I SA/Wa 1828/17 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2590871

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2018 r. I SA/Wa 1828/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Emilia Lewandowska.

Sędziowie WSA: Dorota Apostolidis Dariusz Pirogowicz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) września 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania specjalnych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta (...) z dnia (...) sierpnia 2017 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) września 2017 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...), po rozpatrzeniu odwołania A. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta (...) z (...) sierpnia 2017 r. nr (...) o odmowie przyznania odwołującej się specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawnienia narządów ruchu.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego.

A. Z. ma (...) lat. W związku z (...) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagająca stałego wsparcia w formie opieki wielospecjalistycznej.(...). Opiekują się nią rodzice, którzy także objęci są wsparciem ośrodka pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Przez szereg lat wyżej wymieniona korzystała z udzielonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej (...) i przezeń finansowanego wsparcia w formie usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych, w tym m.in. specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie terapii (...). Ostanie w tym zakresie świadczenie zostało przyznane decyzją z (...) października 2016 r. nr (...) na okres do (...) marca 2017 r. i obejmowało usługi w wymiarze (...).

(...) marca 2017 r. wystąpiła ona o kontynuację świadczeń na dotychczasowych zasadach, a (...) marca 2017 o objęcie jej usługami specjalistycznymi w zakresie rehabilitacji. Reprezentująca wnioskodawczynię T. Z. (matka) wskazywała, że jeśli córa będzie leżeć tylko w łóżku spowoduje to pogorszenie stanu zdrowia i zaprzepaści efekty dotychczasowej rehabilitacji. Zwracała przy tym uwagę na zmniejszenie poprzez rehabilitację występowania (...).

W następstwie rozpoznania tego wniosku decyzją z (...) sierpnia 2017 r. Prezydenta (...) odmówił przyznania wnioskodawczyni przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769), świadczeń w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawnienia narządów ruchu. W motywach tej decyzji organ podnosił, że A. Z. regularnie otrzymuje od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej stałe zlecenie rehabilitacyjne do (...), na którą dowożona jest samochodem dostosowanym do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ma także przyznane (...). Te ostatnie polegają na usługach higieniczno-pielęgnacyjnych i pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zwracał także uwagę na objęcie specjalistycznymi usługami opiekuńczymi rodziców wnioskodawczyni, podając, że całkowity koszt pomocy rodzinie wyniósł od stycznia do lipca (...) złotych. Podkreślał przy tym, że usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz zwolnienie z ich odpłatności przyznane były wyżej wymienionej, pomimo braku współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym przy rozpoznawaniu trudnych problemów życiowych. Jako przykład braku tej współpracy wymieniał niepodawanie przez jej matkę informacji o miejscu, czasie i zakresie rehabilitacji, a także wolontariuszach i innych organizacjach współpracujących z rodziną, co mogło by wpłynąć na realizację pomocy. Konkludując zaś stwierdził, że zarówno rehabilitacja jak i usprawnienie narządów ruchu realizowane są w ramach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 z późn. zm.).

Od decyzji tej A. Z. wniosła odwołanie wskazując, że przywoływane w uzasadnieniu decyzji skierowania na rehabilitację wystawiane są co (...), a sama rehabilitacja w (...) obejmuje (...). Podkreślała przy tym, że dowożona na nią jest przez rodziców prywatnym samochodem, przez nich dostosowanym do jej przewożenia. Przy czym sam pobyt w ośrodku wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów związanych z wyżywieniem ((...) złotych).

Decyzją z (...) września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...), po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy, zwracając uwagę, że Prezydent (...) nie pozostawił wnioskodawczyni bez pomocy. Obecne jej żądanie obejmuje zaś w istocie pomoc, którą już otrzymuje. Korzysta bowiem z bezpłatnej rehabilitacji, która odbywa się w ramach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przyznanie jej zatem oczekiwanej pomocy oznaczałoby, że otrzymała by pomoc, którą już uzyskuje, a to byłoby nie do zaakceptowania z punktu widzenia celów jakie mają przyświecać pomocy społecznej, o których mowa w art. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Na decyzję tę A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Reprezentująca ją T. Z. wywodziła, że brak zajęć rehabilitacyjnych, spowoduje lawinowe pogorszenie stanu zdrowi córki i zaprzepaszczenie tego wszystkiego co przez (...) lat pracy z fizjoterapeutą udało się wypracować. Podnosiła nadto argumenty przywoływane w odwołaniu, zadając jednocześnie pytanie o okoliczności jakie zmieniły się, że uprzednio przyznawana córce pomoc w zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych obejmujących rehabilitację została jej w sposób nagły odebrana. Na rozprawie zwracała także uwagę, że w okresie, w którym córka miała ustalone prawo do specjalistycznych usług opiekuńczych, korzystała również z rehabilitacji w ramach gwarantowanych świadczeń realizowanych w na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r., co nie stanowiło wówczas przeszkody dla przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769.) przywoływana dalej jako: "u.p.s"., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie świadczeń niepieniężnych, do których należą specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania oraz w ośrodkach wsparcia (art. 36 pkt 2 lit. m u.p.s.). Są to zaś, w myśl art. 50 ust. 4 u.p.s., usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Mogą ona być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 u.p.s.). Rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy w tej formie, wynikających z ich schorzeń lub niepełnosprawności, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, określone zostały w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 z późn. zm.). Jedną z nich jest stosownie do § 2 pkt 3 powyższego rozporządzenia, rehabilitacja fizyczna i usprawnienie zaburzeń funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938). Użyte w redakcji tego przepisu sformułowanie " w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. (...)", interpretować należy zaś w ten sposób, że specjalna usługa opiekuńcza, o której w nim mowa może być przyznana zarówno wówczas gdy jej zakres obejmuje inne niż oferowane i uzyskane w ramach systemu opieki zdrowotnej formy rehabilitacji, jak też wówczas gdyby obejmować miała tożsame lub zbliżone do nich formy rehabilitacji, o ile świadczenia gwarantowane w systemie opieki zdrowotnej nie zaspokajają wszystkich uzasadnionych potrzeb wnioskodawcy.

W konsekwencji zatem sam fakt, że ubiegająca się o pomoc społeczną w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie rehabilitacji, korzysta już ze świadczeń rehabilitacyjnych objętych tzw. koszykiem gwarantowanych świadczeń, o którym mowa w art. 15 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, nie jest - jak błędnie przyjęło Kolegium - przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie oczekiwanego świadczenia. Tym bardziej nieuprawnione jest wnioskowanie organu odwoławczego, że ustalenie w takich uwarunkowaniach prawa do świadczeń, pozostawałoby w sprzeczności z celami pomocy społecznej deklarowanymi w art. 2 u.p.s. Potwierdza to skądinąd fakt, że do marca 2017 r. (jak wynika z akt sprawy i okoliczności podniesionych na rozprawie), mimo korzystania przez skarżącą ze świadczeń rehabilitacyjnych w ramach systemu opieki zdrowotnej, organ przyznawał jej pomoc społeczną w formie specjalnych usług opiekuńczych w zakresie terapii (...). Przyczyny zaś, z powodu których pomoc ta była wówczas przyznawana, jak i materialnoprawne jej podstawy - na co słusznie zwrócono uwagę w skardze - nie uległy w odniesieniu do stanu obecnie istniejącego zasadniczej zmianie.

Nie zostało również wykazane przez organy, że udzielenie skarżącej w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy oczekiwanej pomocy, przekraczałoby możliwości pomocy społecznej, co ewentualnie uzasadniałoby podjęcie w sprawie negatywnej decyzji (art. 3 ust. 4 u.p.s. a contrario). Zważywszy z kolei na szczególną trudną sytuację życiową i materialną skarżącej, nie jest również dostatecznie przekonującym argumentem przemawiającym za odmową pomocy fakt przyznania skarżącej pomocy społecznej w innym zakresie (usług higieniczno-pielęgnacyjnych, pomocy w prowadzeniu domu), czy też przyznanie pomocy społecznej także jej rodzicom. Z kolei przywoływany przez organ pierwszej instancji argument o braku współdziałania rodziny skarżącej z organami pomocy społecznej przy rozwiązywaniu trudnych problemów życiowych, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy.

Godzi się zaś przypomnieć, że w przypadku wydawania decyzji o charakterze uznaniowym (a taką jest decyzja w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych na zasadzie art. 50 ust. 2 u.p.s.), na organie administracji publicznej ciąży obowiązek szczególnie starannego sporządzenia jej uzasadnienia, zwłaszcza gdy decyzja ta jest dla strony negatywna. Obowiązek ów nabiera istotnego znaczenia zwłaszcza w sprawach z zakresu pomocy społecznej, gdzie organy administracji powinny wykazać się starannością oraz dbałością o słuszny interes strony, albowiem stroną tego postępowania jest zazwyczaj osoba, która bez własnej winy nie radzi sobie z funkcjonowaniem w otaczającej rzeczywistości oraz samodzielnym zabezpieczeniem niezbędnych potrzeb bytowych i dlatego w zaufaniu do organów administracji szuka u nich pomocy. Organ administracji publicznej natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. powinien działać w taki sposób, aby to zaufanie pogłębiać. W związku z czym winien przede wszystkim rozważyć i zbadać indywidualną sytuację wnioskodawcy w danej sprawie Takiego zaś rozważenia indywidualnej sytuacji skarżącej, w kontekście zgłaszanej przez nią potrzeby, w motywach podjętych rozstrzygnięć zabrakło. Organy nie rozważyły zwłaszcza w sposób należyty sytuacji zdrowotnej skarżącej, która wymaga poddawania się przez nią stałym zabiegom rehabilitacyjnym, jak też zakresu tego rodzaju świadczeń uzyskiwanych w ramach sytemu opieki zdrowotnej. Tymczasem było to o tyle istotne w sprawie, że w świetle podnoszonych w toku postępowania jak i skardze argumentów, uzyskiwane w ramach owego systemu świadczenia rehabilitacyjne (wykonywane poza miejscem zamieszkania, tj. w (...)) z punktu widzenia celu terapeutycznego były niewystarczające - obejmować miały wyłącznie zabiegi (...). To natomiast, że kluczowym elementem terapii (...) jest kompleksowa rehabilitacja (...) jest okolicznością powszechnie znaną. Oczywistym jest również, że zaniechanie takiej rehabilitacji prowadzić będzie w krótkim czasie do pogłębiania dysfunkcji organizmu, wywołanej choćby (...), a przez to także do zniweczenia efektów prowadzonej wcześniej terapii. Okoliczności te zatem organ zobligowany był wziąć pod uwagę, przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie, czego w tym wypadku zabrakło.

To zaś oznacza, że odmowa przyznania skarżącej specjalistycznych usług opiekuńczych w formie rehabilitacji fizycznej, oceniana musi być jako nosząca znamiona arbitralności, a to powoduje, że podjęte w tym przedmiocie decyzje organów obu instancji naruszają w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a., a także art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę, poza wskazanymi wyżej okolicznościami, organ winien także mieć na uwadze, że obowiązek wsparcia osób niepełnosprawnych w zabezpieczeniu ich egzystencji przez władze publiczne deklarowany jest zarówno na poziomie konstytucyjnym (art. 69 Konstytucji RP), jak też ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169). Na mocy postanowień tej Konwencji Państwa strony zobowiązały się zaś nie tylko do zapewnienia osobom niepełnosprawnym dostępu do ochrony socjalnej i programów ograniczenia ubóstwa oraz dostępu do pomocy państwa w pokrywaniu wydatków związanych niepełnosprawnością (art. 28 ust. 2 lit. b i c), ale również do podejmowania skutecznych i odpowiednich środków, uwzględniając wzajemne wsparcie, w celu umożliwienia osobom niepełnosprawnym uzyskania i utrzymania możliwie największej niezależności, pełnych zdolności fizycznych; dbając przy tym aby usługi i programy w zakresie wszechstronnej rehabilitacji były dostępne od możliwie najwcześniejszego etapu życia i były oparte na wielodyscyplinarnej ocenie indywidualnych potrzeb i potencjału (art. 26 ust. 1 lit. a). W związku z czym nieuzasadniona odmowa przyznania osobie niepełnosprawnej adekwatnego do jej sytuacji wsparcia, godzić może w przywołane wyżej unormowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.