Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1662155

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 3 kwietnia 2015 r.
I SA/Sz 1529/14

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. na Rzecz O.Z.M. i P.S.L. "(...)" w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) r. Nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 rok postanawia: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca F. na Rzecz O. Z. M. i P. S.L. "(...)" w R. (dalej zwana: "F.") po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie (...) zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

We wniosku F. podała, że jest organizacją non-profit działającą pod nadzorem Ministra Kultury. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść ciężaru opłaty, ponieważ nie ma środków finansowych i nie miała możliwości ich zaoszczędzenia.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała: w rubrykach nr 6. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych i nr 7. Wartość środków trwałych wnioskodawcy - "brak"; w rubryce nr 8. Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu - "wg załączonego sprawozdania". W rubryce nr 9. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - "według załączonych wydruków".

Do wniosku skarżąca dołączyła: kopie rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. oraz za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.; wyciągi z rachunku bankowego w Banku (...) SA za okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. (saldo końcowe (...) zł, suma wpływów (...) zł, suma wypływów (...) zł).

Fundacja, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących jej kondycję finansową, nadesłała:

1.

kopię bilansu za rok 2014, z którego wynika: wartość aktywów trwałych w kwocie (...) zł (w tym budynki, lokale i obiekty (...) zł), należności krótkoterminowe (...) zł, środki pieniężne w kwocie (...) zł, kapitał własny (...) zł, kapitał zakładowy (...) zł, zobowiązania w kwocie (...) zł (wobec kontrahentów z tytułu dostaw i usług (...) zł, publicznoprawne w kwocie (...) zł), brak zobowiązań długoterminowych;

2.

kopię rachunku zysków i strat za rok 2014, z którego wynika: przychód ze sprzedaży (...) zł, koszty działalności operacyjnej (...) zł, strata w kwocie (...) zł;

3.

wyciągi bankowe z historią operacji za okres od lutego 2015 r. do 4 marca 2015 r., z którego wynika suma obciążeń (koszty zw. z działalnością w tym m.in.: opłaty telefoniczne, za internet) w kwocie (...) zł, suma uznań (darowizny od członków F.) w kwocie (...) zł;

4.

raport ze stanu środków pieniężnych na 31 grudzień 2014 r. w kwocie (...) zł, 31 styczeń 2015 r. w kwocie (...) zł, 28 luty 2015 r. w kwocie (...) zł.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W konsekwencji każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2033/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).

Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona - co należy podkreślić - nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie referendarza sądowego, złożony w niniejszej sprawie wniosek F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie mógł zostać uwzględniony.

Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego, wg stanu na dzień 27 stycznia 2015 r., a także ze znajdującego się na stronie internetowej F. statutu wynika, że jej statutowym celem działania jest m.in. ochrona i opieka nad zabytkami militarnymi, w tym fortami, bunkrami, cmentarzami wojennymi, lotniskami i innymi zabytkami militarnymi, ruchomymi i nieruchomościami, poszukiwanie i eksploracja, wydobycie i konserwacja, jak również restaurowanie do celów muzealnych, sportowych i rekreacyjnych zabytków militarnych i z tym związanych ruchomości i nieruchomości, prowadzenie ośrodka szkolenia lotniczego i modelarskiego, lądowiska dla samolotów turystycznych i rekreacyjnych.

Zgodnie z § 7 Statutu dochodami F. są: wpływy z działalności gospodarczej F., wpływy uzyskane z darowizn udzielonych na rzecz F., środki uzyskane z dotacji i subwencji, wpływy uzyskane ze środków pomocowych Unii Europejskiej i instytucji unijnych oraz innych międzynarodowych, wpływy z tytułu dywidend i zysków posiadanych udziałów, dochody ze zbiórek publicznych i aukcji, inne źródła przychodów przewidziane prawem. Ponadto zgodnie z § 8 Statutu F. może prowadzić działalność gospodarczą we wszystkich formach przewidzianych prawem, w tym także we własnym imieniu oraz poprzez udział w spółkach osobowych, osobowo-kapitałowych i kapitałowych w zakresie określonym zadaniami statutowymi F. Działalność gospodarcza fundacji będzie związana z celami statutowymi jej działalności w szczególności w zakresie świadczenia usług eksploracyjnych, lotniczych i opiekuńczych. Podjęcie innego rodzaju działalności gospodarczej wymaga uchwały Rady F. podjętej większością 2/3 głosów osób biorących udział w głosowaniu.

Jak wynika z powyższego oraz z przedłożonych przez skarżącą dokumentów prowadzi ona działalność gospodarczą. Oznacza to, że F. ma możliwość pozyskiwania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych.

Ponadto, ze złożonych oświadczeń i zgromadzonych dokumentów wynika, że F. posiada majątek (środki trwałe) o wartości (...) zł, ostatni rok obrotowy zamknęła stratą w wysokości (...) zł, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na jej rachunku bankowym znajdowała się kwota (...) zł, zaś na dzień 4 marca 2015 r. wystąpiło saldo ujemne w kwocie (...) zł.

Z raportów o stanie kasy wynika, że F. dysponowała środkami w kwocie (...) zł na koniec grudnia 2014 r., w kwocie (...) zł na koniec stycznia 2015 r., w kwocie (...) zł na koniec lutego 2015 r.

Przychody F.za 2013 r. wyniosły (...) zł, zaś za 2014 r. (...) zł. Skarżąca nie ma zobowiązań długoterminowych.

Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że F., jak twierdzi, jest organizacją non - profit i uzyskuje, poza darowiznami od jej członków, inne środki pieniężne (wg rachunku zysków i strat są to "przychody ze sprzedaży produktów"), które przeznacza na koszty swojej działalności. Nie ulega jednak wątpliwości, że F. zakładając taką działalność i uzyskując przychody powinna poczynić starania i zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie również niezbędnych kosztów sądowych. Podnieść bowiem należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności dużo większe wartości. Powyższe znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385).

F. powinna zatem w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (podobnie postanowienia NSA z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, a także z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1052/12 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/).

F. nie wykazała również, że podjęła wszelkie możliwe działania zmierzające do pozyskania środków pozwalających na prowadzenie sporów sądowych (poprzez np. próby pozyskania darczyńców, zbiórki pieniędzy, najem, dzierżawa posiadanych obiektów). Należy przy tym podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niezależnie od powyższego, zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną (a do takich skarżąca należy) należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku - w tym w szczególności nieruchomości - w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12).

W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony - w szczególności, jeśli jest osobą prawną - można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).Zatem nie sposób przyjąć, by wnioskująca nie była w stanie wygospodarować wskazanej na wstępie postanowienia kwoty, a tym samym by nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zdaniem referendarza sądowego, z ustaleń dotyczących majątku i przychodów F. wynika, że nie należy ona do podmiotów, którym należałoby przyznać prawa pomocy, to jest tych, które nie z własnej winy pozbawione są środków na pokrycie kosztów postępowania. Strona skarżąca nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność F.byłaby finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13, Lex nr 1443398).

Wobec powyższego, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała braku możliwości zdobycia środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi wynoszącego (...) zł i innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie (opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej).

Rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono również, iż w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie w chwili obecnej skarżąca ma jeszcze dwie sprawy, w których również wystąpiła z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie. Tak więc łączna suma ciążących na niej wpisów sądowych (tekst jedn.: kwota (...) zł) stanowiła punkt odniesienia przy rozpoznawaniu wniosku.

Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.