Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2008005

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 1 sierpnia 2014 r.
I SA/Wa 2188/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis.

Sędziowie WSA: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Dariusz Pirogowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2014 r. sprawy ze skarg P. S.A. z/s w W., S. J. i W. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) r. nr (...) Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku P. S. A. w W. oraz wniosku S. J. i W. S. uchylił własną decyzję z (...) r., nr (...) i stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności:

- orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na władność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.- w zakresie zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z.,

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M.- w zakresie zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z.

W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że decyzją z (...) r., nr (...), utrzymaną w mocy decyzją własną z (...) r., nr (...), Minister Gospodarki na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., nie stwierdził nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...).

Minister Gospodarki oceniając zaskarżoną decyzję z (...) r., mając na uwadze dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził, że organ wydający decyzję nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Minister Przemysłu i Handlu w decyzji z (...) r., ustalił, że Minister Przemysłu Lekkiego prawidłowo uznał przedmiotową nieruchomość za integralną część przedsiębiorstwa, gdyż znajdujący się na tej nieruchomości budynek związany był bezpośrednio z przedsiębiorstwem - mieściło się tam biuro i mieszkania pracowników. Podkreślono przy tym, że Minister Gospodarki w decyzji z (...) r. nie badał czy Minister Przemysłu Lekkiego wydając orzeczenie z (...) r. prawidłowo zastosował przepisy ustawy nacjonalizacyjnej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, gdyż tego dokonał Minister Przemysłu i Handlu podejmując rozstrzygnięcie z (...) r.

Przedmiotem oceny Ministra Gospodarki w świetle art. 156 k.p.a. była wyłącznie decyzja z (...) r.

W wyniku rozpoznania skargi L. E. na decyzję Ministra Gospodarki z (...) r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 października 2010 r., sygn. akt: IV SA/Wa 721/10 uchylił decyzję Ministra Gospodarki z (...) r., nr (...) oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z (...) r., nr (...).

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał za zasadny pogląd skarżącej, że w związku z dokonaniem nacjonalizacji przedsiębiorstwa, nie było dopuszczalne przejęcie na własność Państwa nieruchomości, która nie była własnością tego przedsiębiorstwa. Orzeczenia, na mocy których przejęto na własność Państwa ww. przedsiębiorstwo rażąco naruszały prawo, w części w jakiej przejęta została na ich podstawie na własność Państwa nieruchomość - parcela nr (...). Przedsiębiorstwu temu w odniesieniu do ww. nieruchomości przysługiwało wyłącznie prawo obligatoryjne w postaci najmu. Tym samym wykluczało to możliwość przejęcia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości w związku z nacjonalizacją przedsiębiorstwa pn. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołał się przy tym na uchwałę składu 7 sędziów z 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1/5), w której Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej". Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na ww. nieruchomości i w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu. Odmowa stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, w części dotyczącej nieruchomości w sytuacji, gdy orzeczenia te w owej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, zdaniem Sądu, rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odmowa więc stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby bowiem, zdaniem Sądu, do uwzględnienia wniosku skarżącej, o ile oczywiście nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 grudnia 2011 r. sygn. akt: I OSK 68/11 po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki opowiedział się za wyrażonym w orzecznictwie poglądem, według którego decyzja organu administracji odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. jest nieważna z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 27 września 1984 r., sygn. akt: II SA 824/84, niepublikowany). Teza o rażącym naruszeniu prawa nie może opierać się o zmianę w wykładni, do której doszło po wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego. Do takiej kategorii naruszeń prawa nie można jednak zaliczyć oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu, nawet jeśli ta oczywista sprzeczność jest efektem zbyt prostej, płytkiej wykładni przepisu (por. J. Borkowski, op. cit.s. 631). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, orzeczenia nacjonalizacyjne polegające na przejęciu na własność Państwa, w ramach przejęcia przedsiębiorstwa, prawo własności majątku nieruchomego stanowiącego własność osoby trzeciej, zamiast prawa obligacyjnego na tej rzeczy, którym dysponowało przedsiębiorstwo, było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. Orzeczenia te nie tylko nie uwzględniały brzmienia art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, ale także abstrahowały od ustanowionego w art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. podziału składników przedsiębiorstwa na: nieruchomy i ruchomy majątek oraz wszelkie prawa. Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust. 1 B w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.), nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07, ONSAiWSA 2008/1/5). Przedmiotem przejęcia było w tym przypadku, jak wynika z art. 6 ust. 1 omawianej ustawy, prawo najmu pomieszczeń należących do spornej nieruchomości, stanowiącej własność osoby trzeciej.

Minister podkreślił, że zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Minister Gospodarki w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonymi w wyrokach z 15 grudnia 2011 r. oraz 14 października 2010 r.

Minister Gospodarki decyzją z (...) r., nr (...), stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), niestwierdzającej nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z.

S. J. oraz W. S. wystąpili do Ministra Gospodarki z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnieśli, że organ naruszył przepisy prawa procesowego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te odnoszą się do niewłaściwego zastosowania art. 6 k.p.a., 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a. Odwołujący się podnieśli okoliczność braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż po jej wydaniu osoba trzecia nabyła prawo chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił P. S.A. w W. zarzucając naruszenie:

- art. 2 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie, że nieruchomość, na której funkcjonowało przedsiębiorstwo nie stanowiła własności osoby trzeciej, lecz własność właścicieli przedsiębiorstwa i jako taka stanowiła jego część składową; w ocenie odwołującej się zachodzi tożsamość między właścicielem przedsiębiorstwa, a właścicielem nieruchomości, na której przedsiębiorstwo funkcjonowało;

- § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62 z późn. zm.) poprzez okoliczność, że parcela nr (...), ujawniona w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z. - nie stanowiła mienia osoby trzeciej, lecz część składową przedsiębiorstwa, którego właścicielami byli poprzednicy prawni L. E.;

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podnosząc, że nie można doszukać się w orzeczeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr (...) rażącego naruszenia prawa;

- art. 77 § 1 k.p.a. podnosząc wadliwą ocenę materiału dowodowego;

- art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie zajścia nieodwracalnych skutków prawnych, o jakich mowa w wyroku WSA w Warszawie z 14 października 2010 r.;

- art. 156 § 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie, że zaszły nieodwracalne skutki prawne;

- art. 105 § 1 k.p.a. podnosząc, że "postępowanie Ministra Gospodarki (wszczęte na wniosek L. E.) jest bezprzedmiotowe - z uwagi na nieodwracalne skutki prawne, które zaszły na przedmiotowej nieruchomości, to w konsekwencji należy uznać, iż postępowanie w sprawie powinno być umorzone".

Minister Gospodarki po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego znalazł podstawy do uchylenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzji własnej z (...) r., nr (...), jednakże z innych przyczyn niż wskazane we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister podniósł, że wnioskiem z (...) r. L. E. wystąpiła, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., wskazując w uzasadnieniu, iż decyzja Ministra Przemysłu i Handlu odmawiająca stwierdzenia nieważności wskazanych orzeczeń nacjonalizacyjnych, w części dotyczącej zabudowanej "domem" nieruchomości ujawnionej w Lwh. (...) Z., w rażący sposób naruszyła prawo.

Pismem z (...) r. Minister Gospodarki i Pracy wskazał wnioskodawczyni, iż mając na uwadze art. 7 k.p.a. i treść uzasadnienia wniosku nieważnościowego, wniosek ten został potraktowany jako żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w zakresie dotyczącym zabudowanej parceli nr (...) na której znajdował się w tym czasie, wg zał. nr (...) protokołu zdawczo-odbiorczego z (...) r. budynek administracyjno-mieszkalny, murowany, 1-no piętrowy z poddaszem, otynkowany, kryty blachą o pow. (...) m2 ujawnionej w księdze wieczystej lwh. (...) gminy katastralnej Z. W piśmie wyjaśniono, iż omawiana nieruchomość przeszła na własność Państwa, na mocy orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejściu przedsiębiorstw na własność państwa, z dniem jego ogłoszenia, tj. (...) r., jednakże ustalenie poszczególnych składników majątkowych, stanowiących część składową omawianego przedsiębiorstwa nastąpiło na podstawie § 75a ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Dlatego też jedynie w zakresie wskazanym na wstępie prowadzone jest niniejsze postępowanie wyjaśniające.

W konsekwencji powyższego, w piśmie z (...) r. L. E. wniosła o "kontynuowanie postępowania wyjaśniającego w sprawie (...) o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., Nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) r.".

Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Gospodarki z (...) r., nr (...) oraz z (...) r., nr (...) Minister Gospodarki rozpatrzył wniosek L. E. z (...) r., uznając pismo z (...) r., jako podtrzymujące i precyzując ww. wniosek.

W tym stanie faktycznym należy, w ocenie Ministra stwierdzić, że prośba o kontynuację postępowania w zakresie wskazywanym przez organ stanowiło konsekwencję wyjaśnień zawartych w piśmie z (...) r.

Wyjaśnienia organu - skutkujące ograniczeniem rozpoznania przez organ wniosku do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. w zakresie dotyczącym zabudowanej parceli nr (...), bez orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w zakresie zabudowanej parceli nr (...) - są nieaktualne, w odniesieniu do dominującego obecnie orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego skutków prawnych orzeczeń wydanych na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r. i § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. oraz mogą w sposób niekorzystny kształtować sytuację prawną wnioskodawczyni.

Minister podniósł, że zgodnie z orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. wyrok NSA z 1 lutego 2012 r. sygn. akt: I OSK 1926/10, z 23 stycznia 2013 r. sygn. akt: I OSK 25/12, z 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt: I OSK 1280/09) orzeczenie o zatwierdzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego jest wprawdzie integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego, ale to orzeczenie nacjonalizacyjne wywołało skutek rzeczowy. Normatywne określenie funkcji protokołu zdawczo-odbiorczego w przepisach § 71 i § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, jako spisu składników majątkowych przejmowanego z mocy prawa przedsiębiorstwa, stanowiącego integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r.) lub przejęciu (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r.) przedsiębiorstwa na własność Państwa, oznacza że orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłowości sporządzenia tego protokołu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów. W protokole zdawczo-odbiorczym następowała konkretyzacja, jakie składniki składające się na przedsiębiorstwo już upaństwowione, przy uwzględnieniu brzmienia art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przechodzą na rzecz Skarbu Państwa. Niemniej jednak przejście prawa własności składników majątkowych następowało już z dniem ogłoszenia orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa, niezależnie czy prawo rzeczowe przysługiwało podmiotowi prowadzącemu to przedsiębiorstwo (osobie fizycznej, spółce prawa handlowego czy innej dopuszczonej przez przepisy prawne formie prowadzenia działalności gospodarczej), czy osobie trzeciej. Skoro orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie odnosiło skutków w sferze prawa rzeczowego, lecz dopiero w połączeniu z orzeczeniem o przejściu kub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa konkretyzowało przedmiot nacjonalizacji, nie można odmówić właścicielowi składnika majątkowego objętego takim protokołem zdawczo-odbiorczym uprawnienia do oceny w trybie kasacyjnym orzeczenia stanowiącego podstawę sporządzenia protokołu, w części dotyczącego tego składnika majątkowego. W konsekwencji bowiem odjecie prawa rzeczowego przysługującego do wszelkich składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa (w tym także stanowiących własność osób trzecich) następowało wskutek wydania orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa. Istnieje zatem związek pomiędzy orzeczeniem nacjonalizacyjnym, a sytuacją prawną osoby, która wskutek owej decyzji została pozbawiona prawa własności.

W związku z powyższym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślono, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego jest jedynie sformalizowanym sposobem uznania w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ, że protokół odpowiada wymogom jego sporządzenia, a zatem w odniesieniu do tej decyzji organ nadzoru nie ma możliwości na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. dokonania samodzielnych ustaleń.

Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, ze Minister Gospodarki, rozpoznając ponownie sprawę, po wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 października 2010 r. oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2011 r., obowiązany był do rozpoznania żądania L. E. w zakresie wskazanym w sentencji niniejszej decyzji, zgodnie z żądaniem wnioskodawczyni i uwzględniając jej interes prawny.

Powyższe ustalenia, zdaniem organu, skutkują koniecznością uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z (...) r., nr (...) i orzeczenia w sprawie stwierdzenia niezgodności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., Nr (...), w części niestwierdzenia nieważności:

- orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.- w zakresie zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z.

- przy czym tożsame z uwagi na przedmiot nacjonalizacji pozostają przesłanki oceniane w niniejszej sprawie w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - w szczególności, czy Minister Przemysłu i Handlu w decyzji prawidłowo ustalił, że nieruchomość położona w Ż., oznaczona w protokole zdawczo-odbiorczym jako parcela nr (...), ujawniona w księdze wieczystej Lwh. (...) stanowiła składnik majątkowy przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa: M.

W tym sprawy, odnosząc się do zarzutów odwołujących się, Minister wskazał, że dotyczą one przede wszystkim błędnych ustaleń organu w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności, poprzez dokonanie niewłaściwych ustaleń odnoszących się do relacji między przedsiębiorstwem, a nieruchomością, na której ono funkcjonowało.

W toku postępowania nacjonalizacyjnego organ ustalił, że właścicielem przedsiębiorstwa: M. była spółka jawna, a jej wspólnikami byli Z. B., J. B. oraz A. K. (dowód: kwestionariusze sporządzone przez P. Z. G. Z. z (...) r. oraz z (...) r., protokół zdawczo-odbiorczy z dnia (...) r.).

Natomiast właścicielką parceli nr (...) ujętej w księdze wieczystej lwh. (...) była J. B., zmarła w (...) r. W wyniku przeprowadzonego postępowania spadkowego przez Sąd Grodzki w Z. w (...) r. spadek po zmarłej został przyznany masom spadkowym J. B., Z. B., H. B., M. B. oraz M. z B. R. (dekret o przyznaniu spadku z (...) r., sygn. akt: (...)). W wyniku dalszego spadkobrania po zmarłych M. z B. R., J. B., H. B. oraz M. B. spadek nabyła masa spakowa Z. B., a zarząd nad majątkim spadkowym powierzono jego żonie R. B. (dekrety przyznania spadku Sądu Grodzkiego w Z., sygn. akt: (...),(...), (...), (...)).

Mając na uwadze powyższy ciąg spadkobrania organ stwierdził, że legitymacja prawna L. E. w omawianej sprawie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z (...) r., sygn. akt: (...), o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. B. i R. B.

W dniu (...) r. Minister Przemysłu i Handlu wydał na postawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, orzeczenie nr (...) o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M. Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa (w tym również parceli nr (...) lwh. (...) gminy katastralnej Z.) nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z (...) r.

Orzeczeniem w (...) r. Minister Przemysłu Lekkiego, działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego ustalił, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu (...) r. stanowiące część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa oraz zatwierdził powyższy protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa, który stał się integralną częścią orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr (...) z dnia (...) r. Podstawą prawną orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego jest § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. stanowiący, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zgodnie z pkt 2 ww. § zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy właściwy Minister obowiązany był do rozpatrzenia zgłoszonych uwag i zarzutów oraz ustalenia, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego.

Decyzją z (...) r., nr (...), po rozpatrzeniu wniosku L. E. Minister Przemysłu i Handlu nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr (...) z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość objęta w posiadanie, którą przywrócono wnioskodawczyni postanowieniem Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. (sygn. akt: (...)) została ujęta w powołanym protokole zdawczo-odbiorczym. Znajdujący się na nieruchomości budynek związany był bezpośrednio z przedsiębiorstwem, gdyż sutereny przeznaczone były na działalność stolarni, parter domu na biuro, zaś na piętrze i poddaszu - mieszkania zajmowane przez pracowników. W związku z tym prawidłowe jest ustalenie, że dom ten był integralnie związany z przedsiębiorstwem. W toku postępowania nie stwierdzono, aby właścicielka przedsiębiorstwa i nieruchomości skorzystała z przewidzianych ustawą środków odwoławczych.

Minister wskazał, że zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 października 2010 r., sygn. akt: IV SA/Wa 721/10 (który wiąże organ podejmujący niniejsze rozstrzygnięcie) skoro znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości (dowód: uzasadnienie postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. o wprowadzeniu małoletniej Z. L. B. w posiadanie realności lwh. ks gr. Gm. kat. Z.), to w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu. Jak wskazał WSA w uzasadnieniu wyroku odmowa stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych w części dotyczącej ww. nieruchomości w sytuacji, gdy orzeczenie te w tej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, zdaniem Sądu, rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo, narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby bowiem, zdaniem Sądu, do uwzględnienia wniosku skarżącej, o ile oczywiście nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne.

W świetle przytoczonych wyżej wytycznych Sądu oceniana decyzja z (...) r., nr (...), odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. - we wskazanej wyżej części, rażąco narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Minister podkreślił, że w przedmiotowej sprawie istotny jest pogląd wyrażony w uchwale 7 sędziów z 5 listopada 2007 r., sygn. akt: I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1/5), Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej". Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym w sprawie wyroku wskazał na aktualność tej uchwały również w stosunku do przedsiębiorstw przejętych na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej.

Mając na uwadze ustalenia, że L. E. jest następną prawnym właściciela przedmiotowej nieruchomości, jak i spadkobierczynią dwóch wspólników spółki jawnej - właścicieli znacjonalizowanego przedsiębiorstwa Minister stwierdził, że istotną i przesądzającą na okoliczność wystąpienia rażącego naruszenia prawa przy wydaniu skarżonej decyzji jest kwestia czy Minister Przemysłu i Handlu dokonał w decyzji z (...) r. właściwych ustaleń, odnoszących się do okoliczności uznania nieruchomości za składnik majątkowy przedsiębiorstwa M.

Postanowieniem Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. wprowadzono małoletnią Z. B., działającą przez matkę R. B., w posiadanie realności lwh. (...) gminy katastralnej Z. wraz z domem dwupiętrowym, czynszowym stojącym na tej nieruchomości z wyłączeniem części parceli, na której stoi komin fabryki, magazyn oraz kotłownia. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia " (...) przedstawiciele pozwanej firmy zastrzegli sobie prawo wynajmu od wnioskodawczyni części domu na mieszkania prywatne dla urzędników i na biura pozwanej firmy, na co się wnioskodawczyni zgodziła".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, orzeczenia nacjonalizacyjne polegające na przejęciu na własność Państwa majątku nieruchomego stanowiącego własność osoby trzeciej, zamiast prawa obligacyjnego na tej rzeczy, którym dysponowało przedsiębiorstwo, było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

Minister Gospodarki mając na uwadze, że nieruchomość obciążona była prawem obligacyjnym w dacie nacjonalizacji i brak jest potwierdzenia by przez nacjonalizacją stanowiła składnik majątkowy przedsiębiorstwa pn. M., a dodatkowo zabudowana była budynkiem mieszkalnym, stwierdził, że Minister Przemysłu i Handlu dokonał nieprawidłowych ustaleń na podstawie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwej wykładni przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

Za nieuzasadnione w tym zakresie uznał Minister Gospodarki zarzuty braku wykazania, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła składnika majątkowego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Bezspornie część nieruchomości objętej lwh. (...) gm. kat. Z., na której zlokalizowany był dom (działka nr (...)) nie miała charakteru przemysłowego. L. E. (Z. B.) przywrócono posiadanie tej nieruchomości, zaś zarządca państwowy zastrzegł sobie jedynie prawo wynajmu od właścicielki części domu, co bezpośrednio wynika z postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r.

W związku z powyższym organ nadzoru stwierdził, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności:

- orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.- w zakresie zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z.;

- orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh, (...) gminy katastralnej Z.,;

- jest objęta kwalifikowaną wadą prawną i została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zachodzi zatem przesłanka do stwierdzenia jej nieważności w tym zakresie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ nadzoru wskazał, że stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała nieodwracalne skutki prawne.

S. J. i W. S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazali na brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ po jej wydaniu osoba trzeba nabyła prawo chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Z kolei P. S.A. podniósł, że w jego ocenie skarżona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne w stosunku do lokalu nr (...) w budynku znajdującym się na parceli nr (...), którego właścicielem jest P. S.A. w wyniku umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego z (...) r. (Repertorium (...)). Spółka wskazała, że prawo własności lokalu i prawo wieczystego użytkowania gruntu w odpowiedniej ułamkowej części są następstwem zdarzenia cywilnoprawnego, jakim jest umowa notarialna sprzedaży i ustanowienia odrębnej własności lokali. Kompetencje organów administracji nie pozwalają na rozwiązanie czy unieważnienie aktów notarialnych co oznacza, że nabycie poszczególnego lokalu w budynku wywołało nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Skarżący podnieśli ponadto, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie z uwagi na nieodwracalne skutki prawne jest bezprzedmiotowe.

Organ wskazał, że nieodwracalne skutki prawne występują, gdy wykonanie decyzji spowodowało powstanie takiego stanu prawnego, że nie jest już możliwy powrót do stanu pierwotnego sprzed wykonania decyzji. Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny.

Minister podniósł, że niniejsza decyzja, poza wyeliminowaniem z obrotu prawnego wadliwej decyzji Ministra Gospodarki z (...) r., we wskazanej części nie wywołała żadnych innych skutków, w szczególności w sferze materialnoprawnej. A zatem, nie można stwierdzić, że wywołała ona nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania w sytuacji wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych nie znajduje potwierdzenia w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a. jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Przesłanką uzasadnionego zastosowania art. 158 § 2 jest wystąpienie m.in. nieodwracalnych skutków prawnych. Jednak sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Minister podkreślił, że niniejsza decyzja nie eliminuje z obrotu prawnego orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego. Dlatego Minister Gospodarki nie może oceniać skutków prawnych decyzji nacjonalizacyjnych. Decyzje te nie stanowią przedmiotu niniejszego postępowania kasacyjnego. Dopiero ewentualne stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych stworzy po stronie organu obowiązek oceny wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Na decyzję Ministra Gospodarki z (...) r. skargi wnieśli P. S.A. w W. (w sprawie I SA/Wa 2188/13) oraz S. J. i W. S. (w sprawie I SA/Wa 2189/13).

Spółka P. S.A. zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie następujących przepisów prawa:

- art. 139 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji administracyjnej na niekorzyść strony odwołującej się od decyzji Ministra Gospodarki z (...) r., nr (...), L.dz. (...);

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu przez organ administracji publicznej postępowania dowodowego w celu dokładnego, pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego;

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na przyjęciu, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

- art. 156 § 2 k.p.a. polegające na dokonaniu wybiórczej i powierzchownej interpretacji tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że nie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r.

- art. 105 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu, że brak było podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość,

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17, z późn. zm.) i § 75 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62, z późn. zm.) polegające na przyjęciu, że zabudowana parcela nr (...) nie podlegała przejęciu na własność Państwa w ramach przejmowania przedsiębiorstwa: M. i jako taka nie podlegała także ujęciu w protokole zdawczo-odbiorczym tego przedsiębiorstwa.

W związku z tak sformułowanymi zarzutami skargi Spółka wniosła o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z (...) r. w części stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., nr (...), w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczeń w niej wskazanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przedmiotem dotychczasowego postępowania administracyjnego było jedynie stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: M., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr (...), ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. (...) gminy katastralnej Z. Minister Gospodarki wydając zaskarżoną decyzję wyszedł poza jego ramy i na skutek wniosków P. S. A. oraz S. J. i W. S. orzekł nie tylko w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., w części dotyczącej orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r., lecz także w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.- w zakresie zabudowanej parceli nr (...). Tym samym Minister Gospodarki, wbrew obowiązującej zasadzie zakazu reformationis in peius zawartej w art. 139 k.p.a., wydał decyzję pogarszającą sytuację prawną skarżącej Spółki.

Skarżąca podniosła, że L. E. w piśmie z (...) r. wyraźnie zakreśliła przedmiot i ramy postępowania administracyjnego.

Spółka wskazując na przepis art. 139 k.p.a. zarzuciła, że jej sytuacja prawna uległa pogorszeniu, gdyż Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził nieważność decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. w szerszym zakresie niż to uczynił w swojej decyzji z (...) r.

Odnosząc się do stanowiska organu nadzoru w kwestii dotyczącej relacji pomiędzy przedsiębiorstwem a nieruchomością, na której ono funkcjonowało skarżąca Spółka podniosła, że z treści postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. wynika, że wprawdzie L. E. wprowadzono w posiadanie zabudowanej nieruchomości, ale z wyłączeniem części parceli, na której stał komin fabryki, magazyn i kotłownia. A zatem nie ulega wątpliwości, iż Sąd Grodzki w Z. miał poważne wątpliwości co do tego czyją własnością był budynek biurowo-mieszkalny na nieruchomości nr (...) i czy budynek ten nie wchodził w skład firmy M. Ani z treści postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. ani w jego uzasadnieniu nie ma żadnej wzmianki o tym, aby L. E. bądź jej matka były właścicielkami czy też współwłaścicielkami zabudowanej parceli nr (...). Poza tym postanowienie to nie odzwierciedla stanu prawnego z daty nacjonalizacji.

Zdaniem skarżącej Spółki Minister błędnie uznał, że działka nr (...) nie miała charakteru przemysłowego. Przemysłowy charakter działki wynika zarówno z faktu, że na tej parceli był komin, magazyn i kotłownia ww. firmy (co wynika z postanowienia Sądu Grodzkiego w Z., sygn. akt: (...) z (...) r.), jak też z kopii mapy katastralnej Gminy Z. ("Ewidencja katastru podatku gruntowego - Z.") znajdującej się w aktach niniejszej sprawy administracyjnej z księgi katastralnej z lat (...)-tych (...) w. (chyba z dnia (...) r.), której odpis sporządzono w Z.

Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem skarżącej, ocena stanu faktycznego dokonana przez Ministra Gospodarki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rażąco narusza przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

P. S.A. w W. zarzucił, że błędne jest stanowisko Ministra Gospodarki, że zaskarżona decyzja nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Minister pominął okoliczność, że Spółka jest od (...) r. właścicielem lokalu nr (...) w budynku znajdującym się na parceli nr (...), jak również współwłaścicielem części wspólnych budynku znajdującego się na nieruchomości oraz współużytkownikiem wieczystym działki gruntu znajdującej się pod budynkiem. Skarżąca Spółka jako nabywca w dobrej wierze na podstawie cywilnoprawnej umowy zawartej w formie aktu notarialnego z (...) r. (Repertorium (...)) jest chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych w oparciu o ustawę o księgach wieczystych i hipotece. Kompetencje organów administracji nie pozwalają na rozwiązywanie, czy unieważnianie aktów notarialnych. W konsekwencji nie jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji ocenianej w postępowaniu nadzorczym w tym zakresie, jaki dotyczy lokali sprzedanych (pierwotnie czy wtórnie). Okoliczność ta powoduje, iż zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do lokalu, którego właścicielem jest Spółka.

Skarżący S. J. i W. S. zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania:

- art. 6, 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Minister Gospodarki nie rozważył wszechstronnie zebranego materiału dowodowego co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 105 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. wobec wszczęcia postępowania z inicjatywy podmiotu nieuprawnionego tj. poprzez przyznanie L. E. statusu strony postępowania, pomimo braku wykazania indywidualnego, własnego interesu prawnego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niespełnienie wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji;

- art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a. poprzez niewykazanie w jakim zakresie uchylona została zaskarżona decyzja i w jakim zakresie organ orzekł co do istoty.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie zbadał stanu faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której jak wynika z załącznika nr (...) do protokołu zdawczo-odbiorczego z (...) r., znajdował się "budynek administracyjno-mieszkalny, murowany, parterowy z poddaszem, otynkowany, kryty blachą o powierzchni (...) m2". Obecnie budynek już nie istnieje, zaś jego miejsce zajął rozbudowany w latach (...)/(...) dwupiętrowy budynek, w którym znajdują się obecnie mieszkania, biura i punkty usługowe. Brak jest zatem tożsamości między nieruchomością zabudowaną wskazaną w powołanym protokole a stanem aktualnym.

Już choćby ta okoliczność, w ocenie skarżących, wskazuje na nieodwracalność skutków prawnych. Według skarżących, organ nie dostrzegł, że w przedmiotowej sprawie występuje klasyczny ciąg działań, którego cechą charakterystyczną jest między innymi to, że żadne z podejmowanych oddzielnie działań nie wystarcza do osiągnięcia zamierzonego celu.

W przedmiotowej sprawie ciąg działań został zainicjowany orzeczeniem nr 26 Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M., w zakresie zabudowanej parceli nr (...) oraz orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. Dlatego nieuprawniony jest pogląd organu, że zaskarżona decyzja wywoła skutki proceduralne. Wywołała bowiem także skutki materialnoprawne co organ powinien mieć na uwadze z wagi na ekonomikę postępowania.

Zaskarżając naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. skarżący podnieśli, że organ odwoławczy ograniczył się w głównej mierze do zreferowania dotychczasowego przebiegu postępowania bez szczegółowego omówienia oraz bez odniesienia ich do realiów niniejszej sprawy i zarzutów skarżących.

Skarżący zarzucili, że Minister w zaskarżonej decyzji naruszył art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a., poprzez niewykazanie w jakim zakresie została uchylona decyzja i w jakim zakresie organ orzekł co do istoty sprawy, albowiem część zabudowanej parceli nie odpowiada stanowi obecnemu, co wywoła skutki w sferze materialnej. Skarżący wskazali, że orzeczenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., wywoła skutki prawne co do przedmiotowej nieruchomości, ponieważ, w konsekwencji pozwoli wzruszyć rozstrzygnięcie nacjonalizacyjne co do przedmiotowej nieruchomości, w stosunku do której bezspornie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne.

Zarzucając naruszenie art. 105 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. skarżący wskazali, że bezprzedmiotowość postępowania należy wiązań z faktem, że L. E. nabywając spadek w (...) r. nie była legitymowana co do czynności inicjujących postępowanie. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 13 grudnia 2013 r. w trybie art. 111 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym (dalej "p.p.s.a.") Sąd zarządził połączenie spraw o sygn. I SA/Wa 2188 ze skargi P. SA w W. oraz o sygn. I SA/Wa 2198/13 ze skargi S. J. i W. S. w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi nie są zasadne.

Na wstępie należy wskazać, że w sprawie legalności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. wypowiedziały się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 października 2010 r. sygn. IV SA/Wa 721/10 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 grudnia 2011 r. sygn. I OSK 68/11.

Sąd I instancji wskazał, że znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu M. przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości Lwh (...) gminy katastralnej Z. i w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu.

Sąd przesądził, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r., w części dotyczącej nieruchomości nr (...), w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd dokonał także wykładni przepisu art. 2 i art. 6 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z powołaniem się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1/5), z której wynika, że przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 grudnia 2011 r. sygn. I OSK 68/11 oddalając skargę kasacyjną Ministra od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 października 2010 r. sygn. IV SA/Wa 721/10 podzielił stanowisko tego Sądu. Naczelny Sąd podkreślił, że " (...) w niniejszej sprawie, orzeczenia nacjonalizacyjne polegające na przejęciu na własność Państwa, w ramach przejęcia przedsiębiorstwa, prawa własności majątku nieruchomego stanowiącego własność osoby trzeciej, zamiast prawa obligacyjnego na tej rzeczy, którym dysponowało przedsiębiorstwo, było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust. 1 ustawy (...)".

Należy podnieść, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd i oraz organ którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Wobec tego podnoszenie przez skarżącą Spółkę zarzutów dotyczących naruszenia przez organ nadzoru przepisów prawa materialnego, poprzez przyjęcie, że parcela nr (...) nie podlegała przejęciu na własność Państwa jest nieskuteczne, bowiem pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem Sądów obu instancji.

Chybiony jest zarzut P. SA dotyczący naruszenia przepisu art. 139 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarzut ten w ocenie skarżącego sprowadza się także do zakresu wniosku o stwierdzenie nieważności.

Otóż we wniosku z (...) r. L. E. żądała stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z 14 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w zakresie orzekającym co do działki nr (...). Następnie wniosek sprecyzowała w piśmie z (...) r. Było to wynikiem stanowiska organu zawartego w piśmie z (...) r., skierowanym do wnioskodawczyni, w którym organ wskazał, że wniosek jej został potraktowany jako żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z (...) r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia z (...) r. Jednakże wnioskodawczyni nigdy nie cofnęła wniosku z (...) r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z (...) r. w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z (...) r. Poza tym i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jak i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 14 października 2010 r. i z 15 grudnia 2011 r. ze skargi na decyzję Ministra Gospodarki z (...) r. wypowiedziały się zarówno co do orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. jak i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. Sąd I instancji podniósł, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r., w części dotyczącej nieruchomości Lwh (...) Z., w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z kolei odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza art. 156 § 1 pkt 2k k.p.a. Stanowisko Sądu I instancji w powyższej kwestii było nawet przedmiotem zarzutu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 grudnia 2011 r., I OSK 68/11 wskazał, że sąd pierwszej instancji, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej miał obowiązek zbadania, czy decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa. Dlatego już chociażby z tych przyczyn organ nadzoru rozpoznając sprawę po wyrokach sądów mając na uwadze treść wniosku z (...) r. i aktualnie obowiązujące orzecznictwo, że protokół zdawczo odbiorczy zatwierdzony orzeczeniem stawał się integralną częścią orzeczenia nacjonalizacyjnego, wobec czego wniosek o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń powinien być rozpoznawany w jednym postępowaniu, zmuszony był rozstrzygać co do legalności decyzji z (...) r. w zakresie obydwu orzeczeń - z (...) r. i z (...) r. Niewątpliwie stwierdzenie nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu-zdawczo odbiorczego z jednoczesnym pozostawieniem w obrocie prawnym rażąco wadliwego orzeczenia nacjonalizacyjnego co do działki nr (...) rażąco narusza prawo i interes społeczny.

Sądy obydwu instancji wskazały na rangę orzeczeń nacjonalizacyjnych w stosunku do orzeczeń o zatwierdzeniu protokołów zdawczo-odbiorczych. Nie można także abstrahować od żądania wniosku. Należy również dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 grudnia 2011 r., I OSK 68/11 odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd art. 134 § 1 pppsa, poprzez przekroczenie granic sprawy, opowiedział się za wyrażonym w orzecznictwie poglądem, według którego decyzja organu administracji odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. jest nieważna z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że sąd pierwszej instancji, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej miał obowiązek zbadania, czy decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r., w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa. Sąd II instancji podkreślił, że przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust. 1 B w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej. Przedmiotem przejęcia było w tym przypadku, jak wynika z art. 6 ust. 1 ustawy, prawo najmu pomieszczeń na spornej nieruchomości, stanowiącej własność osoby trzeciej.

Dlatego zarzut skarżącej Spółki odnośnie naruszenia przepisów art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest bezzasadny i de facto zmierza do podważenia ocen prawnych zawartych w prawomocnych wyrokach sądów. Ocena prawna dotyczy także uznania przez sądy, że działka (...) była przedmiotem najmu i z tej przyczyny Sądy stwierdziły, że orzeczenia nacjonalizacyjne i zatwierdzające protokół zdawczo odbiorczy są rażąco wadliwe w części dotyczącej działki nr (...). Wobec tego skarżąca nie może skutecznie podważać kwestii najmu i tytułu własności. Co do działki nr (...) jak wynika z wyciągu księgi wieczystej dotyczącej wykazu hipotecznego (...) Sądu Grodzkiego w Z. właścicielką była J. B. Natomiast właścicielami przedsiębiorstwa byli Z. B., J. B. i A. K. Wobec tego nieskuteczne są zarzuty skarg odnośnie naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skarżąca Spółka nie nabyła na podstawie decyzji z (...) r. żadnych praw ani nie była obciążona żadnymi obowiązkami, a prawa do lokalu i udziału w prawie w użytkowania wieczystego nabyła w drodze aktu notarialnego. Wobec tego powoływanie się na wydanie orzeczenia na jej niekorzyść (zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) jest chybione.

Organ nadzoru trafnie ustalił, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z (...) r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Organ dokonał prawidłowej wykładni art. 156 § 2 k.p.a., z powołaniem się na orzecznictwo. Ewentualne nieodwracalne skutki prawne można rozważać co do orzeczeń z (...) r. i z (...) r.

Niezasadne są zarzuty skarżących P. SA w W. oraz S. J. i W. S. odnośnie naruszenia przepisu art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania administracyjnego jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, w szczególności wówczas, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ administracyjny stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Poza tym w przypadku wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych organ nadzoru wydaje decyzję na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., a nie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Chybione są także zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów art. 6, 7, 8, 9 i 77 § 1 k.p.a. Organ wskazał z jakich powodów uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł co do istoty sprawy, powołał się na przepisy prawa materialnego, orzecznictwo sądowe, wskazał na związanie oceną prawną zawartą w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wbrew zarzutom skarżących S. J. i W. S. uczestniczka L. E. była legitymowana w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie. Otóż organ na str. 10 uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyjaśnił z powołaniem się na dokumenty urzędowe (dekrety przyznania spadku Sądu Grodzkiego w Z. z (...) r. oraz postanowienia spadkowego Sądu Rejonowego w Z. z (...) r.) kolejność spadkobrania po byłej właścicielce parceli nr (...) - J. B., zmarłej w (...) r. Zważyć przy tym należy, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy i z tą datą przechodzą na spadkobiercę prawa i obowiązki wynikające ze spadku. Natomiast postanowienie spadkowe jedynie ten stan potwierdza, bez względu na datę wydania takiego postanowienie. Ponadto interes L. E. w niniejszym postępowaniu nie był kwestionowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny, które orzekały w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem.

Odnośnie zarzutów skarg dotyczących naruszenia przez organ przepisu art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., to stwierdzić należy, że zarzuty te są chybione. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyni zadość przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera ono wskazanie organu administracji publicznej, datę wydania decyzji, oznaczenie stron postępowania, wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji i pouczenie o środkach zaskarżenia. Uzasadnienie szczegółowo wyjaśnia przyczyny wydania rozstrzygnięcia ze wskazaniem na zebrane w sprawie dowody i związanie wyrokami sądów. Powołuje orzecznictwo i wyjaśnia z jakich powodów badając legalność decyzji z 1993 r. objęto przedmiotem orzekania tę decyzję w zakresie nie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) r. i orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z (...) r. Organ wyjaśnił, co należy rozumieć przez rażące naruszenie prawa i omówił problematykę nieodwracalnych skutków prawnych. Organ dokładnie wyjaśnił dlaczego uchylił własną decyzję z (...) r. orzekł co do istoty sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.