Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 20 października 2008 r.
I SA/Wr 1092/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok i odsetek za zwłokę z tytułu niezapłaconej w terminie zaliczki postanawia:

I.

przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej;

II.

odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

W rozpatrywanej sprawie, postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie skarżącej na ww. rozstrzygnięcie nie zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnione (postanowienie z dnia 28 sierpnia 2007 r. sygn. akt II FZ 469/07).

W dniu 5 lipca 2008 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozszerzając swoje żądanie, w stosunku do poprzedniego wniosku, o ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura rolnicza w wysokości (...) netto, z której po potrącaniu alimentów w kwocie (...) na rzecz studiującego syna, pozostaje kwota ledwie wystarczająca na minimum egzystencji. Otrzymuje również (...) miesięcznie tytułem kompensaty długu. Podała, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, natomiast nieruchomość rolna została zajęta w sądowym i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca wskazała ponadto, że od (...) pozostaje w stanie pooperacyjnym i obecnie nie może się poruszać, a jej stan wymaga długiej rekowalenstencji. Dodała, że nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych i doradcy podatkowego, co może skutkować niemożnością udziału w postępowaniu kasacyjnym.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada udział w domu o pow. (...) i w nieruchomości rolnej przyzagrodowej (udział (...)). Dysponuje akcjami A w B. w upadłości ((...) szt. po (...)) oraz nieściągalną wierzytelnością w wysokości (...). Do wniosku skarżąca załączyła kserokopię decyzji KRUS z dnia (...) o przyznaniu emerytury rolniczej.

Na wezwanie Sądu, skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego; kserokopie: postanowienia Sądu z dnia (...) o wpisaniu jej do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych; postanowienia Komornika Sądowego z dnia (...) o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego i postanowienia z dnia (...) o zakończeniu postępowania egzekucyjnego (umorzenie zawieszonego postępowania); wyroku Sądu Okręgowego z dnia (...) zasądzającego na rzecz skarżącej roszczenie pieniężne w kwocie (...); zawiadomienia z dnia (...) o zajęciu przez Urząd Skarbowy emerytury; aktu notarialnego z dnia (...) o ustanowieniu hipoteki na rzecz osoby fizycznej na kwotę (...), faktury VAT za sporządzenie skargi kasacyjnej na kwotę (...), polisy ubezpieczeniowej gospodarstwa rolnego; dowodów opłat za prąd i wywóz nieczystości; decyzji ustalającej podatek od nieruchomości na 2008 rok w kwocie (...); rocznego rozliczenia dochodów skarżącej za 2007 rok PIT-40A; dokumentów dotyczących męża skarżącej, tj. zeznań podatkowych za 2007 rok PIT-37, PIT/O, PIT-36L, PIT-/B oraz deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2008 r. i decyzji o waloryzacji wojskowej renty inwalidzkiej rocznego rozliczenia dochodów skarżącej za 2007 rok PIT-40A. Skarżąca przedłożyła również oryginały 3 odpisów z ksiąg wieczystych z dnia (...) Dodatkowo oświadczyła, że pod adresem jej zamieszkania są zameldowani, ale nie mieszkają - jej mąż oraz studiujący syn. Wyjaśniła, że załączone postanowienia Komornika Sądowego dotyczyły postępowania egzekucyjnego wszczętego na jej wniosek, natomiast co do innych dłużników, ze względu na brak środków, nie wystąpiła o wszczęcie egzekucji. Z kolei zasądzona na jej rzecz wierzytelność została zajęta przez Urząd Skarbowy. Poinformowała, że konto bankowe, którego wcześniej nie posiadała, zostało założone w dniu (...) z uwagi na konieczność uzyskania środków na leczenie po operacji. Oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej ani żadnych innych form wsparcia państwowego. Odnośnie męża, skarżąca wskazała, że mąż nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego.

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżąca żądając jego uchylenia, podtrzymała swój dotychczasowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarzuciła, iż ocena złożonego wniosku nastąpiła w sposób niesprawiedliwy, powierzchowny i bezduszny. W ocenie skarżącej, przedstawiona przez nią informacja o jej stanie majątkowym jest rzetelna, jasna oraz precyzyjna i uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Oświadczyła, że nie ma znaczenia okres z jakiego pochodzą dokumenty świadczące o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne bowiem nadal trwa. Podniosła, że bez wsparcia finansowego swojego męża nie byłaby w stanie brać udział w postępowaniu, ponieważ jej dochody nie wystarczają na minimum egzystencji. Wskazała, że miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi (...). Tylko dzięki pożyczkom uzyskanym przez jej męża, mogła opłacić dotychczasowe koszty postępowania. W ocenie skarżącej, przyjęcie przez referendarza sądowego, że osiąga dodatkowe dochody z innych źródeł, tylko dlatego, że udało jej się uiścić dotychczasowe koszty, jest niesłuszne. Skarżąca ponownie wskazała, że o obowiązku alimentacyjnym świadczy kwota wskazana w decyzji KRUS, natomiast orzeczenia Sądu w tym zakresie nie może znaleźć. Oświadczyła, że odmowa przyznania prawa pomocy spowoduje pogorszenie jej sytuacji materialnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu prawo pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w ciężkiej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych.

Nie wolno zapominać, że ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi co do zasady nie ogranicza ilości składanych przez stronę w jednej sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie jednak z art. 170 u.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie prawomocnym orzeczeniem skutkuje bowiem tym, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony po prawomocnym oddaleniu poprzedniego, podlega merytorycznemu rozpoznaniu, jednakże w przypadku stwierdzenia, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie (pogorszeniu), tenże wniosek winien zostać oddalony. Zatem, jeżeli sytuacja finansowa strony wnoszącej ponowny wniosek o udzielenie pomocy ze strony Skarbu Państwa, nie uległa istotnemu pogorszeniu, a wniosek dotyczy tego samego zakresu, co uprzednio rozpoznany wniosek, brak jest podstaw do jego uwzględnienia.

Przystępując do analizy zasadności przedmiotowego wniosku, Sąd stwierdza, iż sytuacja finansowa w stosunku do poprzedniej, uległa pogorszeniu, jednak nie na tyle, by uwzględnić prawo pomocy w zakresie całkowitym. Nową okolicznością w sprawie wpływającą na stan majątkowy skarżącej jest zaistnienie kolejnej zaległości podatkowej, o czym świadczy dołączone do zażalenia od postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2007 r., zawiadomienie z dnia (...) o zajęciu przez Urząd Skarbowy w O. zasądzonej na rzecz skarżącej wierzytelności. Łączna kwota dochodzonej należności publicznoprawnej wynosiła na dzień wystawienia zajęcia (...). Również stan zdrowia skarżącej niewątpliwie ogranicza jej realne możliwości finansowe. Nie można jednak stwierdzić, iż skarżąca nie ma możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Skarżąca bowiem, składając na wezwanie Sądu dodatkowe dokumenty i oświadczenia, ze względu na nieaktualność części z nich, nie wykazała, by jej sytuacja finansowa, uprawniała do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia całkowitych kosztów postępowania. Skarżąca chcąc wykazać istnienie przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a., winna w tym celu dochować szczególnej staranności. Tymczasem przedstawiła szereg dokumentów, które nie świadczą o jej aktualnej sytuacji majątkowej (zajęcie przez Urząd Skarbowy emerytury skarżącej datowane na dzień (...); odpisy z ksiąg wieczystych z (...), z których wynika obciążenie hipoteczne na rzecz osoby fizycznej z (...)., a także wzmianka o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym w sprawie o sygn. akt (...) oraz wzmianka o wniosku o wpisie hipoteki z adnotacją apelacja-zażalenie). W tym zakresie uwzględnieniu podlegałyby aktualne informacje o stanie zadłużenia. Nadto skarżąca nie przedłożyła orzeczenia Sądu potwierdzającego ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec syna. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nie świadczy o tym adnotacja organu emerytalnego w poz. VIII decyzji przyznającej świadczenie. Adnotacja ta jedynie informuje, iż ze świadczenia potrącana jest kwota (...) z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego lub z innego tytułu. Skarżąca twierdząc, że kwota ta stanowi alimenty, obowiązana była przedłożyć orzeczenie Sądu zasądzające alimenty. Fakt niemożności odnalezienia tego orzeczenia, budzi wątpliwości, bowiem istnienie tego obowiązku skarżąca podnosiła przy uprzednio złożonym wniosku (w lutym 2007 r.). Zatem miała wystarczająco dużo czasu na jego odnalezienie lub uzyskanie odpisu.

Wątpliwości Sądu budzi również twierdzenie skarżącej, iż mąż, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej, nie mieszka pod tym samym adresem, co skarżąca. Sprzeciwia się bowiem temu informacja zawarta w zeznaniach i deklaracjach podatkowych złożonych przez męża skarżącej, w których wskazuje jako adres zamieszkania, ten sam adres, pod którym mieszka skarżąca. Biorąc pod uwagę fakt pozostawania skarżącej i jej męża w rozdzielności majątkowej, podkreślić należy, że, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. Zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami nie niweczy tego obowiązku (por. postanowienie SN z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LexPolonica nr 322862; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 nr 1, poz. 8). Zatem wspieranie się małżonków nie pozostających we wspólności majątkowej, jest zasadą generalną, nie zaś wyjątkową. Z oświadczenia skarżącej wynika, że małżonek realizuje ten obowiązek. Mąż skarżącej uzyskuje stały dochód z wojskowej renty inwalidzkiej w kwocie (...). Prowadzi również działalność gospodarczą, z której za okres od stycznia do czerwca 2008 r., osiągając przychód w kwocie (...), uzyskał dochód w kwocie (...).

W rozpoznawanej sprawie okoliczności wskazane przez skarżącą oraz wynikające z przedłożonych dokumentów, uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, uiszczenie wpisu w chwili obecnej zachwiałoby sytuację materialną skarżącej i jej najbliższych. Jednakże, fakt osiągania przez skarżącą i jej męża stałych dochodów, zasądzona na rzecz skarżącej znaczna kwota wierzytelności, którą nadal może egzekwować (umorzenie przez komornika postępowania egzekucyjnego nie zamyka drogi do złożenia kolejnego wniosku o wszczęcie takowego postępowania), wyklucza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tym bardziej, że możliwości finansowe skarżącej pozwalały na uiszczenie dotychczasowych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skarżąca będzie w stanie zgromadzić środki na pozostałe koszty związane z postępowaniem przed sądem kasacyjnym. Zaznaczenia wymaga, że w sprawie została już wniesiona skarga kasacyjna, sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika.

Reasumując wskazać należy, że konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony winny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.