Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 44899

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) we Wrocławiu
z dnia 26 października 2000 r.
I SA/Wr 965/99

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA A. Moskała.

Sędziowie NSA: H. Łysikowska, J. Zubrzycki (spr.).

Protokolant: E. Luniak.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi Andrzeja S. jest postanowienie Izby Skarbowej z dnia 15 marca 1999 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego z dnia 25.01.1999 r. w sprawie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, sprostowane w związku z oczywistą omyłką postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24.02.1999 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzją Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 25.09.1997 r. określono A.S. i J.S. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r.

Od decyzji tej strona nie wniosła odwołania, stała się więc ostateczna i podlegała wykonaniu. Urząd Skarbowy decyzją z dnia 24.02.1998 r. rozłożył na 2 raty zapłatę przedmiotowej zaległości.

Termin płatności I raty ustalił na 30.11.1998 r. Strona nie dotrzymała terminu płatności raty, wpłacając 03.12.1998 r. kwotę 10.196,00 zł.

Urząd Skarbowy, na mocy dyspozycji art. 259 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), decyzją z dnia 14.12.1998 r. stwierdził wygaśnięcie decyzji ratalnej w części dotyczącej I raty.

W uzasadnieniu decyzji o wygaśnięciu raty zawarł pouczenie o skutkach prawnych rozstrzygnięcia tzn., że niewpłacenie należności spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w celu przymusowego ściągnięcia należności, a takie działanie powoduje powstanie kosztów egzekucyjnych, które obciążają zobowiązanego.

Ponieważ strona zaległości nie uiściła, wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy z 16.12.1998 r. obejmując nim zaległość z tytułu nie uiszczonej raty, pomniejszoną o wpłatę dokonaną 03.12.98 r. W części D tytułu wykonawczego, a także wkładki doręczonej dłużnikowi, Urząd Skarbowy zawarł pouczenie, że doręczenie upomnienia nie było konieczne i w tym zakresie powołał się na § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. Nr 81, poz. 354 z późn. zm.).

Realizacja tytułu wykonawczego nastąpiła poprzez:

1. zajęcie konta bankowego - dnia 21.12.98 r. oraz

2. zajęcie wierzytelności - dnia 22.12.98 r. wskazanej przez dłużnika przy piśmie z 27.11.98 r.

Skarżący pismem z dnia 29.12.98 r. skierował do Urzędu Skarbowego zarzuty sprowadzające się do stwierdzenia, iż nie uchylał się od zapłaty zaległego podatku, a w myśl przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (art. 6 § 1) tylko wówczas mogą być podjęte czynności egzekucyjne. Oświadczył także, że nie otrzymał upomnienia, podnosił też, że Urząd Skarbowy obciążył go dwukrotnie kosztami egzekucyjnymi w kwotach po około 5.000 zł.

Stąd wywiódł, że postępowanie narusza obowiązujące przepisy, wobec czego należy je umorzyć, zaś tytuł wykonawczy uchylić i odstąpić od naliczenia kosztów.

W wydanym dnia 25.01.99 r. postanowieniu Urząd Skarbowy oddalił zarzuty. W uzasadnieniu wykazał, iż są one bezpodstawne. Stwierdzono, że dłużnik nie uiścił raty zaległego za rok 1995 podatku dochodowego, przy czym miał wiedzę o konsekwencjach takiego postępowania (decyzja o wygaśnięciu raty), zaś to, że zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, wyjaśniono faktem zamieszczenia w tytule wykonawczym podstawy prawnej, z której wynika brak takiego obowiązku.

Odnośnie zarzutu w sprawie kosztów egzekucyjnych poinformowano, że zostały obliczone prawidłowo i będą pobrane raz w toku postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący podał, że raty nie uiścił, albowiem przedsiębiorstwa państwowe są mu winne około 150 tys. zł (wskazał je Urzędowi Skarbowemu przed upływem terminu zapłaty raty). Wskazał na toczące się postępowanie (strona złożyła wniosek) w sprawie przejęcia przez Urząd Rejonowy wierzytelności od ZPE "Z." w zamian za zaległości podatkowe. Strona uznała swoje postępowanie za równoznaczne z nieunikaniem zapłaty, co z kolei winno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego jako bezpodstawnego.

Podkreślono ponownie, że skarżący nie otrzymał upomnienia wymaganego w myśl art. 15 ustawy egzekucyjnej.

Izba Skarbowa rozpatrując zażalenie nie znalazła podstaw do zmiany rozstrzygnięcia organu I instancji.

Stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, że postępowanie egzekucyjne było zasadne, zaś zaległość objęta tytułem wykonawczym wymagalna i bezsporna, jak wykazał organ egzekucyjny. W decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 14.12.98 r. o wygaśnięciu decyzji ratalnej, w części dotyczącej pierwszej raty, strona została pouczona o skutkach tego rozstrzygnięcia w przypadku braku zapłaty kwoty nią objętej.

Wskazywanie wierzytelności nie jest przesłanką, dla której wierzyciel mógłby odstąpić od wszczęcia egzekucji. Jest wyrazem współpracy z organem egzekucyjnym, co niewątpliwie pomaga w realizacji wierzytelności od osoby trzeciej, która obowiązana jest zapłacić żądaną sumę. Podstawą takiego żądania, zgodnie z art. 67 pkt 5 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) jest egzekucja z wierzytelności.

Zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego powoduje naliczenie kosztów egzekucyjnych, które obciążają dłużnika (o powyższym fakcie strona była poinformowana w decyzji).

W sprawie obowiązku doręczenia upomnienia Urząd Skarbowy wskazał w tytule wykonawczym i jego wkładce, doręczonej stronie, przepis § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. Nr 81, poz. 354 z późn. zm.), według którego postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w wypadku, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania. Obowiązek w podatku dochodowym od osób fizycznych wynika z przepisów tej ustawy, a podatnik jest obowiązany bez wezwania urzędu skarbowego do obliczenia i wpłacenia zaliczek na podatek (samoopodatkowanie). Wydanie przez Inspektora Kontroli Skarbowej decyzji z dnia 25.09.97 r. odmiennej, niż deklarowana przez skarżącego wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1995, nie zmieniła charakteru należności pieniężnej dochodzonej od zobowiązanego, przy której wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie wymaga uprzedniego doręczenia zobowiązanemu przez wierzyciela upomnienia, o jakim mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej.

W skardze na to postanowienie skarżący powtórzył zasadniczo swoje zarzuty sformułowane uprzednio w ramach odwołania.

Podał, że we wszystkich pismach kierowanych do Urzędu Skarbowego informował, że nie unika zapłaty bezspornych zobowiązań.

Wskazał, że wierzyciele, przedsiębiorstwa państwowe, a więc Skarb Państwa, zalegają mu z zapłatą ok. 150.000 zł.

Urząd Skarbowy potwierdził w postanowieniu, że w oparciu o jego informacje zajął wierzytelność w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej, która wynosi ok. 50.000 zł.

W przekonaniu skarżącego nie było w tej sytuacji podstaw do wszczęcia egzekucji i naliczenia kosztów egzekucyjnych prawie 5.000 zł.

Z art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że Urząd Skarbowy powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych jedynie w razie uchylania się od wykonania obowiązku zapłaty.

Ponadto ponownie zarzucono brak doręczenia upomnienia.

Niedopełnienie tego obowiązku powinno powodować zd. skarżącego, zgodnie z art. 59 ustawy egzekucyjnej, umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Akt administracyjny odpowiada prawu, jeżeli zgodny jest z przepisami prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonego aktu administracyjnego - w tym przypadku postanowienia - z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 22 ust. 2-3 ustawy o NSA. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela w szczególności zarzutu, że w niniejszej sprawie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego należało doręczyć zobowiązanemu upomnienie.

Stosownie do przepisu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, uprzednio przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Takim przepisem szczególnym jest przepis § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 sierpnia 1991 r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, wydanego z upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 § 2 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, w wypadku gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania. Trafnie stwierdza organ odwoławczy, że przypadek taki odnosi się m.in. do zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, które jest przedmiotem egzekucji w rozpoznawanej sprawie.

Nie jest również zasadny zarzut, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bezpodstawnie, gdyż skarżący nie uchylał się od wykonania obowiązku, wskazując wierzytelności należne mu od Skarbu Państwa, które pozwalały zaspokoić się wierzycielowi.

Zgodnie z art. 6 u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wykonanie obowiązku przez zobowiązanego polega na jego zaspokojeniu w taki sposób, że zobowiązanie wygasa. Nie jest wykonaniem obowiązku wskazanie wierzycielowi możliwości, w jaki sposób może się on zaspokoić, w tym poprzez wskazanie dłużników zobowiązanego, w stosunku do których dysponuje wierzytelnościami. Dysponowanie przez zobowiązanego takimi wierzytelnościami pozwala organowi egzekucyjnemu na przeprowadzenie z tych wierzytelności egzekucji, lecz oczywiście dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Brak dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela przez zobowiązanego upoważnia zatem tego pierwszego do wystawienia tytułu wykonawczego i wystąpienia o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 27 § 1 u.p.e.a. Stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, gdyż spoczywa na nim jedynie obowiązek badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym badania również elementów formalnych wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie miał podstaw do kwestionowania tytułu wykonawczego wystawionego w stosunku do skarżącego, gdyż spełniał on wszystkie wymogi formalne określone w art. 27 u.p.e.a., a jedynie częściowa, dobrowolna realizacja ciążącego na zobowiązanym obowiązku, uprawniała dopuszczalność egzekucji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy, skoro zarzuty skargi nie są zasadne, nie ma podstaw do uznania, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszyły prawo.

Wobec powyższego na podstawie art. 27. ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), skarga została oddalona.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.