Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1606176

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 kwietnia 2011 r.
I SA/Wa 2082/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart.

Sędziowie WSA: Dariusz Chaciński (spr.), Elżbieta Sobielarska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody (...) z dnia (...) marca 2010 r. nr (...);

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu;

3.

zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej W. G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

W. G. w dniu 28 września 2005 r. zwróciła się do Wojewody (...) z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez jej matkę - E. P., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości M., powiat L., województwo (...) (obecnie (...)).

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) listopada 2006 r. odmówił W. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty za powyższą nieruchomość, uznając, iż E. P., właścicielka majątku, w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co jest jedną z przesłanek uzyskania prawa do rekompensaty (art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). Wojewoda stwierdził, że w dniu 1 września 1939 r. E. P. zamieszkiwała w B., czyli na obecnym terytorium R.P.

Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) marca 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z powodu niewłaściwej oceny materiału dowodowego.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) listopada 2007 r. powtórnie odmówił W. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty. Decyzja ta również została uchylona przez Ministra Skarbu Państwa decyzją tego organu z dnia (...) maja 2009 r. W uzasadnieniu tej decyzji Minister Skarbu Państwa zarzucił Wojewodzie (...) niewykorzystanie wszystkich środków dowodowych do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz niewyjaśnienie, dlaczego nie dał wiary niektórym dokumentom.

Po uchyleniu decyzji z dnia (...) listopada 2007 r. Wojewoda (...) podjął próbę przesłuchania W. G. w drodze pomocy prawnej (art. 52 k.p.a.), na okoliczność miejsca zamieszkania E. P. w dniu 1 września 1939 r. oraz na okoliczność opuszczenia przez nią byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłuchanie to nie wniosło jednak do sprawy żadnych nowych informacji, ze względu na problemy wnioskodawczyni z pamięcią.

W takiej sytuacji Wojewoda (...) oparł się na oświadczeniu W. G. z dnia (...) grudnia 2005 r. i uznał, że E. P. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwała w majątku K., na byłym terytorium RP Następstwem tego było postanowienie z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...), wydane w oparciu o art. 7 ust. 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: ustawa o rekompensacie), w którym Wojewoda (...) pozytywnie ocenił spełnienie przez W. G. wymogów, które uprawniają do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wezwał ją do wskazania formy realizacji rekompensaty oraz do przedstawienia operatu szacunkowego określającego wartość pozostawionej nieruchomości.

Po wypełnieniu przez wnioskodawczynię wezwania zawartego w powyższym postanowieniu Wojewoda (...) zmienił jednak zdanie i uznał, że dokonana przez niego ocena miejsca zamieszkania właścicielki pozostawionej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. była niewłaściwa, skutkiem czego decyzją z dnia (...) marca 2010 r. nr (...), wydaną w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie, odmówił W. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości M., powiat L., województwo (...) (obecnie (...)).

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, iż z treści aktu notarialnego Rep. (...), zawartego w dniu (...) listopada 1935 r., na podstawie którego E. P. stała się właścicielką nieruchomości o powierzchni (...) ha położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że "zamieszkiwała i zamieszkanie prawne obrała" ona w B. przy ul. (...). Z pisma Starosty Powiatu L. z dnia 28 października 1937 r., dotyczącego (...), skierowanego do właścicielki E. P. także wynika, że zamieszkiwała ona w B. Księga kontroli ruchu ludności - rejestru osób przybywających do gminy P., powiat P., województwo (...), w latach 1945-1946, również wskazuje, że ostatnim miejscem zamieszkania E. P. przed przybyciem do P. była B. W świetle tych dokumentów za niewiarygodne, zdaniem Wojewody, należy uznać oświadczenie wnioskodawczyni z dnia (...) grudnia 2005 r. (czemu zaprzecza także wyjaśnienie jej syna J. G. w uzasadnieniu wniosku z 28 września 2005 r.), a wpis o zameldowaniu w dowodzie osobistym wydanym przez Starostwo N., z którego wynika, iż miejscem zamieszkania E. P. na dzień 24 listopada 1927 r. były K., gmina P., należy uznać za adres zamieszkania nieaktualny, wobec innych, późniejszych dowodów z dokumentów.

W odwołaniu od tej decyzji zarzucono jej naruszenie art. 76 § 1, art. 80 i art. 220 § 1 k.p.a. poprzez odmówienie wiarygodności wpisowi w dowodzie osobistym E. P. o miejscu jej zamieszkania oraz naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a także naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Odwołanie wspomina też o art. 8 k.p.a. i naruszeniu zaufania do organów publicznych, poprzez zmianę stanowiska Wojewody po wydaniu przez niego postanowienia z dnia (...) listopada 2009 r.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody (...) z dnia (...) marca 2010 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że z poświadczonej za zgodność kopii dowodu osobistego nr (...), wydanego przez Starostwo N., wynika, iż miejscem zamieszkania E. P. na dzień 24 listopada 1927 r. były K., gmina P. Z dołączonego odpisu wierzytelnego aktu notarialnego - Rep. (...), zawartego w dniu (...) listopada 1935 r., wynika, iż E. P. stała się właścicielką nieruchomości o powierzchni (...) ha położonej w majątku M., powiat L., województwo (...). Ponadto jak wynika z treści tego aktu E. P. "zamieszkiwała i zamieszkanie prawne obrała" w B. przy ulicy (...). Z pisma Starosty Powiatu L. z dnia 28 października 1937 r., dotyczącego (...), skierowanego do właścicielki E. P. wynika, że zamieszkiwała ona w B. W załączonej do akt kopii księgi kontroli ruchu ludności - rejestru osób przybywających do gminy P., powiat P., województwo (...), w latach 1945-1946, widnieje nazwisko E. P. z adnotacją o B., jako ostatnim miejscu zamieszkania.

Ponadto z dowodu osobistego E. P. Nr (...), wydanego przez Starostwo N. oraz ww. aktu notarialnego z (...) listopada 1935 r. wynika, że w datach wydania powyższych dokumentów E. P. posiadała obywatelstwo polskie i żadne dokumenty nie wzmiankują o jego utracie po 1935 r.

Z załączonego protokołu przesłuchania strony - W. G. z dnia (...) listopada 2009 r. wynika, iż nie pamięta ona okoliczności i daty opuszczenia byłego terytorium RP przez E. P., nie pamięta także miejsca zamieszkania E. P. w dniu 1 września 1939 r.

Z załączonego oryginału postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia (...) sierpnia 1990 r., sygnatura (...) wynika, iż spadek po E. P. nabyła żona E. P. w całości. Nadto z postanowienia tego wynika, iż spadek po E. P. zmarłej w dniu (...) marca 1960 r. w P., ostatnio tam stale zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyła córka W. G. w całości.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ I instancji nie naruszył, prowadząc postępowanie, reguł swobodnej oceny dowodów. Należy zważyć, iż do uznania, ażeby swobodna ocena dowodów nie stanowiła samowoli organu muszą być spełnione cztery zasadnicze przesłanki: organ winien opierać się na materiale przez siebie zgromadzonym oraz dokonać wszechstronnej oceny całości materiału dowodowego, a także ocenić znaczenie i wartość dowodów dla toczącego się postępowania, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Czwartą przesłanką jest nakaz bezwzględnego stosowania reguł logiki prawniczej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2006 r., sygnatura IV SA/Wa 774/06).

W ocenie Ministra Skarbu Państwa za chybiony należy uznać argument naruszenia przez organ wojewódzki art. 76 § 1, art. 80, art. 220 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Należy zważyć, iż organ I instancji podjął wszelkie działania w celu zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Nie ograniczył się jedynie do obarczenia stron postępowania koniecznością dowodzenia przesłanek istotnych z punktu widzenia potwierdzenia prawa do rekompensaty, ale także podjął działania we własnym zakresie. Zwrócił się do stosownych archiwów (np. pismami z dnia 10 stycznia 2006 r. skierowanymi do: Archiwum Urzędu Stanu Cywilnego Miasta W., do Archiwum Państwowego w P., Archiwum Państwowego Miasta W.). Ponadto, wychodząc naprzeciw wątpliwościom Ministra Skarbu Państwa wyrażonym w decyzji z dnia (...) maja 2009 r., Wojewoda (...) wobec istnienia okoliczności budzących poważne wątpliwości, a dotąd niewyjaśnionych, dokonał przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a. Powyższe nie wniosło do sprawy żadnych nowych okoliczności. Po wspomnianym przesłuchaniu i wyczerpaniu wszystkich środków dowodowych przepisanych prawem, organ I instancji dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy Wojewoda (...) mógł zgodnie z art. 80 k.p.a. odmówić mocy dowodowej oświadczeniu W. G. z dnia (...) grudnia 2005 r. oraz dowodowi osobistemu E. P. z 1927 r. Zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. jest wykluczony w sytuacji zgromadzenia w danej sprawie kompletnego materiału dowodowego. Ponadto organ wojewódzki w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia z dnia (...) marca 2010 r. w sposób pełny uzasadnił na podstawie jakich dowodów i jakie okoliczności uznał za udowodnione, czyniąc to w powiązaniu z resztą materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Art. 80 k.p.a. nie narzuca organom administracji publicznej reguł merytorycznej oceny dowodów. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania.

Na marginesie Minister podkreślił, iż data aktu notarialnego nosi charakter daty pewnej w rozumieniu art. 81 § 1 k.c., w związku z czym daje gwarancję co do daty czynności prawnej. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z datą pewną odnoszącą się do dowodu osobistego E. P. - 1927 rok oraz datą pewną w odniesieniu do aktu notarialnego Nr. Rep. (...) - 1935 rok, będącą bliższą ustawowej cezurze czasowej (...) września 1939 r.

Minister Skarbu Państwa nie podziela argumentacji odwołującej się dotyczącej naruszenia przez organ wojewódzki art. 138 § 2 k.p.a. w zakresie nieuwzględnienia przez Wojewodę (...) okoliczności faktycznych (wskazanych w decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) maja 2009 r.) jakie należało wziąć pod uwagę na etapie ponownego rozpatrywania sprawy. W szczególności organ wojewódzki czyniąc zadość zasadzie wynikającej z art. 7 k.p.a., dokonał przesłuchania strony w trybie art. 86 k.p.a. na okoliczności budzące poważne wątpliwości, a mające istotny wpływ na treść mającego zapaść rozstrzygnięcia. Ponadto organ wojewódzki uzasadnił, którym dowodom i z jakich powodów odmówił mocy dowodowej (tekst jedn.: dowodowi osobistemu E. P. z 1927 r. oraz oświadczeniu strony z 2005 r.). Brak powyższego był podstawą przekazania przedmiotowej sprawy przez Ministra Skarbu Państwa do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ odwoławczy za chybiony uznał argument odwołującej się, iż akt notarialny z dnia (...) listopada 1935 r. Rep. (...)"niekoniecznie poświadcza miejsce zamieszkania E. P. we wskazywanej miejscowości." Pełnomocnik skarżącej powyższe wywiódł z faktu, iż notariusze mogli w ówczesnym stanie prawnym poprzestać na ustnym oświadczeniu stawających, dotyczącym "zamieszkania oraz zamieszkania prawnie obranego".

Zgodnie z art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notariacie - "Przy sporządzaniu czynności notariusz powinien stwierdzić tożsamość stawających.

Należy zważyć, iż akty notarialne jako dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. korzystają z domniemania zgodności z prawdą treści w nich zawartych, wobec czego twierdzenie pełnomocnika skarżącej należy uznać za nieuprawnione.

Mając na względzie powyższe Minister Skarbu Państwa po ponownym zapoznaniu się z materiałem zgromadzonym w sprawie, jak też analizie uzasadnienia decyzji Wojewody (...) z dnia (...) marca 2010 r., nie stwierdził naruszenia art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 2 oraz art. 220 k.p.a.

Ponadto Minister Skarbu Państwa nadmienia, iż w art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie ustawodawca w sposób taksatywny wskazał, niespełnienie których przesłanek ustawy rodzi skutek w postaci odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. W odniesieniu do właściciela nieruchomości pozostawionej - winien on w dniu 1 września 1939 r. legitymować się posiadaniem obywatelstwa polskiego, zamieszkiwać w tym dniu na byłym terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej, opuścić je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz co najistotniejsze - być właścicielem nieruchomości pozostawionej. Inną przesłanką uzasadniającą decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty jest ta wprost wynikająca z art. 3 ustawy - tj. brak posiadania obywatelstwa polskiego przez spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej ubiegających się o wydanie decyzji oraz z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy - tj. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej złożenie wniosku przez osobę niebędącą współwłaścicielem, spadkobiercą lub wskazaną jako uprawnioną do rekompensaty, a ponadto w sytuacji uchybienia terminu do złożenia ww. wniosku. Wszystkie powyższe przesłanki winny być spełnione łącznie, zaś brak którejkolwiek z nich eliminuje możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, Wojewoda (...) stwierdzając niespełnienie przez E. P. przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium R.P., słusznie odmówił potwierdzenia na rzecz W. G. prawa do rekompensaty, działając w zgodzie z dyspozycją art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) sierpnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła W. G., reprezentowana przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa polegające na:

1.

traktowaniu oświadczeń składanych przez matkę skarżącej E. P. w akcie notarialnym na równi z dokumentami urzędowymi, w celu zaprzeczenia z ich pomocą zamieszkiwaniu E. P. w miejscu wskazanym w autentycznym dokumencie urzędowym (dowodzie osobistym), co naruszyło art. 7, art. 8 i art. 76 k.p.a.,

2.

zaniechaniu przesłuchania W. G. wtedy, gdy było to jeszcze możliwe, na okoliczność, gdzie E. P. zamieszkiwała faktycznie w dniu 1 września 1939 r., jak też przyczyn opuszczenia przez nią miejsca jej zamieszkiwania, co naruszyło art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a.,

3.

zlekceważeniu przez organ I instancji postanowienia, które wydał i doręczył, w związku z czym stało się ono dla niego wiążące oraz zaakceptowaniu tego przez organ II instancji, co naruszyło art. 7, art. 8 i art. 110 w związku z art. 126 k.p.a.

Zdaniem skarżącej wskazane naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, bo pociągnęły za sobą bezzasadną odmowę przyznania jej prawa do należnej rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co z kolei naruszyło art. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rekompensacie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dnia (...) listopada 1927 r. wydano E. P. dowód osobisty, stwierdzając w nim m.in., że zamieszkuje w majątku K., gmina P., powiat N. Dokument ten jest w istocie jedynym dokumentem urzędowym, mogącym zaświadczyć o tym, gdzie E. P. zamieszkiwała (tzn. przebywała z zamiarem stałego pobytu) przed jej przybyciem do P. i obraniem tej miejscowości na swoje nowe miejsce zamieszkania.

Zdarzało się oczywiście E. P. przebywać również poza majątkiem K. - np. w B., w W., czy w W. Zdarzało się jej ponadto składać oświadczenia, mogące sugerować związaną z tym zmianę miejsca zamieszkania. Złożyła podobne oświadczenie, stając do aktu notarialnego w dniu (...) listopada 1935 r., jak też po swojej ucieczce z majątku K. do P. I jakkolwiek oświadczenia te stawały się integralną częścią sporządzanych wówczas dokumentów urzędowych, bynajmniej nie zaświadczają one o tym, że majątek K. przestał być domicylem E. P.

Bezsprzecznie, nienajlepiej zorientowany J. G. złożył w dniu (...) września 2005 r. oświadczenie, że E. P. zamieszkiwała dnia 1 września 1939 r. w B. W. G. sprzeciwiła się temu, oświadczając w dniu (...) grudnia 2005 r., że E. P. zamieszkiwała dnia 1 września 1939 r. nie w B., ale w majątku K. Wojewoda (...) i Minister Skarbu Państwa nadali po latach ponadprzeciętną rangę tamtemu "wygodnemu" oświadczeniu J. G. oraz dezawuowali "niewygodne" oświadczenie W. G., zarzucając niezamieszczenie w nim pouczenia od odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Nie jest też jasne, czy w dniu (...) listopada 2009 r. w ogóle przesłuchano W. G. na okoliczność miejsca zamieszkania E. P. w dniu 1 września 1939 r.

Wskazane powyżej uchybienia połączone z nieuzasadnioną przewlekłością postępowania, uprawniają do konstatacji, że w toku postępowania naruszone zostały art. 7, art. 8, art. 9, art. 35, art. 76, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem z dnia (...) listopada 2009 r. Wojewoda (...) przyjął oświadczenie W. G. z dnia (...).12.2005 r., w dobrej wierze, za zgodne z prawdą i na tej podstawie uznał, że E. P. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwała w majątku K., a więc na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Logicznym i zgodnym z prawem następstwem powinno być wydanie decyzji przyznającej W. G. prawo do rekompensaty za mienie pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wbrew logice i prawu stało się inaczej i Wojewoda (...) zastąpił tamto swoje postanowienie decyzją z dnia (...) marca 2010 r., stwierdzając w niej, że E. P. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwała w B., i w konsekwencii odmawiając W. G. prawa do rekompensaty. Upoważnione jest uznawanie postanowienia Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2009 r. za sui generis decyzję. Ni mniej, ni więcej oznacza to, że począwszy od doręczenia pełnomocnikowi skarżącej przywołanego postanowienia z dnia (...) listopada 2009 r., z mocy art. 110 Kodeksu postępowania administracyjnego stało się ono dla Wojewody (...) wiążące i nie można było go zlekceważyć. Nie ulega wątpliwości, że naruszono przez to art. 126 w związku z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga ma uzasadnione podstawy. W szczególności na uwzględnienie zasługuje zarzut, iż Wojewoda (...) był związany własnym postanowieniem z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...), wydanym w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie. Zgodnie z tym przepisem "Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 (ustawy o rekompensacie), na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6. Pozytywna ocena następuje w drodze postanowienia. (...)".

Taka konstrukcja przyjęta przez ustawodawcę ma na celu przesądzenie, co do zasady, czy wnioskodawca jest uprawniony do rekompensaty. Jeśli nie jest, to wydaje się decyzję odmowną, w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie. Jeśli natomiast, jak w niniejszym przypadku, Wojewoda pozytywnie ocenia spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek do uzyskania rekompensaty, potwierdza to postanowieniem wydanym w oparciu o art. 7 ust. 1, w którym wzywa między innymi do wskazania formy realizacji prawa do rekompensaty i do przedstawienia operatu szacunkowego, określającego wartość pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości. Przesądzenie w postanowieniu zasady, czyli pozytywna opinia o spełnieniu przesłanek do uzyskania rekompensaty, ma na celu jednocześnie rozstrzygnięcie, że strona ma obowiązek ponieść koszty sporządzenia operatu szacunkowego. Aby ostatecznie koszty operatu, w końcu niebagatelne, nie okazały się daremne, organ jest związany własnym postanowieniem, w którym przesądził, że strona spełnia przesłanki do uzyskania rekompensaty. Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 10) zawarł zdanie, że "po wspomnianym przesłuchaniu (W. G.) i wyczerpaniu wszystkich środków dowodowych przepisanych prawem, organ I instancji dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego." Ocena ta, jak wynika z treści wspomnianego postanowienia, była pozytywna, jeśli chodzi o spełnienie "wymogów, które uprawniają do rekompensaty".

Związanie Wojewody własnym postanowieniem wydanym w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie wynika z art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a. Postanowienie takie nie ma bowiem charakteru dowodowego i nie może być w każdym czasie zmienione bądź uchylone (zob. art. 77 § 2 k.p.a.). "Nie ulega wątpliwości, że organ administracji jest związany (od dnia doręczenia lub ogłoszenia) postanowieniem jako aktem kształtującym sytuację prawnoproceduralną adresatów, a wyjątkowo także sytuację prawnomaterialną stron postępowania administracyjnego. Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisu art. 110 w odniesieniu do postanowień jest uzasadnione tym, że w odniesieniu do postanowień dowodowych zasada związania nie ma zastosowania (art. 77 § 2)" (zob. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz bieżący do art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego (w) LEX/el. 2010).

Sąd ma przy tym świadomość pewnych niespójności systemowych wynikających z faktu, że postanowienie wydawane w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie jest niezaskarżalne zażaleniem, a wobec tego nie można go wzruszyć także w trybie nadzorczym (zob. art. 126 k.p.a.), co jest możliwe w oparciu o art. 20 ustawy o rekompensacie, w stosunku do decyzji i zaświadczeń wydanych na podstawie wcześniejszych przepisów dotyczących "mienia zabużańskiego". Jednakże, zgodnie z art. 142 k.p.a., postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji. W interesie Skarbu Państwa odwołanie takie może wnieść np. prokurator. Sąd nie ma wpływu na to, jak, i czy skutecznie, ustawodawca zabezpieczył proceduralnie ewentualne interesy Skarbu Państwa, w trakcie postępowania dotyczącego przyznania rekompensaty w trybie ustawy z 8 lipca 2005 r. W szczególności w odniesieniu do organu administracji nie ma zastosowania konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania, określona w art. 78 Konstytucji R.P., potwierdzona w art. 15 k.p.a. Strona postępowania nie doznaje zaś żadnego ograniczenia, czy też uszczuplenia swoich uprawnień, wynikających z faktu niezaskarżalności postanowienia wydawanego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie. Postanowienie to, z punktu widzenia interesów strony, jest zawsze per faworem. Decyzja odmowna, wydawana w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o rekompensacie, obwarowana jest natomiast pełnymi wymogami konstytucyjnymi, jeśli chodzi o możliwość jej zaskarżenia, włącznie z prawem do sądu.

Jeśli więc przyjmiemy, że Wojewoda (...) był związany własnym postanowieniem z dnia (...) listopada 2009 r., to nie mógł następnie w decyzji z dnia (...) marca 2010 r. przyjąć, odmiennie niż w postanowieniu, że E. P. nie spełniała przesłanki określonej w art. 2 pkt 1 ustawy o rekompensacie, dotyczącej zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej RP Nie mógł tego uczynić także organ II instancji, bez zaskarżenia w odwołaniu również postanowienia. Bez wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia z dnia (...) listopada 2009 r. taka odmienna ocena dowodów zgromadzonych w sprawie nie była możliwa, bowiem ustalenie miejsca zamieszkania E. P. w dniu 1 września 1939 r. musiało być (patrz art. 7 ust. 1) przedmiotem oceny Wojewody wyrażonej w postanowieniu. Tym bardziej, że zmiana stanowiska w tym zakresie nie wynikała ze zmiany okoliczności faktycznych, czy z nowych dowodów, a była wynikiem jedynie odmiennej oceny tych samych dowodów.

Zatem po pozytywnej ocenie przesłanek, w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie, nie można następnie w trybie art. 7 ust. 2 tej ustawy odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty, bez uprzedniego zaskarżenia w drodze odwołania (art. 142 k.p.a.) także postanowienia wydanego w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy o rekompensacie.

W tej sytuacji sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o rekompensacie, które miało wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. orzeczono więc jak w pkt 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.