Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 47970

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 20 kwietnia 1999 r.
I SAB 161/98

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Poleszak.

Sędziowie NSA: Łucja Korózs, Zbigniew Rausz (spr.).

Protokolant: Nina Beczek.

Uzasadnienie faktyczne

Jarosław W. wystąpił 19.X.1998 r. w oparciu o art. 17 i 26 ustawy z 11.V.1995 r. o NSA w związku z art. 200 ust. 4 ustawy z 21.VIII.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) oraz art. 160 kpa, z wnioskiem o zobowiązanie przez Sąd Administracyjny Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do wydania decyzji orzekającej o odszkodowaniu przysługującym mu od Wojewody z uwagi na stwierdzenie nieważności decyzji tegoż Wojewody z 4.IX.1992 r. w części dotyczącej nieodpłatnego nabycia własności budynków, lokali i urządzeń przez Przedsiębiorstwo Turystyczne w L. z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 kpa.

Uzasadniając swoje żądanie skarżący podniósł, że powołaną decyzją z 4.IX.1992 r. Wojewoda orzekł, w trybie ustawy uwłaszczeniowej, o nabyciu prawa użytkowania wieczystego gruntu i nieodpłatnym nabyciu własności budynków, urządzeń i lokali znajdujących się na tym gruncie przez Przedsiębiorstwo Turystyczne w L., pomimo że nakłady na obiekty budowlane stanowiły własność innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. Zarówno wówczas obowiązujące przepisy, jak również obecna ustawa o gospodarce nieruchomościami (art. 200 ust. 4) nie daje podstaw do zastosowania procedury uwłaszczeniowej w przypadkach, w których doszłoby do naruszenia praw osób trzecich. Dlatego też, na skutek podjętych przez osoby pokrzywdzone szeregu działań procesowych, doprowadzono do stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 kpa powyższej decyzji w części dotyczącej przeniesienia własności "nakładów" na gruntach położonych w B. decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 6 sierpnia 1998 r. Równolegle skarżący w kwietniu 1998 r. wystąpił do Wojewody z wnioskiem o uregulowanie swoich należności z tytułu prawa do nakładów na spornych nieruchomościach, zwłaszcza że sprawa została także skierowana do Sądu Wojewódzkiego Ośrodek Zamiejscowy w L. z powództwem o zapłatę. Do chwili obecnej jednak Wojewoda nie podjął żadnego rozstrzygnięcia, nie realizując wytycznych zawartych w decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 6.VIII.1998 r. ani też nie zajął stanowiska odnośnie kolejnego pisma skarżącego z 20.VIII.1998 r. Zdaniem skarżącego, warunkiem uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Turystycznego w L. obiektami budowlanymi jest uprzednie zaspokojenie przez Skarb Państwa uzasadnionych roszczeń przysługujących osobom trzecim. W trakcie przeprowadzonych przez skarżącego w marcu 1998 r. rozmów telefonicznych z przedstawicielami Wojewody, ci ostatni uzależnili termin załatwienia sprawy od posiadanych środków finansowych. Jest to niezgodne z wyrokiem NSA z 18.VI.1998 r., sygn. akt IV SAB 23/98, według którego uzależnienie rozstrzygnięcia decyzją administracyjną sprawy o odszkodowaniu z tytułu wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa lub z naruszeniem prawa na podstawie art. 160 kpa od otrzymania z budżetu państwa na ten cel odpowiednich środków, nie może uzasadniać uznania, że zwłoka w załatwieniu sprawy nie wynika z bezczynności organu i jest przez ten organ niezawiniona. Zwłoka w załatwieniu przedmiotowej sprawy prowadzi do takich paradoksów, że PT w L., któremu wobec uchylenia decyzji w części dotyczącej "nakładów" z powodu nieważności nie przysługuje obecnie jakikolwiek tytuł prawny do nich, domaga się od skarżącego czynszu dzierżawnego i wzywa go do opuszczenia Ośrodka Wypoczynkowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnosił o oddalenie skargi. Organ ten swoją decyzją z 6.VIII.1998 r. zakończył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 4.IX.1992 r. w części orzekającej o nieodpłatnym nabyciu przez Przedsiębiorstwo Turystyczne własności budynków i lokali położonych w W.

Do chwili obecnej żadna ze stron postępowania nie wystąpiła z roszczeniem odszkodowawczym w trybie art. 160 kpa. NSA w uzasadnieniu wyroku z 11.IV.1995 r., I SA 1532/94, wskazał, że roszczenia dzierżawców z tytułu nakładów na nieruchomość nie mogą być przedmiotem postępowania administracyjnego.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jarosław W. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucał Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast bezczynność w sprawie dotyczącej orzeczenia przez ten organ na podstawie art. 160 kpa o odszkodowaniu przysługującym skarżącemu od Wojewody z uwagi na stwierdzenie nieważności decyzji tegoż Wojewody z 4.IX.1992 r. w części orzekającej o nieodpłatnym nabyciu przez Przedsiębiorstwo Turystyczne w L. własności budynków, lokali i urządzeń znajdujących się na gruncie położonym w W., będącym w użytkowaniu wieczystym tego Przedsiębiorstwa. W świetle postanowień ustawy z 11.V.1995 r. o NSA organ administracyjny pozostaje w bezczynności w sprawach określonych w art. 16 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy, kiedy w sposób nieuzasadniony nie wydaje aktu administracyjnego lub nie dokonuje czynności dotyczącej przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie według zarzutów skargi bezczynność organu centralnego polegać miała na niewydaniu decyzji orzekającej o odszkodowaniu w trybie określonym w art. 160 kpa. By jednak można było mówić, iż organ administracyjny właściwy do rozpoznania sprawy kończącej się wydaniem przez ten organ decyzji w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy, musi w tej sprawie toczyć się postępowanie administracyjne. Art 160 kpa, na którym oparł swe żądanie o wypłatę odszkodowania Jarosław W., stanowi w § 1, że "stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę". Oznacza to, że strona, która uważa, że w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji ponosiła szkodę, winna wystąpić z żądaniem o ustalenie odszkodowania do organu właściwego do orzekania o odszkodowaniu, którym w tym przypadku, zgodnie z § 4 art. 160 kpa, jest organ, który stwierdził nieważność decyzji (a więc organ wyższego stopnia nad organem, który wydał unieważnioną decyzję, chyba że decyzja dotknięta nieważnością została wydana przez ministra - art. 5 § 2 pkt 4 kpa - lub Samorządowe Kolegium Odwoławcze, to wówczas o odszkodowaniu orzekał będzie ten organ). Występując o odszkodowanie w omawianym trybie osoba zainteresowana musi wykazać, że wskutek stwierdzenia nieważności decyzji poniosła rzeczywistą szkodę.

Zatem powstanie szkody winno być następstwem stwierdzenia nieważności decyzji. Zgłoszenie do organu właściwego do orzekania w przedmiocie odszkodowania na podstawie art. 160 kpa roszczenia odszkodowawczego wszczyna, stosownie do postanowień art. 61 § 3 kpa, postępowanie administracyjne w tej sprawie. Jeżeli organ ten nie załatwi sprawy w przepisanym prawem terminie i nie zastosuje trybu przewidzianego w art. 36 kpa - to znaczy nie powiadomi strony o niemożności załatwienia sprawy w terminie i nie poda przyczyny zwłoki oraz nie wskaże nowego terminu załatwienia sprawy - to wówczas pozostaje w bezczynności. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z bezczynnością organu administracyjnego w rozumieniu art. 17 ustawy z 11.V.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Postępowanie o ustalenie odszkodowania związanego ze stwierdzeniem przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nieważności decyzji Wojewody z 4.IX.1992 r. w części dotyczącej nieodpłatnego nabycia przez Przedsiębiorstwo Turystyczne w L. własności budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie położonym w W. nie toczyło się przed ww. organem centralnym. Skarżący bowiem z żądaniem takim po wydaniu przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzji z 6.VIII. 1998 r. orzekającej w kwestii nieważności powołanej decyzji Wojewody nie wystąpił. Okoliczność tę potwierdził Jarosław W. na rozprawie przed NSA w dniu 20.IV.1999 r. Skoro skarżący nie złożył do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosku odszkodowawczego, to tym samym nie zostało wszczęte na podstawie art. 160 kpa postępowanie odszkodowawcze przed tym organem. Jak bowiem zaznaczono, postępowanie takie, które wiąże się z wykazaniem poniesienia przez stronę rzeczywistej szkody, może być wszczęte tylko na wniosek osoby zainteresowanej. Nie może więc toczyć się z urzędu. Jeżeli postępowanie administracyjne nie zostało w sprawie wszczęte, nie może być mowy o bezczynności organu, a co za tym idzie - również o ewentualnym zobowiązaniu tego organu przez Sąd do wydania decyzji w kwestii odszkodowania. Mając to na uwadze skargę należało uznać za bezpodstawną i w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy z 11.V.1995 r. o NSA oddalić ją.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.