Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1966793

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 21 października 2015 r.
I SA/Wa 1016/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis.

Sędziowie WSA: Joanna Skiba, Bożena Marciniak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi Instytutu Z. Państwowego Instytutu Badawczego w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2015 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 26 marca 2010 r. R. F., R. F., I. E. T., A. H, Z. T., T. S., T. F., L. D. R., M. R. i R. W. wystąpili do Wojewody (...) o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), decyzji stwierdzającej, że nieruchomość wchodząca w skład spadku po H. R. tj. zespół pałacowo-parkowy w B. położony w gminie Z., powiat (...), stanowiąca między innymi położone w obrębie nr (...) działki nr (...), o powierzchni (...) ha, nr (...) o powierzchni (...) ha, i nr (...), o powierzchni (...) ha, objęta księgą wieczystą KW nr (...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla (...) Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w (...) nie podpadała pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej Pismem z dnia 9 lutego 2012 r. powyższy wniosek został zmodyfikowany w ten sposób, że wniesiono o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość wchodząca w skład spadku po H. R. objęta księgą wieczystą KW nr (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla (...) Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w (...) oraz stanowiąca obecnie część działki o numerze (...) (powstałej z podziału działki nr (...)) położonej w B., gmina Z., powiat (...), na którą składają się dawne parcele katastralne oznaczone numerami pb (...) nie podpadają pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z dnia (...) maja 2013 r., nr (...), Wojewoda (...), w pkt I decyzji umorzył postępowanie odnośnie parceli pgr (...), odpowiadającej części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), w pkt II decyzji stwierdził, że pochodząca z nieruchomości ziemskiej "B." parcela katastralna pb (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pb (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) powiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), oraz część parceli katastralnej pgr (...) (za wyjątkiem części tej parceli odpowiadającej częściom aktualnych działek ewidencyjnych nr (...),(...),(...),(...),(...),(...)) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w pkt III decyzji stwierdził, że pochodząca z nieruchomości ziemskiej "B." parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. c dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda wskazał, że na podstawie informacji i dokumentów przesłanych przez Starostwo Powiatowe w K. wraz z pismem z dnia 20 marca 2013 r. w rejestrze ewidencji gruntów nie figuruje działka nr (...), gdyż podzieliła się na dz. (...) oraz (...). Właścicielem działki nr (...) (o powierzchni (...) ha) oraz działki nr (...) (o pow. (...) ha) jest Skarb Państwa reprezentowany przez Agencję Nieruchomości Rolnych, użytkownikiem wieczystym jest Instytut Z. Państwowy Instytut Badawczy z siedzibą w K. Dla ww. działek Sąd Rejonowy w dla (...) Zamiejscowy VI Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą (...) prowadzi księgę wieczystą nr (...), gdzie jako właściciela nieruchomości wpisano Skarb Państwa w użytkowaniu wieczystym Instytutu Z. w K. Z porównania dokumentacji geodezyjnej znajdującej się przy ww. księdze wieczystej wraz z pismem z dnia 22 marca 2013 r. (kopia mapy z projektem podziału działki nr (...) obręb B., jedn. ewid. Z.) oraz dokumentacji geodezyjnej przedłożonej przez pełnomocnika wnioskodawców, a wykonanej przez geodetę uprawnionego E. E. (wykaz synchronizacyjny dla działek nr (...),(...) oraz (...) wraz z porównaniem mapy ewidencyjnej i katastralnej dla ww. działek obręb B. gmina Z.) wynika, że parcele katastralne pb nr (...) i (...) oraz część pgr nr (...),(...),(...),(...),(...) oraz (...) stanowią aktualnie część działki nr (...). Organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest badanie prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, części nieruchomości ziemskiej stanowiącej zespół pałacowo-parkowy w B., gmina Z, powiat (...), w skład którego według wnioskodawców wchodziły uprzednio parcele katastralne pb nr (...) i pb (...) oraz część pgr nr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...) oraz pgr (...), stanowiące aktualnie część działki ewidencyjnej nr (...) położonej w B. Organ wyjaśnił, że z uwagi na zakres przedmiotu wniosku, przedmiotem postępowania objęta została część parceli pgr (...) odpowiadającej części działki ew. nr (...). Wskazał również, że postępowanie nie obejmowało natomiast części parceli pgr (...) odpowiadającej częściom działek ew. nr (...) oraz (...). Z dokumentacji geodezyjnej wykonanej przez geodetę uprawnionego E. E., parcele katastralne pb (...), pb (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...) stanowiły część działki ewidencyjnej nr (...), a aktualnie stanowią część działki nr (...). Natomiast z porównania mapy ewidencyjnej i katastralnej (również wykonanej przez geodetę uprawnionego E. E.) wynika, że parcela katastralna pgr (...) również weszła w skład działki ewidencyjnej nr (...) (aktualnie dz. ewid. nr (...)).

W oparciu o zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy Wojewoda ustalił, że nieruchomość ziemska "B." na dzień 1 września 1939 r. jak i na dzień 13 września 1944 r. stanowiła własność H. R., którego następcami prawnymi na podstawie stosownych postanowień spadkowych są R. F., R. F., I. T., A. H., Z. T., T. S., T. F., L. R., M. R. i R. W.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda przytoczył treść art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. oraz treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa u Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).

Wskazał, że dokumentacja zgromadzona w toku postępowania wskazuje, iż w dniu wejścia w życie dekretu ogólny obszar majątku ziemskiego "B." przekraczał normy obszarowe określone w ww. dekrecie. Zgodnie z protokołem przejęcia majątku "B." z dnia 28 lutego 1945 r. powierzchnia majątku "B." wynosiła (...) ha, w tym (...) ha użytków rolnych, (...) ha lasów (...) ha parków, (...) ha podwórzy, zabudowań, dróg, (...) ha stawów i (...) ha nieużytków. Zgodnie z wykazem rozparcelowanych majątków na podstawie dekretu dla których nie były sporządzone w toku parcelacji miejscowe plany zagospodarowania terenowego (...) obszar majątku "(...)" wynosił (...) ha. W wykazie nieruchomości ziemskich o pow. ponad. 100 ha względnie 50 ha na terenie pow. (...) podlegających parcelacji na podstawie dekretu określono ogólny obszar majątku "(...)" na (...) ha. Wojewoda wskazał, że w piśmie z dnia 5 marca 1945 r. Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. skierowanego do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, zawarto wykaz włączeń majątków (względnie ich części) spod parcelacji oraz wskazano tam, iż ogólny obszar majątku "(...)" wynosi (...) ha (dodatkowo (...) ha), w tym użytków rolnych (...) ha (dodatkowo (...) ha). Mając powyższe na względzie Wojewoda wskazał, że pomimo wykazanych rozbieżności w powierzchni ogólnej jak również powierzchni użytków rolnych należało uznać, że w każdym z powyższych przypadków norma obszarowa określona w art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu została spełniona aby przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie ww. dekretu.

Odnosząc się do okoliczności dotyczącego rolnego charakteru nieruchomości objętej wnioskiem oraz ewentualnego występowania związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią rolną majątku ziemskiego "(...)" wykorzystywaną do produkcji rolnej, Wojewoda ustalił następujący stan faktyczno-prawny przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. oraz na dzień 13 września 1944 r. W skład aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) weszły m.in. parcele katastralne pb (...) oraz cz. pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...). które objęte były (...) tab. gm. kat. B. W skład ww. działki ewidencyjnej weszły także parcela pb (...) oraz pgr (...), które (stosownie do wyjaśnień geodety uprawnionego E. E.) nie figurowały w (...) na etapie założenia tej księgi lecz występują w protokole parcelowym, przypisane do arkusza posiadłości gruntowej nr (...), czyli (...) (dowód: wykaz synchronizacyjny (równoważnik) dla działek nr (...),(...),(...) wykonany przez geodetę uprawnionego E. E.). Zaświadczenie z księgi wieczystej (...) dla nieruchomości położonych w B. potwierdza, iż parcela pgr (...) (oznaczona jako ogród) objęta była (...) i stanowiła własność H. R.

Na podstawie mapy katastralnej Wojewoda ustalił, że parcela pgr (...) usytuowana była w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu (graniczyła z parcelą pb (...)). Wskazał również, że z przedłożonego porównania mapy ewidencyjnej i katastralnej wykonanej przez geodetę uprawnionego E. E. wynika także, że w skład ww. działki również weszła parcela pgr (...).

Na podstawie rejestru nieruchomości dla księgi gruntowej gminy katastralnej B. Wojewoda ustalił, że parcela pgr (...), oznaczona jako droga, nie stanowiła przedmiotu ksiąg gruntowych. Z wyjaśnień geodety uprawnionego E. E. wynika, iż parcela (...) wpisana jest w protokole parcelowym pod (...) i w 1964 r. została podzielona na (...) i (...). (...) Nie ma możliwości ustalenia jej właściciela z powodu braku wypisów hipotecznych. Wojewoda wskazał, że pomimo podjętych prób nie udało się odnaleźć dokumentów potwierdzających aby parcela katastralna pgr (...) położna w B. w bezpośredniej bliskości zespołu pałacowo-parkowego stanowiła własność H. R. w dacie wejścia w życie dekretu (tekst jedn.: w dniu 13 września 1944 r.). Wskazał, że pełnomocnik wnioskodawców wskazywał, że skoro parcela pgr (...) (droga) otoczona była parcelami widniejącymi w księdze hipotecznej (...), a nadto znajdowała się na obszarze zespołu pałacowo-parkowego w B. (w granicach ogrodzenia otaczającego zespół pałacowo-parkowy), to logiczna jest konkluzja, że parcela (...) (droga) również wchodziła w skład majątku H. R. Odnosząc się do powyższego Wojewoda wskazał, że przedmiotowa parcela pgr (...) nie widnieje zarówno w odpisie księgi tab. (...) odpisie kart (...) i (...) księgi gruntowej dla większych posiadłości prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w K., jak również innych dokumentach zgromadzonych w toku postępowania. Jedynie w rejestrze nieruchomości do księgi gruntowej gminy katastralnej B. wpisana jest parcela pgr (...) z adnotacją, iż parcela ta nie stanowiła przedmiotu ksiąg gruntowych. Według twierdzeń geodety E. E. parcela pgr (...) podzieliła się dopiero w 1964 r. na parcele (...) i (...). Organ orzekający wskazał również, że świadek R. G. zeznała, że przy granicy parcel pgr (...) (w roku 1944 była to parcela (...)), pgr (...) oraz (...) znajdował się wjazd do kompleksu administracyjnego majątku i biegł wzdłuż parceli pgr (...) (co zaznaczono na załączniku nr (...) do protokołu z oględzin i przesłuchania świadka) i dalej po parceli pgr (...) aż do budynków zlokalizowanych na parceli pb (...). Parcela pgr (...) (stanowiąca również drogę) została uwidoczniona w (...) Z kolei parcelę pgr (...), graniczącą z parcelą pgr (...) oraz z parcelami tworzącymi zespół pałacowo-parkowy, w rejestrze nieruchomości do księgi gruntowej gminy katastralnej B. oznaczono jako drogę i wskazano, iż jest to dobro publiczne. Parcela pgr (...) stanowiła drogę prowadzącą do kompleksu budynków gospodarczych i administracyjnych majątku. Wojewoda podniósł, że w toku postępowania nie odnaleziono dokumentów na podstawie, których zasadnym byłoby uznanie, iż parcela pgr (...) stanowiła własność H. R., skoro nie wykazano, iż była objęta wykazem hipotecznym (...) bądź innymi wykazami hipotecznymi obejmującymi nieruchomości stanowiące jego własność, a przejętymi na cele reformy rolnej. Tym samym, w ocenie Wojewody, skoro nie wykazano, że H. R. był właścicielem przedmiotowej parceli pgr (...) to aktualnie jego spadkobiercy nie posiadają przymiotu strony niniejszego postępowania. W związku z powyższym w stosunku do parceli katastralnej pgr (...) postępowanie administracyjne należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, stosownie do art. 105 § 1 w związku z art. 28 k.p.a., z uwagi na brak legitymacji prawnej wnioskodawców w tym zakresie (pkt I decyzji).

Wojewoda wskazał ponadto, że stosownie do rejestru nieruchomości do księgi gruntowej gminy katastralnej B., parcele pgr (...), pgr (...), pgr (...) oznaczone zostały jako ogród, pgr (...) jako pastwisko, pgr (...) jako łąka, pgr (...) jako staw, pgr (...) jako droga. Zarówno w odpisie wykazu hipotecznego (...) tab. gm. kat. B. jak i w ww. rejestrze parcela katastralna pgr (...) uwidoczniona jest przed podziałem, natomiast na mapie katastralnej uwidoczniono tę parcelę po podziale na parcele (...) oraz (...). Wojewoda zaznaczył, że z uzyskanego z Sądu Rejonowego dla (...), odpisu (...) tab. (...) gm. kat. B. wynika, iż przedmiotowa księga (w tym także karta (...)) uległa częściowemu zniszczeniu. Aktualnie na działce ewidencyjnej nr (...) znajduje się m.in. budynek pałacu, park, budynek portierni i staw (dowód: protokół z oględzin nieruchomości oraz przesłuchania świadka w dn. 20 grudnia 2011 r.). Budynek pałacu wraz z otaczającym go parkiem i drzewostanem został wpisany do rejestru zabytków pod nr (...).dz. (...) (nr rejestru (...)), decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dn. (...) lutego 1971 r.

Wojewoda wskazał, że porównanie dokumentacji pochodzącej z Narodowego Instytutu Dziedzictwa, zeznań świadka R. G. będącej córką administratora majątku "B." - F. B. i zamieszkującej przed II wojną światową teren zespołu pałacowo-parkowego w B., oględzin przedmiotowej nieruchomości w dniu 20 grudnia 2011 r. oraz dokumentacji geodezyjnej, wykonanej przez geodetę uprawnionego E. E. pozwala na uznanie, że w założeniu pałacowym w B. wyraźnie wyodrębniona jest reprezentacyjna część pałacowo-parkowa. Założenie pałacowo-parkowe w B. położone jest w zachodniej części wsi przy rozwidleniu drogi z K. do M. i Z., na północ od drogi do M. W dokumentacji z Narodowego Instytutu Dziedzictwa wyróżniono sześć części założenia, część wschodnią - park o kompozycji swobodnej krajobrazowej, zajmujący teren od wjazdu do frontu budynku pałacu (część wschodnia pgr (...)), park po stronie zachodniej na tyłach pałacu, szkieletem tej części jest aleja grabowa - jest to najstarsza część parku (część zachodnia pgr (...) oraz pgr (...)), osiedle domków mieszkalnych pracowników Instytutu, położone na miejscu dawnego ogrodu (pgr (...) oraz pgr (...)), sad (założony współcześnie) - na południu od osiedla domków, sięgający po linię drogi do M. (pgr (...)), teren z głównym budynkiem Instytutu, dawnymi i obecnymi zabudowaniami gospodarczymi, garażami, warsztatami - na wschód od sadu (pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...) pgr (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...)), zielona łąka - wybieg dla buhajów (na południe od wjazdu na parceli pgr (...)). Obszar parku nachylony jest łagodnie w kierunku południowym, a część północna w kierunku wschodnim. W najniżej położonym punkcie tej części, przy ogrodzeniu od strony drogi do Z., znajduje się niewielki staw (parcela pgr (...)). Według świadka, R. G., staw miał charakter dekoracyjny. Nie hodowano tam ryb, pływały po nim łabędzie. Wjazd na teren parku (obecnie nieużywany) odbywał się od strony północno-wschodniej, przez reprezentacyjną żelazną kutą bramę, tworzącą w rzucie półkolisty podjazd z drogi. Po jej północnej stronie zachował się budynek mieszkalny - stróżówka (dawna oficyna-parcela (...)).

Wojewoda zaznaczył również, że w trakcie oględzin nieruchomości w dniu 20 grudnia 2011 r. ustalono, iż również aktualnie znajduje się tam budynek portierni. Drogą obok stawu, biegnącą na południe, później zakręcającą na zachód i znów na północ przed front pałacu odbywał się wjazd, pokonując wzniesienie na górny taras ogrodu, na którym stoi budynek pałacu. Również świadek R. G. potwierdziła, iż wjazd reprezentacyjny do pałacu był przez bramę znajdującą się przy portierni, po parceli pgr (...) i w prawo pod pałac, droga wjazdowa prowadziła od portierni jak szlak jezdny na mapie ewidencji gruntów. Na parceli budowlanej nr (...) znajdował się pałac, budynek w stylu neobarokowym. Świadek R. G. zeznała, iż w pałacu mieszkał książę z rodziną oraz służba pałacowa (...) w pałacu nie mieszkała służba folwarczna. Świadek zeznał, że "odkąd pamiętam pałac wyglądał tak jak obecnie, za wyjątkiem galerii, która była na kolumnach, a została zabudowana. Budynek pałacu i budynek po jego prawej stronie były połączone. Świadek wskazał ponadto, iż za budynkiem pałacu nie było żadnych budynków, tzn. dwóch budynków jakie zostały ujawnione na katastrze. Potwierdziły to także oględziny nieruchomości, w czasie których ustalono, iż bezpośrednio za pałacem nie ma żadnych budynków ani pozostałości budynków. Według świadka, R. G., teren za pałacem (tekst jedn.: parcela pgr nr (...), oraz pgr (...)) stanowił park. Park sięgał do parceli pgr (...). Ponadto, świadek zeznała, iż park znajdował się również na parceli gr nr (...) (obecnie porośnięta jest starym drzewostanem). W parku rosły drzewa, były gazony. W parku nie rosły drzewa owocowe. Charakter parku był rekreacyjny. Powyższe potwierdza także opis drzewostanu znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości. Z dokumentacji Narodowego Instytutu Dziedzictwa wynika ponadto, że pod koniec XIX wieku zlikwidowano na górnym tarasie, po zachodniej stronie pałacu ogród kwaterowy, zamieniając tę część na park o kompozycji swobodnej, dokomponowując od wschodu i południa park krajobrazowy o nieregularnym narysie ścieżek. Ze starego układu zachowały się fragmenty alei grabowej, biegnącej od pałacu w kierunku zachodnim. W trakcie oględzin terenu potwierdzono, iż teren za pałacem stanowi park. Według świadka R. G. parcele kat. (...) i (...) stanowiły skarpę i nie były to użytki rolne. Ponadto w trakcie oględzin ustalono, iż skarpa sięga ogrodzenia biegnącego wzdłuż drogi przez wieś. Według świadka R. G., od wschodniej części pałacu znajdowały się tereny rekreacyjne, drzewa, krzewy, w zimie zjeżdżano tam na nartach.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda wskazał, że z powyższego wynika, iż na parceli pb (...) usytuowany był pałac, otoczony od strony wschodniej, południowej i zachodniej parkiem (parcela pgr (...), pgr (...) oraz pgr (...)). Od strony północnej natomiast parcela pb (...) graniczyła ze skarpą oznaczoną jako parcele pgr (...) oraz pgr (...). Parcela nr (...) stanowiła staw. Jeden z kompleksów budynków gospodarczych zlokalizowany był od strony południowej pałacu, na parcelach budowlanych pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pb (...), pgr (...) oraz na parcelach gruntowych pgr (...), pgr (...), pgr (...) pgr (...), pgr (...). Według świadka, R. G., znajdowały się tam kuźnia, stolarnia, podwórze gospodarcze, stajnia dla koni roboczych, spichlerz oraz dom ogrodnika. Drugi kompleks budynków gospodarczych zlokalizowany był na parceli budowlanej nr (...), mieszczącej się na południowy wschód od budynku pałacu (i graniczącej z parcelą gruntową nr (...)). Świadek R. G. zeznała, iż na parceli bud nr (...) znajdowały się cztery budynki administracyjne. Pomiędzy częścią parkową gdzie znajduje się pałac nie było ogrodzenia. Tyły tych budynków stanowiły ogrodzenie. (...) Był to kompleks budynków: administracja, budynek rządcy i gorzelnia. Wejście do tego kompleksu znajdowało się od strony gospodarczej, a nie parkowej. Ponadto na parceli pb (...) były obory. Była tam także mleczarnia. Według świadka, w kompleksie budynków na parceli pb (...) znajdowała się także kancelaria rządcy. Robotnicy z majątku przychodzili po pensje do tej kancelarii. Ostatni rządca nazywał się S., a przedtem był J.W. R. G. zeznała także, iż do roku 1945 mieszkała w budynku znajdującym się na parceli bud nr (...) a jej ojciec - F. B. był administratorem majątku "B.". Książę R. nie zarządzał sam majątkiem, gdyż zarządzał nim mój ojciec - zeznała świadek. Ponadto, wyjaśniła, iż były trzy folwarki: B., A. i K. Każdy z tych folwarków miał swojego zarządcę. Nad tymi wszystkimi folwarkami czuwał administrator, czyli mój ojciec. Wojewoda wskazał, że wskazane wyżej kompleksy budynków gospodarczych nie są objęte niniejszym wnioskiem, jednakże konieczne było wskazanie miejsca gdzie odbywał się zarząd nad częścią rolną majątku z uwagi na konieczność badania tej przesłanki w niniejszym postępowaniu. Parcela pgr (...) stanowiła drogę. Potwierdza to zdaniem Wojewody zarówno odpis z (...) tab. gm. kat. B. jak i rejestru nieruchomości dla księgi gruntowej gminy katastralnej B. W trakcie oględzin nieruchomości, świadek R. G. zeznała, iż wjazd do kompleksu administracyjnego majątku znajdował się na granicy parceli pgr (...), pgr (...) oraz pgr (...) i biegł wzdłuż tej parceli (co zaznaczono na załączniku nr (...) do protokołu z oględzin i przesłuchania świadka). Z mapy katastralnej wynika, iż następnie wjazd do kompleksu budynków administracyjnych majątku "B." odbywał się po parceli pgr (...).

Mając powyższe na uwadze Wojewoda ustalił, że parcele pb (...), pb (...), część pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, gdyż stanowiły nieruchomość na której znajdował się pałac wraz z parkiem oraz ozdobnym stawem. Nieruchomość ta miała charakter rekreacyjno-wypoczynkowo-mieszkalny Odnosząc się do kwestii funkcjonowania majątku ziemskiego "B." tj. badania istnienia bądź braku istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią gospodarczą majątku ziemskiego Wojewoda wskazał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja wskazuje, że biuro oraz mieszkanie administratora mieściło się poza pałacem. Ponadto, jak wynika z zeznań świadka R. G., zarząd nad częścią rolną majątku ukształtowany był hierarchicznie. Każdy z folwarków (tekst jedn.: B., A. i K.) miał swojego zarządcę, nad którym czuwał administrator. Biuro rządcy znajdowało się w części administracyjno-gospodarczej majątku, tam też była wypłacana robotnikom pensja. Zatem, brak jest dowodów świadczących o powiązaniu części pałacowo-parkowej majątku z częścią gospodarczą poprzez osobę rządcy lub administratora i wykonywaną przez nich funkcję związaną z zarządem nad częścią rolną majątku. Zatem, wyżej wymienione parcele katastralne miały charakter i przeznaczenie nie związane z produkcją rolną. Powyższe pozwala uznać, w ocenie Wojewody, że wyżej wymienione parcele katastralne nr pb (...), pb (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), które weszły w całości bądź w części w skład aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) na których znajdował się pałac, park wraz z ozdobnym stawem mogły prawidłowo funkcjonować bez gospodarstwa rolnego, a także gospodarstwo rolne mogło prawidłowo funkcjonować bez pałacu i parku. Zatem wyżej wymienione parcele katastralne nie pozostawały w faktycznej funkcjonalnej łączności z pozostałą częścią majątku ziemskiego "B.", stanowiącego własność H. R. podlegającego przejęciu na cele reformy rolnej.

Reasumując, Wojewoda wskazał, że wymieniona część nieruchomości ziemskiej "B." nie powinna być przeznaczona na realizację celów reformy rolnej. Parcele pb (...), pb (...), część pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), na których mieścił się zespół płacowo-parkowy w B. jako niemające charakteru rolnego ani związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz niewykorzystane na żaden cel określony w art. 1 ust. 2 dekretu nie mogły być uznane za nieruchomość ziemską w rozumieniu przepisów tego dekretu, a w konsekwencji należy stwierdzić, że nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. c przedmiotowego dekretu (pkt 2 decyzji).

Odnosząc się do parceli pgr (...), Wojewoda wskazał, że stanowiła drogę. Potwierdza to zarówno odpis z (...) tab. gm. kat. B. jak i rejestr nieruchomości dla księgi gruntowej gminy katastralnej B. Wojewoda wskazał, że w trakcie oględzin nieruchomości, świadek R. G. zeznała, iż wjazd do kompleksu administracyjnego majątku znajdował się na granicy parceli pgr (...) oraz pgr (...) i biegł wzdłuż tej parceli (co zaznaczono na załączniku nr (...) do protokołu z oględzin i przesłuchania świadka). Z mapy katastralnej wynika, iż następnie wjazd do kompleksu budynków administracyjnych majątku "B." odbywał się po parceli pgr (...), która od strony wschodniej i południowej graniczyła z nieruchomościami składającymi się na kompleks administracyjno-gospodarczy majątku "B.". Zatem, przeznaczenie parceli pgr miało charakter gospodarczy i wykorzystywane było na potrzeby części gospodarczej majątku. Nie była ona wykorzystywana dla potrzeb samego pałacu i jego mieszkańców, gdyż główny wjazd do pałacu znajdował się od strony pgr (...) i portierni (usytuowanej na parceli pb (...)). Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda uznał, że pgr (...) podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż była nieruchomością funkcjonale związaną z gospodarstwem rolnym majątku "B." (pkt III decyzji).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Instytut Z. Państwowy Instytut Badawczy w K. wnosząc o uchylenie punktu drugiego rozstrzygnięcia Wojewody (...).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując powyższe odwołanie decyzją z dnia (...) maja 2015 r., nr (...), utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody (...) w zaskarżonej części. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko organu I instancji oraz wskazał, że Wojewoda prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Minister wskazał, że przejęcie dworu nie mogło realizować celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. d i e, gdyż jest w nich mowa o zarezerwowaniu terenów pod określone cele, a nie obiektów (m.in. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 345/10, wyrok NSA z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 108/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1165/09). W związku z powyższym za chybiony należy uznać zarzut odwołującego się dotyczący interpretacji contra legem art. 1 ust. 2 lit. d i e w zw. z art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944 r. Sam fakt przekazania nieruchomości protokołem z (...) października 1945 r. na rzecz Instytutu Z. potwierdza, w ocenie Ministra, jedynie oddanie jej w zarząd państwowy na podstawie powołanego przez stronę art. 6 ww. dekretu, natomiast wykładnia językowa i orzecznictwo sądów administracyjnych wskazują, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d i e przejęciu mogły ulegać jedynie tereny niezabudowane (grunty). Wskazał również, że organ orzekający bada stan nieruchomości na chwilę wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. dzień 13 września 1944 r., stąd bez znaczenia dla orzeczenia czy nieruchomość mogła podpadać pod art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu jest fakt, iż obecnie na parceli katastralnej pgr (...) znajduje się budynek Krajowego (...) Instytutu, a więc współcześnie nie można traktować tej parceli jako parceli parkowej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Instytut Z. Państwowy Instytut Badawczy w K. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e w związku z art. 1 ust. 2. lit. d oraz art. 6 dekretu PKWN poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie;

prawa procesowego, a to art. 77 i 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do wyciągnięcia niewłaściwych wniosków i tym samym ustalenia błędnego stanu faktycznego, prawa procesowego, a to art. 89 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy przez organ II instancji, a tym samym naruszenia interesu strony odwołującej się i uniemożliwienie jej złożenia wyjaśnień w przedmiocie działki, na której znajdował się budynek stajni dworskich, a obecnie przebudowany na potrzeby Krajowego (...) Instytutu.

Wskazując na powyższe podstawy prawne zaskarżenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji Wojewody (...) z dnia (...) maja 2013 r., w zakresie pkt II i orzeczenie, że parcele katastralne pb (...), pb (...), pgr (...), pgr (...) pgr (...), pgr (...), pgr (...) odpowiadające części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) oraz część parceli katastralnej pgr (...) (za wyjątkiem części tej parceli odpowiadającej częściom aktualnych działek ewidencyjnych nr (...),(...),(...), (...),(...),(...)) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), względnie o uchylenie obu skarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż w uzasadnieniu decyzji organ I instancji słusznie stwierdził, że kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie znaczenia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytej w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ ten przywołał nieobowiązującą już uchwalę TK z 19 września 1990 r. oraz uchwalę NSA z 5 czerwca 2006 r. Jednakże, w ocenie skarżącego, wbrew twierdzeniu organu I instancji, uchwała NSA definiuje nieruchomość ziemską w powiązaniu z celami reformy rolnej przewidzianymi w art. 1 ust. 2 dekretu. Ta wykładnia umyka z pola widzenia organu 1 instancji, który operuje w dalszej treści swojego uzasadnienia pojęciem "nieruchomości rolnej", co doprowadza do wydania decyzji o treści jak w pkt II niezgodnej z prawem materialnym tj. art. 2 ust. 1 lit. e w związku z art. 1 ust. 2. lit. d oraz art. 6 dekretu.

Skarżący podniósł ponadto, iż zgodnie z art. 1 ust. 2. lit. d dekretu jednym z celów reformy rolnej było "zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkól oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego". Natomiast art. 6 dekretu zobowiązywał Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych do objęcia zarządu nad nieruchomościami ziemskimi wraz z budyń kii mi. Powyższe wskazanie celu (zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkól) w powiązaniu z art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu mówiącym o powierzchni ogólnej, cyt...na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych..." Tym samym wystarczyło aby została spełniona przesłanka celowościowa z art. 1 ust. 2 oraz przesłanka obszarowa (ogólna lub rolna) z art. 2 ust. 1 pkt e), a nieruchomość podlegała przejęciu.

W ocenie skarżącego, istotny w niniejszej sprawie jest fakt, że przejęta nieruchomość ziemska została przekazana protokołem z (...) października 1945 r. na rzecz Instytutu Z. będącego wówczas naukową jednostką organizacyjną Uniwersytetu (...) w K. Tym samym został potwierdzony i zrealizowany cel przejęcia przedmiotowej nieruchomości jaki był przewidziany przepisem art. 1 ust. 2. lit. d dekretu.

Skarżący zarzucił również, iż przedmiotowa sprawa nie została należycie zbadana, a tym samym dokonano błędnego ustalenia stanu faktycznego. Ponadto, zaskarżona w pkt II decyzja została oparta na błędnej ocenie zebranego materiału dowodowego co doprowadziło do wyciągnięcia przez organ I instancji niewłaściwych wniosków, które następnie - bez wyznaczenia wnioskowanej rozprawy administracyjnej - przyjął organ II instancji. Zaznaczył, że zaskarżona decyzja w pkt II wymienia parcelę katastralną pgr (...), na której znajdował się przedwojenny budynek stajni dworskich, które przebudowane w latach 2012-2014 pod nadzorem konserwatora stały się budynkiem Krajowego (...) Instytutu, a tym samym nie może ona być traktowana jako parcela parkowa. Wbrew temu materialnemu dowodowi organy obu instancji uznały, że na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) nie znajdował się na tej parceli budynek gospodarczy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu 5 października 2015 r. wpłynęła do Sądu odpowiedź uczestników postępowania na skargę Instytutu Z., w której wniesiono o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) maja 2015 r., jak i utrzymana nią w mocy w zaskarżonej części decyzja Wojewody (...) z dnia (...) maja 2013 r. nie naruszają przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) maja 2015 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) w zaskarżonej części tj. w pkt II decyzji, w którym Wojewoda stwierdził, iż pochodząca z nieruchomości ziemskiej "B." parcela katastralna pb (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pb (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), parcela katastralna pgr (...) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...), oraz część parceli katastralnej pgr (...) (za wyjątkiem części tej parceli odpowiadającej częściom aktualnych działek ewidencyjnych nr (...),(...),(...),(...),(...),(...)) odpowiadająca części aktualnej działki ewidencyjnej nr (...) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, mające charakter rolniczy, a więc takie nieruchomości, które mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu, z dniem wejścia w życie tego aktu wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przeszły z mocy samego prawa (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Nie budzi wątpliwości w doktrynie ani w orzecznictwie, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako uregulowań szczególnych. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 IX 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, OSNC19992, Nr 5, poz. 72; wyrok Sądu Najwyższego z 8 V 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92, OSP z 1993 r. Nr 3, poz. 47). W ocenie Sądu, wskazuje na to również treść art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełniania wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także standardy przyjęte w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), odnoszące się do poszanowania mienia.

Choć powyższe przepisy nie obowiązywały w czasie gdy dekret PKWN był ustanawiany i wchodził w życie oraz gdy na jego podstawie dochodziło do przejmowania nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, to niezależnie od tego, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy standard interpretacyjny powinien znajdować zastosowanie także w odniesieniu do wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, w kontekście orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska podlegała działaniu przepisu dekretu, na podstawie którego nieruchomości ziemskie o wskazanym tam areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bezwarunkowo i bez żadnego odszkodowania (por. wyrok NSA z 8 marca 2011 r., sygn. I OSK 659/10).

Z powołanego wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika, iż aby nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, musiała spełniać kumulatywne następujące warunki:

- musiała to być nieruchomość ziemska,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że nie wszystkie te warunki w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione.

W rozpatrywanej sprawie sporny pkt II decyzji Wojewody (...) dotyczy zespołu pałacowo-parkowego w B., gmina Z., powiat (...). Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji uzyskanej z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. w całości zespołu pałacowo - parkowego wyróżniono sześć części układu: część wschodnią - park o kompozycji swobodnej krajobrazowej, zajmujący teren od wjazdu do frontu budynku pałacu, park po stronie zachodniej na tyłach pałacu, szkieletem tej części jest aleja grabowa - jest to najstarsza część parku, osiedle domków mieszkalnych pracowników Instytutu, położone na miejscu dawnego ogrodu, sad (założony współcześnie) - na południu od osiedla domków, sięgający po linię drogi do M., teren z głównym budynkiem Instytutu, dawnymi i obecnymi zabudowaniami gospodarczymi, garażami, warsztatami - na wschód od sadu, zielona łąka - wybieg dla buhajów (na południe od wjazdu). Obszar parku nachylony jest łagodnie w kierunku południowym, a część północna w kierunku wschodnim. W najniżej położonym punkcie tej części, przy ogrodzeniu od strony drogi do Z. znajduje się niewielki staw. Z zeznań świadka R. G. złożonych w dniu 20 grudnia 2011 r. wynika, iż staw miał charakter dekoracyjny. Nie hodowano tam ryb, pływały po nim łabędzie. Świadek zeznała ponadto, iż wjazd reprezentacyjny do pałacu był przez bramę znajdującą się przy portierni, po parceli pgr (...) i w prawo pod pałac, droga wjazdowa prowadziła od portierni jak szlak jezdny na mapie ewidencji gruntów. Na parceli budowlanej nr (...) znajdował się pałac, budynek w stylu neobarokowym. Świadek zeznała, iż w pałacu mieszkał książę z rodziną oraz służba pałacowa (...) w pałacu nie mieszkała służba folwarczna. R. G. zeznała, że "odkąd pamiętam pałac wyglądał tak jak obecnie, za wyjątkiem galerii, która była na kolumnach, a została zabudowana. Budynek pałacu i budynek po jego prawej stronie były połączone". Świadek wskazała ponadto, iż za budynkiem pałacu nie było żadnych budynków, tzn. dwóch budynków jakie zostały ujawnione na katastrze. Jak wynika z protokołu z oględzin połączonych z przesłuchaniem świadka z 20 grudnia 2011 r. okoliczność tę potwierdziły także oględziny nieruchomości, w czasie których ustalono, iż bezpośrednio za pałacem nie ma żadnych budynków ani pozostałości budynków. Ponadto, według R. G., teren za pałacem (tekst jedn.: parcela gr nr (...), oraz pgr (...)) stanowił park. Park sięgał do parceli pgr (...). Ponadto, świadek zeznała, iż park znajdował się również na parceli gr nr (...) (obecnie porośnięta jest starym drzewostanem). W parku rosły drzewa, były gazony. W parku nie rosły drzewa owocowe. Charakter parku był rekreacyjny.

Z treści dokumentacji pozyskanej z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. wynika ponadto, że pod koniec XIX wieku zlikwidowano na górnym tarasie, po zachodniej stronie pałacu ogród kwaterowy, zamieniając tę część na park o kompozycji swobodnej, dokomponowując wschodu i południa park krajobrazowy o nieregularnym narysie ścieżek. Ze starego układu zachowały się fragmenty alei grabowej, biegnącej od pałacu w kierunku zachodnim. Według świadka R. G. parcele kat. (...) i (...) stanowiły skarpę i nie były to użytki rolne. Ponadto w trakcie oględzin ustalono, iż skarpa sięga ogrodzenia biegnącego wzdłuż drogi przez wieś. Według świadka R. G., od wschodniej części pałacu znajdowały się tereny rekreacyjne, drzewa, krzewy, w zimie zjeżdżano tam na nartach.

Zarówno sam budynek pałacu w całości jak i otaczający go park i drzewostan zostały wpisane do rejestru zabytków (decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia (...) lutego 1971 r., nr rejestru (...)).

W ocenie Sądu, z przywołanego wyżej opisu wynika, że przejęty w ramach reformy rolnej zespół pałacowo - parkowy w B. (parcele katastralne pb (...), pb (...), część pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...), pgr (...)) nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym i nie nadawał się do realizacji celów reformy rolnej wynikających z dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

Zauważyć trzeba, iż zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Powołany dekret nie definiował tego pojęcia. W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu. Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym "w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi w tym przypadku o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Tak jak punkty a, b i c tego przepisu nie budzą raczej wątpliwości, tak punkty (d i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż nieruchomości ziemskie, np. pałaców, dworów, czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Jednak, przyjmując tę wykładnię powołanych przepisów, nie zwraca się uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. W orzecznictwie podkreśla się, że wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny, tym bardziej, jeżeli teren ma być zarezerwowany dla określonych instytucji lub pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, czy też na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r. II CK 653/04, OSNC 2006, Nr 3, poz. 56). W konsekwencji, okoliczność że niekiedy w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno-kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych, czy też organizacji społecznych świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, zaś rzeczywiste cele działania ówczesnych władz były odległe od tych wskazanych w art. 1 ust. 2 ww. dekretu". Z powyższego wynika, iż powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc powyższe pod uwagę, wbrew twierdzeniu Instytutu Z. przejęcie pałacu w B. nie mogło realizować celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. d i e, gdyż, jak wskazano powyżej, jest w nich mowa o zarezerwowaniu terenów pod określone cele a nie obiektów. Z tych powodów Sąd uznał za chybiony zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni przez organy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w związku z art. 1 ust. 2 lit. d oraz art. 6 dekretu polegającej na pominięciu przez organy powiązania definicji nieruchomości ziemskiej z celami reformy rolnej. Zaś, podnoszony w skardze fakt przekazania nieruchomości protokołem z (...) października 1945 r. na rzecz Instytutu Z. będącego naukową jednostką organizacyjną Uniwersytetu (...) w K. świadczy jedynie, jak trafnie wskazał organ, o oddaniu nieruchomości w zarząd państwowy na podstawie art. 6 ww. dekretu.

W ocenie Sądu, organy wyczerpująco przeprowadziły postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie i dokonały prawidłowej oceny zgromadzonych dowodów, a w uzasadnieniach decyzji w sposób obszerny, szczegółowy i precyzyjny umotywowały brak charakteru rolnego i brak jakiegokolwiek związku funkcjonalnego wskazanych nieruchomości z nieruchomością ziemską o charakterze rolnym, a Sąd te wywody w całości podziela. Również skarżący Instytut w sposób wiarygodny nie zaprzeczył tym ustaleniom. Jak wynika z dokumentacji pochodzącej z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W. oraz z zeznań świadka R. G. wszelka działalność rolnicza odbywała się poza częścią rezydencjalną i rekreacyjną. Nieruchomość rolna w żaden sposób nie korzystała z nieruchomości pałacowo - parkowej i funkcjonowała w pełni samodzielnie. Dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego kompleks pałacowo - parkowy był więc całkowicie zbędny. Część pałacowo - parkowa mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie, bez gospodarstwa rolnego, służąc jako miejsce zamieszkania dla rodziny właściciela i pełniąc dla tej rodziny funkcje rekreacyjne.

Wbrew twierdzeniu skargi, o podpadaniu nieruchomości pod przepisy dekretu nie może świadczyć objęcie całej nieruchomości jednym numerem księgi wieczystej. W orzecznictwie sądów administracyjnych już wielokrotnie podkreślano, że wszelkie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów pałacowo - parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego.

Również podnoszona w skardze okoliczność znajdowania się na parceli katastralnej pgr (...) przedwojennego budynku stajni dworskich, przebudowanego współcześnie na budynek Krajowego (...) Instytutu, nie może sama w sobie przesądzać o tym, że nieruchomość podpadała pod przepisy dekretu z 1944 r. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia obowiązkiem organu jest dokonanie ustaleń na datę wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r., tj. dzień 13 września 1944 r. Zatem, bez znaczenia dla orzeczenia czy nieruchomość mogła podpadać pod art. 2 ust. 1 lit. e tegoż dekretu jest fakt, iż obecnie na parceli katastralnej pgr (...) znajduje się budynek Krajowego (...) Instytutu, a więc współcześnie nie można traktować tej parceli jako parceli parkowej. Ponadto, nawet gdyby w dniu 13 września 1944 r. na wspomnianej parceli znajdowały się stajnie dworskie, w których trzymano konie do obsługi mieszkańców dworu, to okoliczność ta dodatkowo potwierdzałaby tezę o rezydencjalnym charakterze tej części nieruchomości.

Ponadto, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, w protokole przesłuchania świadka z 20 grudnia 2011 r. brak jest stwierdzenia o lokalizacji w obrębie parku szklarni i inspektów. Świadek R. G. zeznała, iż "koło zabudowań gospodarczych znajdowały się inspekty, oranżeria - była ona poza terenem parku" (str. 3 protokołu z 20 grudnia 2011 r.). Za chybiony zatem uznać należało zarzut naruszenia prawa procesowego, to jest art. 77 i 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego w sprawie.

Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia prawa procesowego, to jest art. 89 k.p.a. w związku z art. 136 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Zauważyć trzeba, iż w myśl art. 89 k.p.a., przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie jest obligatoryjne. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, gdzie jej przedmiot, istota i okoliczności zostały wyczerpująco wyjaśnione w drodze przeprowadzonych przez organy dowodów (przesłuchanie świadka R. G., oględziny nieruchomości, dokumentacja geodezyjna), a dowody te były komplementarne i wynikał z nich określony stan nieruchomości, za trafne uznać trzeba stanowisko organu odwoławczego, iż przeprowadzenie rozprawy nie spełniałoby przesłanek określonych w powołanym przepisie procedury administracyjnej.

Podsumowując, Sąd stanął na stanowisku, że wydane w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie oparte zostało o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa, w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu oraz po właściwej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.