Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2195214

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 19 stycznia 2017 r.
I SA/Sz 1063/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie -Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2013-2015 postanawia: 1) zwolnić Skarżącego od kosztów sądowych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący E. K. złożył w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że żyje na skraju ubóstwa, źródłem jego utrzymania jest emerytura rolnicza w wysokości (...) zł, która nie wystarcza na utrzymanie; Skarżący korzysta z pomocy rodziny.

Skarżący zwrócił uwagę na ciążące na nim zobowiązania wobec banku oraz na stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie dodatkowej pracy. Odnosząc się do przedmiotu skargi, wyjaśnił, że samodzielnie segreguje odpady i utylizuje je, uzyskując za to pieniądze. Dlatego czuje się pokrzywdzony w związku z obciążeniem go opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi (przedmiot zaskarżenia w sprawie).

Z uzasadnienia wniosku oraz treści skargi wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie.

Odnośnie do majątku wskazał, że posiada dom o powierzchni (...) m 2 o wartości ok. (...) tys. zł (w złym stanie technicznym, wymagający remontu). Następnie podał, że nieruchomość rolną o powierzchni (...) ha fizycznych ((...) ha przeliczeniowych) wydzierżawia nieodpłatnie od 21 grudnia 2015 r. M. K., a wkrótce zamierza całe gospodarstwo przekazać w formie darowizny synowi M. K. - F. K. Z uwagi na to, że ww. nieruchomość nie stanowi "źródła obrotu", Skarżący nie potrafi określić jej wartości.

Innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani oszczędności Skarżący nie wykazał.

Skarżący podał, że koszty utrzymania wynoszą ok. (...) zł (prąd, gaz, woda, lekarstwa), a zobowiązania w związku z kredytami i zadłużeniem z okresu prowadzenia gospodarstwa - łącznie ok. (...) tys. zł. W piśmie z dnia 10 listopada 2016 r. oświadczył, że po uiszczeniu należności na rzecz banku w wysokości (...) zł, pozostaje do jego dyspozycji kwota (...) zł. Podał również, że zalega z opłatą ubezpieczenia samochodu (O.C.).

Wraz ze skargą i wnioskiem o prawo pomocy przedłożył kopie decyzji Prezesa KRUS potwierdzające wysokość emerytury rolniczej Skarżącego (do wypłaty (...) zł z uwzględnieniem potrącenia kwoty (...) zł z tytułu zaległych składek); wyciąg z rachunku bankowego od 1 do 31 sierpnia 2016 r. i za okres od 1 do 30 września 2016 r.; zaświadczenie lekarskie z dnia 13 lipca 2009 r. o stanie zdrowia Skarżącego; kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 31 marca 2016 r. dotyczącej zmiany wysokości raty ustalonego układu ratalnego zadłużenia Skarżącego.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2016 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego, m.in. w związku z posiadaną na podstawie danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja Działalności Gospodarczej) informacją o prowadzeniu przez skarżącego w okresie od 16 czerwca 2014 r. do 28 czerwca 2016 r. działalności gospodarczej w zakresie działalności usługowej związanej z zagospodarowaniem terenów zieleni, oświadczył, co następuje.

Skarżący działalność gospodarczą prowadził "w latach 90-tych ubiegłego wieku", w roku 2016 nie uzyskał dochodu z tego tytułu. Nie składał zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015. Od 21 grudnia 2015 r. przeszedł na emeryturę rolniczą.

Skarżący nadesłał nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2014 oraz 2015, m.in. podatku od gruntów gospodarstw rolnych o powierzchni 22,1300 ha fizycznych; umowę nieodpłatnej dzierżawy gruntów z dnia 21 grudnia 2015 r. na rzecz M. K.; wyciąg bankowy za okres od 1 do 30 listopada 2016 r. oraz przelewy z dnia 29 grudnia 2016 r. i 4 stycznia 2017 r. dotyczące spłaty zadłużenia wobec banku.; kopię umowy kredytu w wysokości (...) zł (bez daty), zwartej w związku z wnioskiem z dnia 8 czerwca 2015 r.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Skarżący złożył w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Oznacza to, że instytucja ta jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. (por. M.Niezgódka- Medek (w:) B.Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M.Niezgódka- Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2009, str. 696). Zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sformułowanie "nie jest w stanie ponieść" oznacza okoliczności obiektywne, a więc sytuację, w której przy największej staranności podmiot inicjujący postępowanie sądowe nie może bez uszczerbku utrzymania kosztów ponieść. To, czy wnoszący skargę jest w stanie ponieść koszty, musi być ocenione przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności związanych z gospodarowaniem środkami finansowymi realnie możliwymi do wykorzystania na pokrycie kosztów sądowych, a więc nie tylko występujących w dniu składania skargi. Podkreślenia wymaga bowiem to, że od odpowiedzialnej osoby należycie dbającej o swoje interesy można wymagać, by w przypadku toczącego się wobec niej postępowania podatkowego brała pod uwagę ewentualną konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, a co za tym idzie, zabezpieczenia na ten cel stosownych oszczędności, oczywiście w miarę możliwości nie przekraczających granicy stworzenia ryzyka uszczerbku utrzymania koniecznego strony i jej rodziny.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że złożony w tej sprawie wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, nie wykazał on bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, otrzymuje emeryturę rolniczą w niewielkiej wysokości (...) zł, do 20 grudnia 2015 r. posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni ok. (...) ha. Z akt sprawy wynika, że Skarżący, opisany wyżej majątek, wydzierżawił nieodpłatnie w dniu 21 grudnia 2015 r. swemu synowi M. K. i zamierza wkrótce darować swemu wnukowi. Należy zwrócić uwagę, że Skarżący wydzierżawia nieodpłatnie gospodarstwo rolne, stanowiące potencjalne źródło dochodu - zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r. (Monitor Polski z 2016 r. poz. 932) dochód ten wyniósł w 2015 r. (...) zł.

Okoliczność ta nie może być pominięta przy ocenie złożonego wniosku w sprawie.

Według oświadczenia Skarżącego, nie posiada on aktualnie oszczędności, ciążą na nim zobowiązania z tytułu prowadzonego w przeszłości gospodarstwa rolnego oraz z tytułu zaciągniętych kredytów. Miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. (...) zł. Skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy rodziny. W dniach 29 grudnia 2016 r. i 4 stycznia 2017 r. skarżący przekazał na rzecz banku kwotę (...) zł.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że nie można uznać Skarżącego, korzystającego z pomocy rodziny, w tym syna, któremu nieodpłatnie przekazał w posiadanie zależne (dzierżawa) gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha, za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie mógł być uwzględniony.

Referendarz sądowy stwierdził, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Mając na uwadze przedstawioną sytuację Skarżącego, ciążący aktualnie na nim obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w sprawie sprowadzających się do wpisu od skargi w wysokości (...) zł, a także zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu, należało zwolnić Skarżącego od kosztów sądowych w sprawie.

Podejmując takie rozstrzygnięcie uwzględniono również to, że w postępowaniu przed Sądem I instancji nie obowiązuje przymus adwokacki; strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej

(w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 p.p.s.a.), ponadto udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę niezależnie od postawionych zarzutów.

Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało zwolnić skarżącego od kosztów sądowych i odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.