Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195951

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 13 grudnia 2016 r.
I SA/Sz 925/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.).

Sędziowie WSA: Patrycja Joanna Suwaj, Jolanta Kwiecińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania z tytułu II raty za 2016 r. w łącznym zobowiązaniu pieniężnym uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza B. z dnia 17 maja 2016 r. nr (...), którym odmówiono J. D. wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia II raty zobowiązania podatkowego za 2016 r. w łącznym zobowiązaniu pieniężnym.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że J. D. (dalej: "Podatnik", "Skarżący") pismem z dnia 16 maja 2016 r. zwrócił się o umorzenie II raty zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2016 r., uzasadniając wniosek trudną sytuacją finansową.

Burmistrz B., postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r., odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie umorzenia II raty zobowiązania podatkowego, stwierdzając, że instytucja umorzenia dotyczy jedynie zaległości podatkowych, zaś w dniu składania wniosku II rata zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na 2016 r. nie była jeszcze zaległością.

Podatnik wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) (dalej: "Kolegium") zażalenie na postanowienie, w którym wskazał, że swój wniosek o umorzenie zaległości złożył w dniu 16 maja 2016 r., gdyż nie wiedział, że skoro termin płatności podatku, który przypadał na dzień 15 maja 2016 r., był niedzielą, to przesunął się na dzień roboczy, tj. poniedziałek 16 maja 2016 r. Podatnik wskazał przy tym na swoją trudną sytuację finansową i wniósł o uwzględnienie jego zażalenia.

Kolegium, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, nie znalazło podstaw do uwzględnienia zażalenia Podatnika, uznając, że postanowienie Burmistrza B. odpowiada przepisom prawa.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Kolegium przywołało brzmienie art. 67a § 1 oraz art. 51 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.; dalej: "o.p.") i stwierdziło, że instytucja umorzenia może być stosowana jedynie do zaległości podatkowych, nie może być więc stosowana w odniesieniu do podatku należnego, czy jego rat (przed terminem płatności). Zatem aby możliwe było wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, zaległość taka musi istnieć i być określona. Ten pierwszy warunek nie został spełniony w rozpatrywanej sprawie. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 6 ust. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 6a ust. 6 ustawy o podatku rolnym, podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, terminach: do 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Do terminów płatności podatków ustalonych w doręczonych decyzjach wymiarowych znajdują zastosowanie ogólne zasady określania terminów zawarte w art. 12 o.p. Zgodnie zaś z przepisem art. 12 § 5 o.p., jeżeli ostatni dzień terminu płatności przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu płatności uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Reguła ta znajduje zastosowanie do wszystkich terminów płatności podatków, bez względu na sposób ich powstania.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż Podatnik wniosek o umorzenie II raty zobowiązania podatkowego złożył w dniu 16 maja 2016 r. Termin płatności II raty zobowiązania podatkowego określony został w doręczonej decyzji podatkowej zgodnie z ustawowym brzmieniem - na 15 maja. W 2016 r. dzień 15 maja wypadał na niedzielę, a więc dzień ustawowo wolny od pracy. Zatem ostatnim dniem terminu płatności II raty zobowiązania podatkowego Podatnika był poniedziałek 16 maja 2016 r. (zgodnie z art. 12 § 5 o.p.). W chwili złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej - II raty zobowiązania podatkowego, tj. w dniu 16 maja 2016 r. nie istniał przedmiot wniosku o umorzenie, tj. nie istniała zaległość podatkowa i dlatego nie można było rozstrzygnąć merytorycznie wniosku i wszcząć w tym przedmiocie postępowania.

W zaistniałej sytuacji konieczne zatem było wydanie postanowienia, o jakim mowa w art. 165a § 1 o.p. Przepis ten stanowi bowiem, że "gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania".

Podatnik złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecnie skargę na postanowienie Kolegium, wnosząc o udzielenie mu pomocy i (cyt.) "umorzenie II raty podatku od nieruchomości w kwocie 109 zł płatnej do 15 maja 2015 r.".

Skarżący podniósł, że zaskarżony akt jest niezgodny z prawem. Wskazał, że podanie o umorzenie zaległości złożył w dniu 16 maja 2016 r., albowiem w żaden sposób nie został poinformowany w Urzędzie Gminy w B., ani o właściwej dacie złożenia takiego wniosku, ani też o możliwości złożenia drugiego wniosku w tym przedmiocie. Wskazał również na swoją trudną sytuację, finansową, materialną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Przy czym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a

(art. 134 § 1 p.p.s.a.) i może również zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w powyżej zakreślonej kognicji i stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa procesowego tj. art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 i art. 127 Ordynacja podatkowa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć należy, że zgodnie z dyspozycją art. 127 Ordynacja podatkowa postępowanie podatkowe oparte jest na zasadzie dwuinstancyjności. Zgodnie z ugruntowanym w doktrynie poglądem, z zasady tej wynika, iż: organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę" (Adamiak B., Borkowski J., Mastalski R., Zubrzycki J., Ordynacja podatkowa. Komentarz 2009, Wrocław 2009, s. 899).

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że utrzymanie w mocy nie oznacza, iż organ odwoławczy nie musi przeprowadzić postępowania odwoławczego polegającego na zbadaniu sprawy i podjęciu ponownego rozstrzygnięcia. "Utrzymanie w mocy" jest określeniem, które wskazuje jedynie formalnie na utrzymanie w mocy bytu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale i oznacza zarazem, że treść rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, choć tożsama z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, stanowi wynik przeprowadzonego samodzielnie przez organ wyższego stopnia postępowania. Dwuinstancyjność postępowania wymusza na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia do twierdzeń strony, nawet do tych, które omówiono już raz w ocenianym rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji a tym bardziej podniesionych z zażaleniu, czego zabrakło w niniejszej sprawie.

Spór w sprawie dotyczy tego, czy Skarżący złożył wniosek o umorzenie II raty podatku przed upływem terminu płatności.

Nie budzi wątpliwości, że wniosek dotyczył płatności II raty w łącznym zobowiązaniu pieniężnym. Jak wynika z uzasadnienia organu odwoławczego, decyzją ustalono Skarżącemu zobowiązanie w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na rok 2016 r. z terminem płatności określonym w terminach: do 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Skarżący podnosi, że nie wiedział, że termin zapłaty przypada na 16 maja.

Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 6 ust. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11- nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.

Zgodnie z art. 6a ust. 6 ustawy o podatku rolnym, podatek rolny na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 10, ustala, w drodze decyzji, organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego w terminach do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.

Nie budzi wątpliwości, że przepisy dotyczące terminu zapłaty podatku, są przepisami prawa materialnego. Zasady obliczania terminów określone w art. 12 Ordynacja podatkowa mają zastosowanie zarówno do terminów prawa materialnego, jak i do terminów procesowych. W sytuacji zatem gdy termin zapłaty upływał z dniem 15 maja 2016 r., który był ustawowo wolny od pracy (niedziela), na podstawie art. 12 § 5 Ordynacja podatkowa termin ten uległ przedłużeniu do dnia następnego, czyli 16 maja 2016 r. (poniedziałek).

W świetle powołanej wyżej regulacji art. 6 ust. 7 ustawy o podatku od nieruchomości i art. 6a ust. 6 ustawy o podatku rolnym, organ podatkowy ustala w drodze decyzji podatek na rok podatkowy.

Mamy zatem do czynienia z decyzją konstytutywną. Zupełnie odmienna jest rola organu podatkowego przy powstawaniu zobowiązań podatkowych w drodze doręczenia decyzji wymiarowych. Zobowiązania te mogą powstać dopiero z dniem prawidłowego doręczenia - wydanej przez organ podatkowy - decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z przeprowadzeniem procesu wymiaru zobowiązania, wydaniem decyzji i jej doręczeniem. Z decyzji wymiarowych wynika bowiem, ile i kiedy podatnik jest zobowiązany zapłacić. Unika on w ten sposób niepewności, występującej często przy zobowiązaniach powstających z mocy prawa, co do istnienia zobowiązania i poprawności wyliczenia kwoty podatku. Zobowiązania te mogą powstać dopiero, co też jest dogodne dla podatnika, po doręczeniu decyzji podatnikowi, nawet wówczas, gdy wynikający z ustawy obowiązek podatkowy ciążył już dłuższy czas na podatniku.

Dopiero w sytuacji niezapłacenia w terminie kwoty podatku, wynikającej z doręczonych decyzji, powstaje zaległość podatkowa i jej konsekwencja - odsetki.

Bezspornie elementem tej decyzji jest ustalenie terminu płatności rat podatku. Zasada określona w art. 12 § 5 Ordynacja podatkowa jest adresowana zarówno do organu jak i do podatnika.

Pod względem przedmiotowym przepis art. 12 Ordynacja podatkowa dotyczy wszelkich terminów płatności podatku. Odnosi się zatem także do biegu terminu płatności podatku, który podatnik jest obowiązany sam obliczyć i wpłacić - z takim przypadkiem nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie.

Reasumując, rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien odnieść się do zarzutów zażalenia w zakresie ustalenia terminu płatności II raty podatku dla Skarżącego w zakresie łącznego zobowiązania podatkowego na 2016 rok w decyzji organu. Organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w decyzji ustalającej łączne zobowiązanie Skarżącemu na rok 2016 wskazano termin płatności w dacie 15 maj 2016 r. a ta okoliczność - o czym mowa wyżej - jest istotna z punktu widzenia terminowości złożenia wniosku o umorzenie zaległości, co w istocie umknęło organowi rozpoznającemu sprawę. Ponadto w aktach sprawy brak jest przedmiotowej decyzji w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania Skarżącemu na rok 2016.

Mając na uwadze charakter decyzji w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego - jej konstytutywny charakter, organ odwoławczy winien ocenić zarzuty Skarżącego z uwzględnieniem zasady wyrażonej w art. 12 Ordynacja podatkowa i zawarcia stosownego rozstrzygnięcia w decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w łącznym zobowiązaniu podatkowym na rok 2016, czego zabrakło w niniejszej sprawie.

. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy odniesienie się do zarzutów zażalenia z uwzględnieniem wskazań Sądu co do zakresu prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. postanowienie należało uchylić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.