowodem potwierdzającym prawo własności na dzień (...) listopada 1945 r. może być: wykaz z działu II księgi wieczystej, zaświadczenie hipoteczne lub wyrok właściwego sądu ustalający prawo własności. Podsumowując, Prezydent (...) uznał, że na podstawie przedłożonych dokumentów nie można ustalić miejsca położenia nieruchomości oraz jej właściciela, podjęte zaś czynności poszukiwawcze nie doprowadziły do odszukania w istniejących zasobach archiwalnych Urzędu akt własnościowych, zatem skarga jest bezzasadna.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wyczerpała wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi, wnosząc uprzednio środek przewidziany w art. 37 § 1 k.p.a.

Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.

Stosownie do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2). Natomiast zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2114/13). Bezczynność ma miejsce zarówno wtedy, gdy w określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, jak i również gdy prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana okolicznościami zawinionymi przez organ.

Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu, oraz jego działania bądź zaniechania w toku rozpoznania sprawy mają natomiast znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325). W myśl art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, Prezydent (...) nie zakończył sprawy wszczętej wnioskiem skarżącej z 2015 r. i nadal pozostaje w zwłoce w zakończeniu postępowania administracyjnego. Z tego względu Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia (...) listopada 2015 r. w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu, termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy.

Oceniając aktywność organu w trakcie prowadzonego postępowania, Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Przy dokonywanej ocenie Sąd uwzględnił duże przekroczenie terminu załatwienia sprawy, jak również to, że z materiału dowodowego wynika, iż organ działał opieszale, a podejmowane przez niego czynności nie cechowała należyta płynność działania, lecz były one dokonywane w znacznych odstępach czasu, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Prezydent (...) nie dopełnił także obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a. i nie informował na bieżąco stron postępowania o przyczynie niedotrzymania terminu zakończenia postępowania oraz o nowym terminie załatwienia sprawy. Dopiero pismem z dnia (...) lipca 2019 r. (a nie orzeczeniem administracyjnym), wystosowanym do stron w reakcji na niniejszą skargę, organ poinformował strony o swoim stanowisku w sprawie.

Opisane działanie organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Tymczasem stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. W orzecznictwie i doktrynie podnosi się, że organ winien tak procedować, by zapewnić prawo stron do sprawnego załatwienia sprawy. Oczywiście nie może to nastąpić z naruszeniem innych zasad procesowych, a przede wszystkim z zaniedbaniem jakości orzecznictwa administracyjnego. Z tych względów zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta nosi cechy rażącego naruszenia prawa, tj. art. 7, 8, 9, 12, 35 i 36 k.p.a.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi nie pozwalają na przyjęcie, by skarżąca na skutek braku rozpatrzenia w ustawowym terminie przez Prezydenta (...) wniosku skarżącej w sprawie zbadania stanu prawnego i udzielenia informacji doznała uciążliwości wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie jej sumy pieniężnej.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 i 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 151 w związku z art. 149 § 2 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.