Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 706278

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 5 maja 2010 r.
I SA/Sz 972/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska (spr.).

Sędziowie: WSA Alicja Polańska, NSA Zofia Przegalińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i październik 2004 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S decyzją z dnia (..). orzekł o odpowiedzialności W B za zaległości podatkowe (...) w podatku od(...). w łącznej kwocie(...). wraz z odsetkami w kwocie (...) zł i kosztami egzekucyjnymi w kwocie (...) zł.

Za podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 108 § 1 w zw. z art. 107 oraz art. 116 Ordynacji podatkowej.

W zakresie stanu faktycznego ustalono, że Spółka (..) będąc zarejestrowanym podatnikiem VAT złożyła w U S deklaracje VAT- 7:

-

w dniu (...) za(...)., w której zadeklarowała podatek podlegający wpłacie do urzędu skarbowego w kwocie (...) zł,

-

w dniu (...) za(...)., w której zadeklarowała podatek do zapłaty w kwocie (...) zł,

-

w dniu (..) r. za (...) w której zadeklarowała podatek do zapłaty w kwocie (...) zł.

Spółka nie uregulowała jednak powyższych zadeklarowanych zobowiązań w ustalonym terminie do 25 dnia następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy - zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) - wobec czego niezapłacony w terminie podatek przekształcił się w zaległość podatkową (art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej), od której naliczane są odsetki (art. 53 § 1 Ord. pod.).

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S prowadził w stosunku do Spółki postępowanie egzekucyjne, które okazało się bezskuteczne. W dniach(...). oraz (...). dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółki, jednakże Bank (...) oraz (...). poinformowały o braku środków na rachunkach Spółki.

Sąd Rejonowy w S - Wydział G, postanowieniem z dnia (...). ogłosił upadłość Spółki, wobec czego administracyjne postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z(...). Zarówno administracyjne postępowanie egzekucyjne jak i postępowanie upadłościowe, umorzone postanowieniem z dnia(...). nie doprowadziły do zaspokojenia należności z wymienionych na wstępie tytułów.

Postanowieniem z dnia(...). Naczelnik (...) wszczął postępowanie w sprawie odpowiedzialności W B za wyżej wymienione zaległości podatkowe Spółki, ustalono bowiem, że zaległości te powstały w czasie pełnienia przez niego od (...) obowiązków prezesa jednoosobowego zarządu Spółki.

Powołując się na art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej organ stwierdził, że zachodzą przesłanki do orzeczenia solidarnej odpowiedzialności W B za zaległości podatkowe Spółki ponieważ egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości bezskuteczna, a W B nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, nie wskazał też mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

Zgodnie z art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie 2 tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna, obowiązek, którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym kto ma prawo ją reprezentować sam lub z innymi osobami (ust. 2).

Art. 10 omawianej ustawy stanowi, że upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei art. 11 ust. 1 i 2 stanowi, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, zaś dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku nawet wówczas, gdy na bieżąco zobowiązania te wykonuje.

Wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został zgłoszony w sądzie w dniu

[..) W ocenie organu wniosek ten nie został zgłoszony we właściwym czasie w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej oraz powołanych przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że Spółka od(...). utrzymywała płynność finansową tylko dzięki kredytom z (...) na podstawie umowy z dnia (...) o kredyt obrotowy w wysokości(...). na okres(...)., przedłużony do (...) na podstawie umowy z dnia(...). o kredyt inwestycyjny denominowany na (...) w kwocie (...) na okres do(...).

Spółka podjęła starania o przesunięcie terminów spłaty kredytów lub ich podwyższenia jednakże bezskutecznie, gdyż (...) nie wyraził na to zgody i wezwał Spółkę do spłaty kredytów pismem z[..)., co ostatecznie zostało potwierdzone w piśmie Banku z(...)., w którym Bank zasugerował wprawdzie możliwość złożenia wniosku o restrukturyzację długu, lecz Spółka wniosku takiego nie złożyła.

Pismo Banku z(...). zawierało jedynie sprostowanie oczywistej omyłki wcześniejszego wezwania do zapłaty w zakresie przeliczenia zadłużenia kredytowego według kursu(...), a nie(...) W ocenie organu I instancji odmowa Banku na prolongatę terminów spłaty kredytów lub jego zwiększenie przesądziła ostatecznie o utracie płynności finansowej Spółki. Wezwanie do zapłaty zadłużenia wobec Banku z(...). wpłynęło do Spółki(...). W tym też dniu zarząd Spółki miał już pełną świadomość niewypłacalności i obowiązany był do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie 14 dni od tej daty.

Okoliczność, że Spółka podjęła jeszcze starania o uzyskanie kredytu w (...) (bezskutecznie) nie ma wpływu na określenie wyżej wymienionego 14 dniowego terminu, gdyż starania te były podjęte po (...) tj. po upływie terminu spłaty kredytów, gdy Spółka była już niewypłacalna.

Organ I instancji podkreślił nadto, że niewypłacalność Spółki zaistniała wcześniej. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego o ogłoszeniu upadłości wynika, że Spółka miała zaległości wobec (...) podmiotów, przy czym najstarsze zobowiązanie stało się wymagalne już w (..]

Organ I instancji stwierdził również, że mienie rzeczowe Spółki nie wystarczyło na zaspokojenie wierzycieli, w tym Skarbu Państwa.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z(...). o umorzeniu postępowania upadłościowego wynika bowiem, że syndyk zlikwidował wszystkie składniki masy upadłości za łączną kwotę (...) zł. w tym dokonał sprzedaży trzech nieruchomości za cenę (...) zł. i zgodnie z planem podziału uzyskana kwota została przeznaczona na częściowe zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonych hipoteką oraz na koszty sprzedaży. Nie było natomiast środków na pokrycie zaległości podatkowych.

W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że zachodzą przesłanki z art. 116 Ordynacji podatkowej do orzeczenia o odpowiedzialności W B za zaległości podatkowe Spółki.

W odwołaniu od tej decyzji W B domagał się jej uchylenia i umorzenia postępowania zarzucając naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na bezzasadnym przyjęciu, że nie wykazał, iż jako prezes zarządu Spółki we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości.

W uzasadnieniu odwołania skarżący zakwestionował stanowisko, że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, o czym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. "a" Ordynacji podatkowej, oznacza 14 dniowy termin ustanowiony w Prawie upadłościowym i naprawczym. Czas właściwy na zgłoszenie tego wniosku powinien być określany bardziej elastycznie. Ponadto podniósł, że podstawą do ogłoszenia upadłości jest stan niewypłacalności, a nie jedno zdarzenie. Starania podjęte przez Spółkę (...) i na początku (...) zdaniem skarżącego, nie dawały jeszcze podstaw do stwierdzenia niewypłacalności Spółki, istniały bowiem widoki na pozytywne ułożenie współpracy z Bankiem kredytującym Spółkę w kredytach obrotowym i inwestycyjnym. Wezwanie Banku do zapłaty wymagalnego kredytu obrotowego i inwestycyjnego z(...). było nieprawidłowe, gdyż opiewało na nieprawidłowo wyliczone kwoty, co zostało sprostowane w piśmie Banku z(...). Wcześniej w piśmie z(...). Bank zawarł propozycję restrukturyzacji zadłużenia. W tym czasie istniała realna szansa zachowania płynności finansowej Spółki.

W dniu[..). zarząd nie miał jeszcze pewności co do ostatecznego stanowiska Banku, które zostało wyrażone dopiero w piśmie z dnia(...). Równocześnie Spółka poszukiwała innych źródeł finansowania w postaci kredytu w (..), dopłat kapitałowych od wspólników, lecz bezskutecznie. Również wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowych nie został uwzględniony.

Wszystko to zdaniem skarżącego świadczy, że zarząd podejmował wysiłki w celu ratowania Spółki, a od(...). rozpoczął gromadzenie dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Złożenie tego wniosku w sądzie w dniu(...). w ocenie skarżącego, było we właściwym czasie. Również co do stanu majątku rzeczowego Spółki został on oszacowany na (...) zł. co świadczy, że niewypłacalność Spółki nie była taka oczywista.

Dyrektor Izby Skarbowej z dnia(...). uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek i określił ich wysokość w kwocie (...) a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że odpowiada prawu oraz ustalonym faktom.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny zgodny z ustaleniami organu I instancji i na jego tle potwierdził, że zaistniały przesłanki z art. 116 Ordynacji podatkowej do orzeczenia o odpowiedzialności W B za zaległości podatkowe Spółki w podatku VAT.

Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie. Organ wyjaśnił, że ponieważ Ordynacja podatkowa nie precyzuje pojęcia " we właściwym czasie", należało wziąć pod uwagę przesłanki do ogłoszenia upadłości przewidziane w art. 10, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 21 Prawa upadłościowego i naprawczego. Ustalenie czy dłużnik we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości wymaga uprzedniego ustalenia kiedy zaprzestał płacenia długów lub kiedy ujawniono, że majątek nie wystarcza na pokrycie długów. Dwutygodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przewidziany w Prawie upadłościowym i naprawczym jest "właściwym czasem" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. "a" Ordynacji podatkowej, nie można bowiem nie dostrzegać faktu, że celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli i zaspokojenie ich roszczeń.

Organ odwoławczy przedstawiając przebieg zdarzeń wskazał, że Spółka już od(...). miała kłopoty ze spłatą kredytów bankowych, zabiegała o przesunięcie terminów i o zwiększenie kredytu obrotowego, lecz nie dotrzymała przesuniętego na koniec(...). terminu spłaty i w rezultacie pismem z (...) została wezwana do zwrotu zadłużenia wobec banku. Późniejsza korespondencja nie zmieniła stanowiska banku. Natomiast sugestia banku co do restrukturyzacji zadłużenia nie została przez Spółkę podjęta.

W ocenie organu odwoławczego długotrwały brak środków finansowych i zaprzestanie płacenia przez Spółkę zobowiązań od dłuższego czasu było oczywiste i wymagało zgłoszenia wniosku o upadłość najpóźniej do(...).

W przedstawionych okolicznościach nie można uznać braku winy prezesa zarządu Spółki w opóźnieniu złożenia tego wniosku, miał bowiem odpowiednio wcześnie świadomość jaki jest stan finansowy Spółki. Podejmowane później starania o uratowanie Spółki nie stanowią przesłanki do uwolnienia od odpowiedzialności w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej.

Organ odwoławczy obniżył jedynie wysokość odsetek wskazując, że zgodnie z art. 107 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 92 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego osoba trzecia ponosi odpowiedzialność za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych do dnia ogłoszenia upadłości.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W B domaga się uchylenia decyzji obu instancji zarzucając, że wydane zostały z naruszeniem prawa to jest:

-

art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ordynacji podatkowej polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego w zakresie oceny, iż W B nie wykazał, że jako prezes zarządu (...) Sp. z o.o. w S zgłosił we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości spółkia nadto

-

zaniechanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego poprzez całkowite zignorowanie faktu, że w świetle dowodów zebranych w sprawie nawet gdyby przyjąć spóźnienie wniosku o ogłoszeniu upadłości o 21 dni, jak chcą tego organy podatkowe, to bez wątpienia opóźnienie to nastąpiło bez winy W B.

W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organów podatkowych w zakresie oceny terminu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość podtrzymując stanowisko wyrażone w odwołaniu. Niezależnie od tego podniósł, że skoro bank wezwał Spółkę do zapłaty w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, to-przyjmując punkt widzenia organów - termin od złożenia wniosku o upadłość winien biec od[....)., a nawet później z uwagi na dalszą korespondencję z bankiem, bowiem dopiero w piśmie z dnia(...). bank ostatecznie odmówił dalszego kredytowania. Równocześnie istniały widoki na dofinansowanie Spółki przez wspólników, które jednak na nadzwyczajnym zgromadzeniu dnia (...) zakończyły się fiaskiem. Były jeszcze podjęte starania o uzyskanie kredytu w (...); odpowiedź odmowna nadeszła (...) Wszystkie te starania, zdaniem skarżącego nie dawały podstaw do uznania, że Spółka nie odzyska wypłacalności, a w każdym razie nie stanowią o jego winie, zwłaszcza, że Spółka posiadała majątek wyceniony przez rzeczoznawcę powołanego przez syndyka na (...) zł.

Skarżący podkreślił, że zarząd nie może pochopnie składać wniosku o upadłość dopóki istnieją widoki na uratowanie podmiotu, którym zarządza.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, nie ma bowiem podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem.

Stan faktyczny sprawy zasadniczo jest niesporny i nie wymaga powtórzenia. Nie ma wątpliwości co do tego, że Spółka nie zapłaciła zadeklarowanego podatku VAT za (...) w ustawowym terminie, wobec czego zaległe zobowiązania przekształciły się w zaległości w okresie gdy skarżący pełnił funkcję jednoosobowego zarządcy. Wykazano również, że administracyjne postępowanie egzekucyjne, a następnie postępowanie upadłościowe nie doprowadziły do zaspokojenia omawianych zaległości podatkowych. Zatem spełnione zostały konstruktywne przesłanki odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki.

Spór sprowadza się do oceny czy skarżący we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości bądź, że nie ponosi winy za nie zgłoszenie takiego wniosku we właściwym czasie.

Użyte w art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej określenie "we właściwym czasie" nie zostało sprecyzowane na użytek orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe wskazanych spółek kapitałowych jest to jednak - jak trafnie przyjęły organy podatkowe - odesłanie do przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, bowiem tylko przepisy tej ustawy regulują zagadnienia dotyczące przesłanek upadłości oraz terminy zgłaszania wniosku o upadłość.

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżone decyzji zgodnie z art. 10 Prawa upadłościowego i naprawczego upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie zaś z art. 11 dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, zaś dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku nawet wówczas gdy na bieżąc zobowiązania te wykonuje.

Art. 21 Prawa upadłościowego stanowi natomiast, że dłużnik jest zobowiązany nie później niż w terminie 2 tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna obowiązek, o którym mowa w ust. 1 spoczywa na każdym kto ma prawo ją reprezentować sam lub z innymi osobami (ust. 2).

Jak wynika z dokonanych ustaleń Spółka już od(...). nie płaciła niektórych długów. Następnie już pod zarządem skarżącego, nie zapłaciła zadeklarowanego podatku VAT za(...). Popadła także w zadłużenie wobec banków i od(...). była pozbawiona całkowicie zewnętrznego zasilania w środki obrotowe.

Przyjęcie w tej sytuacji przez organy podatkowe, że zgłoszenie wniosku o upadłość powinno nastąpić najpóźniej do (...)jest uzasadnione skoro trwałe zaprzestanie wykonywania zobowiązań wystąpiło dużo wcześniej, a pismo banku z (...) ostatecznie wzywa Spółkę do spłaty zadłużenia. Późniejsza korespondencja z bankiem zasadnie została oceniona jako nieistotna w sprawie, w szczególności 7 dniowy termin do spłaty kredytów nie ma wpływu na termin do zgłoszenia wniosku o upadłość.

Zgromadzony i prawidłowo oceniony materiał dowodowy w pełni uzasadnia stanowisko zaskarżonej decyzji, że wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszony (...). był wnioskiem spóźnionym w rozumieniu art. 21 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego, tym samym nie została spełniona przesłanka zwalniająca skarżącego z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki przewidziana w art. 116 § 1 pkt 1 lit. "a" Ordynacji podatkowej.

Również nie zachodziła przesłanka zwalniająca przewidziana w art. 116 § 1 pkt 1 lit. "b", nie można bowiem uznać braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie, bowiem obejmując funkcję w zarządzie od początku wiedział, że Spółka już wtedy była niewypłacalna. Podjęte wszelkie działania w celu jej ratowania nie uzasadniały zaniedbania obowiązków określonych w art. 21 Prawa upadłościowego, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący.

Okoliczności dotyczące majątku Spółki sprzedanego później przez syndyka są bez znaczenia w sprawie, gdyż warunki do ogłoszenia upadłości wynikały z niewypłacalności spowodowanej zaprzestaniem płacenia długów, a nie z niedoboru majątku w stosunku do zobowiązań.

Nie ma również wątpliwości co do tego, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja byłaby możliwa (art. 116 § 1 pkt 2).

Reasumując zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wydana została po dokładnym wyjaśnieniu sprawy (art. 122 O.p.) na tle zebranego i szczegółowo rozpatrzonego materiału dowodowego (art. 187 § 1) i prawidłowej jego ocenie (art. 191) oraz zgodna jest z powołanymi wyżej przepisami prawa materialnego.

Nieuzasadniona skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.