Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2557920

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 27 września 2018 r.
I SA/Rz 595/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek.

Sędziowie WSA: Małgorzata Niedobylska (spr.), Kazimierz Włoch.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi S.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2012 r. do sierpnia 2014 r. i od października 2014 r. do września 2017 r. uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia (...) stycznia 2018 r. S. Ż. (dalej: Wnioskodawca/Zobowiązany/Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną, uniemożliwiającą spłatę zaległości.

Decyzją z dnia (...) marca 2018 r. nr (...), ZUS odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2012 r. do sierpnia 2014 r. i od października 2014 r. do września 2017 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie 21954,00 zł.

Organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. - dalej: u.s.u.s.). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Zobowiązany nie jest właścicielem nieruchomości, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, oboje utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w kwotach brutto 1209,59 zł i 1083,54 zł, ponoszą miesięczne wydatki na utrzymanie w wysokości 1050,00 zł. Ponadto Wnioskodawca posiada liczne zobowiązania kredytowe i niezapłacone rachunki. Nie korzysta z pomocy społecznej. Do (...) września 2017 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej, a obecnie pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest egzekucja należności.

Według ZUS, w stosunku do Zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność i dlatego nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład nie kwestionuje problemów zdrowotnych Zobowiązanego, ale stwierdził, że nie stanowiły one przeszkody w prowadzeniu działalności gospodarczej. Organ uznał, że przedstawione we wniosku argumenty nie przemawiają za umorzeniem należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, nie stwierdzono tez istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zobowiązany podniósł, że jest schorowanym starszym człowiekiem, nie posiada żadnego majątku, a świadczenie emerytalne jest tak niskie, że nie pozwala na normalną egzystencję.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2012 r. do sierpnia 2014 r. i od października 2014 r. do września 2017 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie 21954,00 zł.

Analizując sytuację finansową Zobowiązanego organ II instancji uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej nie potwierdza, aby konieczność regulowania zadłużenia uniemożliwiała zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ dodał, że umorzenie zadłużenia nie poprawi znacząco sytuacji finansowej, gdyż pozostali wierzyciele będą nadal dochodzić swych należności, a poza tym zadłużenie nie powstało w wyniku nadzwyczajnych okoliczności - brak wiedzy o konieczności opłacania składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być uznany za takie nadzwyczajne wydarzenie.

Na powyższą decyzję Zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 83 ust. 4 i art. 123 u.s.u.s., przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie braku podstaw do umorzenia należności, podczas gdy Skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie ma możliwości spłaty należności, ani zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zarzucił ponadto naruszenie zasady dwuinstancyjności, gdyż organ II instancji nie rozpatrzył sprawy, a ograniczył się jedynie do skontrolowania decyzji I instancji, jak też naruszenie zasady czynnego udziału strony, gdyż organ uniemożliwił mu wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Dodał, że przed wydaniem decyzji w obu instancjach skarżący został zawiadomiony o prawie wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Nietrafne są zarzuty odnoszące się do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że na każdym etapie postępowania Skarżący był zawiadamiany o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia co do zebranych dowodów (zawiadomienia z dnia (...) lutego 2018 r., z dnia (...) lutego 2018 r., z dnia (...) kwietnia 2018 r., z dnia (...) kwietnia 2018 r. i z dnia (...) kwietnia 2018 r.).

W ocenie Sądu nie można uznać, aby Skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw.

Sąd uznał jednak za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu II instancji, jako wydanej z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 8 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W myśl art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania decyzji. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy ZUS mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, lecz osoby te uprawnione są wówczas do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa ZUS", ponieważ nie mogą wydawać decyzji we własnym imieniu.

W niniejszej sprawie decyzja drugiej instancji została podpisana przez "Kierownika Centrum (...)", bez wskazania, że osoba ta działa z upoważnienia Prezesa ZUS. Ponadto w aktach sprawy brak stosownego upoważnienia dla tej osoby do wydawania decyzji administracyjnych.

W treści decyzji wskazano, że jako organ II instancji działa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

W ocenie Sądu stwierdzenie to jest bezpodstawne. Utworzenie w ZUS jednostki zajmującej się m.in. obsługą wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek - tzw. Centrum Umorzeń - jest wewnętrzną sprawą Zakładu o charakterze organizacyjnym i nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Organem wydającym decyzję jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Centrum Umorzeń czy Oddział w B. Zatem Kierownik Centrum Umorzeń nie ma samoistnych kompetencji do wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a może to czynić wyłącznie jako pracownik ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, na co powinien wskazywać podpis pod decyzją, a samo upoważnienie powinno znajdować się w aktach sprawy.

Ponadto decyzja wydana w II instancji zawiera wadliwe rozstrzygnięcie, bowiem orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ powinien ograniczyć się do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Brak było natomiast podstaw do tego, aby organ dodatkowo orzekał o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż rozstrzygnięcie takie zostało już zawarte w decyzji I instancji i bez uchylenia tej decyzji nie jest dopuszczalne ponowne orzekanie co do istoty sprawy. Treść rozstrzygnięcia wykracza zatem poza ramy wyznaczone przepisem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i przez to jest z nim sprzeczna.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne. Obowiązkiem organu będzie ponowne wydanie decyzji w II instancji, po wyeliminowaniu opisanych wyżej uchybień proceduralnych.

Biorąc powyższe po uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.