Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2170057

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 25 listopada 2015 r.
I SA/Wa 252/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.).

Sędziowie WSA: Iwona Kosińska Dariusz Pirogowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej za miesiąc sierpień 2013 r. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) listopada 2013 r., nr (...), po rozpoznaniu odwołania M. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta miasta W. z dnia (...) września 2013 r., nr (...), w sprawie odmowy przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej na miesiąc sierpień 2013 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) złożył M. S.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. M. S. zwrócił się do Prezydenta miasta W. o przyznanie pomocy materialnej.

Decyzją z dnia (...) września 2013 r., po rozpatrzeniu złożonego wniosku, Prezydent miasta W., powołując się na art. 106 ust. 4 w związku z art. 2 ust. 1, art. 107 ust. 1 i 4a oraz art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej na miesiąc sierpień 2013 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniach (...) sierpnia i (...) sierpnia 2013 r. pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, jednak nie zastał go w domu. W tej sytuacji, w dniu (...) sierpnia 2013 r. organ wystosował do wnioskodawcy pismo z prośbą o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym pod rygorem wydania decyzji odmownej. Organ wskazał, iż do dnia wydania decyzji wnioskodawca nie zgłosił się do pracownika socjalnego celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ocenie organu, organ wykorzystał wszelkie możliwe środki, aby się z wnioskodawcą skontaktować i sporządzić wymagany wywiad.

Organ wskazał również, iż uzyskał informację z Wydziału Zasobów Lokalowych dla dzielnicy (...) miasta W., że wnioskodawcy został przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od (...) lipca 2013 r. do (...) grudnia 2013 r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Natomiast z informacji udzielonej przez Spółdzielnię Mieszkaniowo Budowlaną (...) wynika, że do dnia (...) lipca 2013 r. wysokość czynszu za zajmowany lokal wynosiła (...) zł oraz że wnoszone są regularne wpłaty na poczet czynszu w wysokości (...) zł miesięcznie. Na dzień (...) sierpnia 2013 r. jest nadpłata z tytułu ww. opłat w wysokości (...) zł, co pozostaje w sprzeczności z informacjami zawartymi we wniosku o pomoc gdzie wskazano, że "zaległość w opłatach mieszkaniowych wynosi już kilkanaście tysięcy złotych". Ponadto, organ uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w (...) Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych, że łączna kwota zgromadzonego świadczenia od 1 października 1998 r. do 30 czerwca 2013 r. z tytułu nieodebranej przez wnioskodawcę renty wynosi (...) zł brutto, a kwota przysługujących odsetek za okres od 5 lutego 2000 r. do 27 stycznia 2003 r. wynosi (...) zł. Organ wskazał również, iż pomimo tego że w dniu 15 czerwca 2012 r. wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny, nie złożył wniosku o przyznanie emerytury.

W ocenie organu pierwszej instancji, nienawiązanie przez wnioskodawcę kontaktu z pracownikami socjalnymi w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego należy ocenić jako odmowę jego przeprowadzenia w rozumieniu art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, brak możliwości ustalenia aktualnej, rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy, której to oceny organ dokonuje poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uniemożliwia określenie formy i wysokości pomocy. W szczególności, od dochodu i comiesięcznych stałych kosztów ponoszonych przez wnioskodawcę zależy możliwość udzielenia zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego nie podlegającego zwrotowi albo zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty.

Pismem z dnia (...) grudnia 2013 r. M. S. złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wskazując, iż od maja 2013 r. zaistniały okoliczności uniemożliwiające przeprowadzenie wywiadów środowiskowych w jego mieszkaniu oraz że podobnie jak wcześniejsze decyzje również decyzja z (...) września 2013 r. oparta jest na kłamstwach i oszczerstwach.

Decyzją z dnia (...) listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania pomocy finansowej na miesiąc sierpień 2013 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy potwierdza wszystkie próby organu, skontaktowania się z wnioskodawcą w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Kolegium wskazało, iż pismo organu z dnia (...) sierpnia 2013 r. skierowane do wnioskodawcy z prośbą o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zostało odebrane przez M. S. w dniu (...) września 2013 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru. Do dnia wydania decyzji wnioskodawca nie zgłosił się do organu. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, wydanie decyzji odmownej było zasadne.

Ponadto, organ podniósł, iż celem pomocy społecznej nie jest rozdawanie środków finansowych, każdemu, kto zwróci się o taką pomoc, ale wspieranie osób i rodzin, które przy wykorzystaniu własnych możliwości i zasobów nie są w stanie przezwyciężyć samodzielnie trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazły. Zasadniczym celem pomocy społecznej jest pomoc w dążeniu do usamodzielnienia się osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom, w których osoby lub rodziny nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym stanowi podstawę do odmowy udzielenia świadczenia. W ocenie organu, za brak współdziałania uznać należy również odmowę skorzystania przez wnioskodawcę z posiadanych własnych zasobów. Jak wynika z pisma ZUS, III Odział w (...), z dnia (...) sierpnia 2013 r., nr (...), wnioskodawca ma zgromadzone fundusze na koncie w ZUS w wysokości (...) zł plus odsetki w wysokości (...) zł z tytułu nieodebranych świadczeń, lecz z niewiadomych powodów nie chce skorzystać z tych środków.

W ocenie organu odwoławczego, przyznanie pomocy finansowej wnioskodawcy, który posiada własne, znaczne zasoby finansowe oznaczałoby marnotrawienie środków publicznych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) złożył M. S. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż powodem jej złożenia skargi jest okoliczność, że przewodniczącym i sprawozdawcą w sprawie jest B. Z., a osoby o tym nazwisku ((...)) zawsze podejmują niekorzystne dla skarżącego decyzje.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) listopada 2013 r., którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta miasta W. z dnia (...) września 2013 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej na miesiąc sierpień 2013 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 182, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą".

Na wstępie podnieść trzeba, iż stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać osoby potrzebujące pomocy, ale nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa powinna zaś następować tylko w przypadku, gdyby zadania te przekraczały ich możliwości. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej oraz jej gotowość współdziałania w tym celu.

W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tego świadczenia ma charakter uznaniowy. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w art. 8 powołanej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W sytuacji, gdy dochód wnioskodawcy przekracza ustalone kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości.

Decyzję administracyjną w sprawie zasiłku celowego organ wydaje po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, wywiad ten ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej potrzebujących pomocy. Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712). W myśl § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia, wywiad rodzinny przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy.

W art. 4 ustawy o pomocy społecznej określony jest kolejny cel pomocy społecznej, jakim jest aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej był wielokrotnie podkreślany w doktrynie i orzecznictwie i rozumie się go jako aktywne współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc, a więc gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, w tym udzielanie odpowiedzi mających na celu zobrazowanie sytuacji faktycznej takiej osoby. Zgodnie z przepisami ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2).

Zauważyć trzeba, iż obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie. Wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie wnioskowanej pomocy. Decyzja o przyznaniu wnioskowanego przez skarżącego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się natomiast do zbadania zgodności z prawem takiej decyzji. Sąd nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola Sądu ma zatem jedynie ustalić, czy dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Jak już podniesiono wyżej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym i inne wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przy tym, nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu powołanego art. 11 ust. 2 ustawy, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad służy bowiem ustaleniu przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Bez tego wywiadu nie sposób ustalić, czy wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria (m.in. tzw. kryterium dochodowe) do udzielenia mu wnioskowanej pomocy.

Na podstawie właśnie wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjną częścią postępowania dowodowego, pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Z tych przyczyn odmowa podjęcia współdziałania z organem poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1424/07, niepubl.).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć trzeba, iż jak wynika z akt sprawy, pomimo kilkukrotnych prób skontaktowania się ze skarżącym, nie udało się pracownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadzić z nim wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny dwukrotnie (w dniach (...) sierpnia i (...) sierpnia 2013 r.) nie zastał wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Ponadto, pomimo doręczonego skarżącemu pisma z dnia (...) sierpnia 2013 r. z prośbą o kontakt - do dnia wydania decyzji organu pierwszej instancji wnioskodawca nie skontaktował się z Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Dodatkowo, z treści złożonego odwołania wynika, że stan ten jest świadomą decyzją skarżącego wynikającą z jego przekonania o zaistnieniu od maja 2013 r. okoliczności uniemożliwiających przeprowadzanie wywiadów środowiskowych w jego mieszkaniu.

Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu wnioskodawcy stanowi, w ocenie Sądu, wystarczającą przeszkodę do wydania odmownej decyzji w sprawie dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej. Trzeba także mieć na względzie, co już podkreślono wyżej, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający i pomocniczy. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne. W przeciwnym bowiem przypadku pomoc społeczna ograniczałaby się prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, negatywna ocena postawy wnioskodawcy, wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej, stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę do odmowy przyznania jej zasiłku celowego.

Jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy, organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom "niezbędnej potrzeby bytowej", określonej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej lub stanowią "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ustawy, a także czy w rozpatrywanej sprawie zachowane jest, czy nie tzw. kryterium dochodowe. Zatem, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać trzeba trafność postawionego przez organ pierwszej instancji zarzutu braku współdziałania skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Dotyczy to również okoliczności podania przez skarżącego, że posiada zaległość w opłatach mieszkaniowych, która to informacja pozostaje w sprzeczności z wyjaśnieniami udzielonymi przez Spółdzielnię Mieszkaniowo Budowlaną (...), z których wynika, że wysokość czynszu za zajmowany przez skarżącego lokal wynosiła (...) zł oraz że wnoszone są regularne wpłaty na poczet czynszu w wysokości (...) zł miesięcznie, zaś na dzień (...) sierpnia 2013 r. jest nadpłata w opłatach za lokal w wysokości (...) zł.

Podsumowując, Sąd uznał, że organy orzekające podjęły wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponadto, dokonały właściwej oceny postawy skarżącego. W ocenie Sądu, decyzji wydanej w rozpoznawanej sprawie nie można określić jako dowolnej. Organy nie przekroczyły również granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś zarzut skargi pozbawiony jest uzasadnionych podstaw.

Sąd wziął również pod uwagę to, że jak wynika z akt analizowanej sprawy, wielokrotnie były podejmowane próby ustalenia terminu i miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Brak w rozpatrywanej sprawie niezbędnego wywiadu środowiskowego nie jest zatem wynikiem zaniechania przez organ administracji wykonania nałożonego na niego obowiązku, lecz następstwem tylko i wyłącznie braku współdziałania skarżącego z organem pomocowym. Nie ulega zaś wątpliwości, że uznanie przez organ faktów lub stanu prawnego za udowodnione tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawcy byłoby niezgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, takie działanie organu mogłoby budzić wątpliwości, gdy organ administracji nie ma możliwości ich weryfikacji w środowisku, w którym przebywa osoba wnioskująca o pomoc społeczną. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie. W ocenie Sądu, sposób zachowania skarżącego uniemożliwił ocenę, czy jego sytuacja życiowa, przy uwzględnieniu tego, że jest on uprawniony do świadczenia rentowego i emerytalnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jest na tyle trudna, że należy mu się pomóc w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb. Brak możliwości dokonania rzetelnej oceny sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego uniemożliwił pracownikom socjalnym analizę i ocenę sytuacji skarżącego i sformułowanie wniosków z niej wynikających stanowiących podstawę planowania pomocy, jej rodzaju i zakresu.

Raz jeszcze podkreślić należy, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Podkreślić trzeba, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem, obowiązek współdziałania osób pobierających takie świadczenia z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i z tego też powodu został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego pomagających tej osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W ocenie Sądu, jak już akcentowano powyżej, pomoc społeczna Państwa nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i wykształcania nieprawidłowych nawyków.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Motywy, którymi kierowały się organy, mieszczą się natomiast w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków celowych, przewidzianych przez przepisy ustawy o pomocy społecznej (w tym ramach przysługującego organom uznania administracyjnego). Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętych rozstrzygnięć.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.