Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722293

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 czerwca 2019 r.
I SA/Wa 925/19
Podstawa oceny spełnienia przesłanek prawa do rekompensaty.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.).

Sędziowie WSA: Elżbieta Sobielarska Przemysław Żmich.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody (...) z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...);

2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. L. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z 31 grudnia 2008 r. S. L. (Skarżąca) wystąpiła do Wojewody (...) o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej rodziców tj. M. i J. M. nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości (...), powiat (...), województwo (...).

W toku prowadzonego postępowania organy ustaliły, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w (...) (...) Wydział Cywilny z (...) lutego 2016 r., sygn. akt (...), spadek po zmarłym (...) czerwca 1944 r. J. M. na podstawie ustawy nabyli: żona - M. M. oraz dzieci tj. S. L., E. D., H. P. i J. M. po (...) części każde z nich. Z kolei na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w (...)(...) Wydział Cywilny z (...) lutego 2015 r., sygn. akt (...), spadek po zmarłej (...) kwietnia 1967 r. M. M. na podstawie ustawy nabyły dzieci tj. S. L., E. D., H. P. i J. M. po (...) części każde. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również akt poświadczenia dziedziczenia z (...) maja 2013 r. Repertorium (...) nr (...) z którego wynika, że spadek po zmarłej (...) grudnia 202 r. E. D. nabyła jej córka A. O.

Wojewoda (...) (Wojewoda), rozpatrując złożony wniosek decyzją z (...) stycznia 2019 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie potwierdziła okoliczności faktycznych, na które się powołuje, bowiem nie przedłożyła dowodów, na podstawie których można byłoby jednoznacznie wskazać właściciela pozostawionych nieruchomości oraz stwierdzić ich rodzaj i powierzchnię. Organ wskazał również, że poszukiwania dokumentów dotyczących ww. nieruchomości poczynione przez organ również nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Ponadto Wojewoda po analizie oświadczeń świadków oraz protokołów, uznał, że pomimo spełnienia wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2015 r. są one w całości niewiarygodne, zatem nie mogą stanowić dowodów potwierdzających pozostawienie przez J. i M. małżonków M. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z (...) marca 2019 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Wojewody z (...) stycznia 2019 r., podzielając jego stanowisko w sprawie.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że J. M. zmarł (...) czerwca 1944 r. w (...) nie opuszczając byłego terytorium RP. Wobec powyższego, zdaniem Ministra, były właściciel nieruchomości położonej w (...), powiat (...), województwo (...) - nie spełnił zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 77 § 4 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 86 k.p.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego uwzględnionego przy wydawaniu decyzji polegającą na odmowie uznania dowodu z zeznań świadków za wiarygodny. Zarzuciła również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 5 i art. 2 2 związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przez jego błędną wykładnię.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż wskazała skarżąca.

W ocenie Sądu zarówno zaskarżona, jak również poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...). Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W tym miejscu należy wskazać, że 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego.

Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

Biorąc pod uwagę treść powyższej uchwały i przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że interes prawny w niniejszym postępowaniu mają następcy prawni H. P. oraz następcy prawni J. M., którzy są spadkobiercami współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, za którą to nieruchomość dochodzona jest rekompensata. W rozpoznawanej sprawie nieruchomość pozostawiona stanowiła współwłasność M. i J. małżonków M. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w (...)(...) Wydział Cywilny z (...) lutego 2016 r., sygn. akt (...), spadek po zmarłym (...) czerwca 1944 r. J. M. na podstawie ustawy nabyli: żona - M. M. oraz dzieci tj. S. L., E. D., H. P. i J. M. po (...) części każde z nich. Z kolei na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w (...)(...) Wydział Cywilny z (...) lutego 2015 r., sygn. akt (...), spadek po zmarłej (...) kwietnia 1967 r. M. M. na podstawie ustawy nabyły dzieci tj. S. L., E. D., H.P. i J. M. po (...) części każde. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również akt poświadczenia dziedziczenia z (...) maja 2013 r. Repertorium (...) nr (...) z którego wynika, że następcą prawnym zmarłej (...) grudnia 202 r. E. D. jest jej córka A. O., która oświadczeniem z (...) marca 2013 r. wskazała S. L. jako osobę uprawnioną do rekompensaty. Brak jest natomiast w aktach sprawy dowodów na okoliczność przeprowadzenia postępowań spadkowych po rodzeństwie skarżącej tj. H. P. i J. M. W aktach administracyjnych sprawy co prawda znajduje się oświadczenie E. S., córki H. P. z (...) czerwca 2016 r. oraz A. W., córki J. M. z (...) lipca 2016 r. o wskazaniu S. L. jako osoby uprawnionej do rekompensaty, jednakże oświadczenia takie nie mogą wywołać skutków prawnych wobec braku w aktach sprawy dokumentów z których jednoznacznie wynikałoby kto jest następcą prawnym H. P. i J. M. Same oświadczenia ich dzieci są niewystarczające.

Już tylko z tych przyczyn organ nie powinien kontynuować postępowania i wydawać decyzji w stosunku do wybranych stron postępowania z pominięciem wszystkich następców prawnych współwłaścicieli nieruchomości, jeżeli nie znany jest krąg osób posiadających interes prawny w sprawie. Dopiero po prawidłowym ustaleniu kręgu stron postępowania, organ dokonuje oceny spełnienia się przesłanek do otrzymania prawa do rekompensaty oraz za jakie nieruchomości może być przyznana.

Tym samym pozostałe rozważania organów dotyczące merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy uznać należy za przedwczesne, podobnie jak ich ewentualną ocenę przez Sąd. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096), powoływanej dalej jako "k.p.a." organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach k.p.a.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę ustali wszystkie strony postępowania, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.