Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2492998

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 16 maja 2018 r.
I SA/Po 188/18
Koszty ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska.

Sędziowie: NSA Włodzimierz Zygmont (spr.), WSA Karol Pawlicki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi MD na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy ustalenia kosztów postępowania

I.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) r. znak (...);

II.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) na rzecz strony skarżącej kwotę (...) zł ((...) złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny P. w postanowieniu z 30 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Po 575/17 stwierdził, że Prezydent Miasta K. winien wydać X. X. (dalej:"skarżący"), jako tymczasowemu pełnomocnikowi szczególnemu F (1) sp. z o.o. w K., postanowienie ustalające należne mu koszty postępowania obejmujące koszty ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego.

Skarżący 1 czerwca 2017 r. złożył ponaglenie w związku z nierozpatrzeniem jego wniosku o ustalenie wynagrodzenia.

Jednakże Prezydent Miasta K. postanowieniem z 8 czerwca 2017 r., nr (...) ponownie odmówił wydania postanowienia w tym przedmiocie. Wyjaśnił, że nie miał możności wszczęcia postępowania podatkowego wobec tej spółki z uwagi na brak organów powołanych do jej reprezentowania. Krajowa Rada Doradców Podatkowych na wniosek Prezydenta, na podstawie art. 138n § 1 w zw. z art. 138m ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm. - dalej: "O.p."), wyznaczyła skarżącego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym do reprezentowania wskazanej spółki. W tej roli działania skarżącego sprowadziły się do odbioru korespondencji w postaci postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego i postanowień o wyznaczeniu 7-dniowego terminu do zapoznania i wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego, jak i odbioru decyzji określającej spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. Prezydent stanął na stanowisku, że zgodnie z art. 265 § 1 pkt 6 O.p. do kosztów postępowania zalicza się koszty ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Jednak zgodnie z art. 264 O.p., koszty postępowania przed organami podatkowymi ponosi m.in. gmina, ale o tyle, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Wyjątkiem od powyższej zasady są regulacje art. 267 § 1a O.p. w świetle których, koszty ustanowienia i działania doradcy podatkowego ustanowionego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym ponosi Skarb Państwa. Dlatego organ pierwszej instancji nie ponosi on kosztów ustanowienia i działania doradcy podatkowego ustanowionego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym jak również nie jest właściwy do wydania postanowienia o ustaleniu tych kosztów.

Skarżący w zażaleniu na wymienione postanowienie wniósł o jego uchylenie oraz rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty ewentualnie o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 138n § 3, art. 270a O.p. oraz art. 41b ust. 1 i 2 ustawy z 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 794 z późn. zm. - dalej: "u.o.d.p.").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z 12 grudnia 2017 r., nr (...) utrzymało w mocy kwestionowane postanowienie organu pierwszej instancji. Kolegium, powołując się na art. 265 § 1 pkt 6, art. 264 oraz art. 267 § 1a O.p. stwierdziło, że wszelkie koszty działania doradcy podatkowego ponosi Skarb Państwa.

W skardze X. X. wniósł o uchylenie tego postanowienia oraz zasądzenie kosztów na jego rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 138n § 3 O.p. oraz art. 41b ust. 1 i 2 u.o.d.p.

W odpowiedzi na skargę SKO w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Spór dotyczy ustalenia czy Prezydent Miasta K. prawidłowo odmówił ustalenia kosztów postępowania podatkowego z tytułu ustanowienia skarżącego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym. Sąd w tym sporze przyznał rację skarżącemu. Powody. Podkreślenia wymaga, że w sprawie istotne znaczenie ma wynikający z regulacji prawnej art. 270a O.p., obowiązek organu podatkowego wydania postanowienia w sprawie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 265 § 1 pkt 6 O.p., do kosztów postępowania zalicza się: koszty ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Zgodnie z wyrażającym zasadę art. 264 O.p., jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, koszty postępowania przed organami podatkowymi ponosi Skarb Państwa, województwo, powiat lub gmina. Wyjątkiem od powyższej zasady są m.in. postanowienia art. 267 § 1 O.p., nakładające na stronę postępowania obowiązek ponoszenia określonych w tym przepisie kosztów, jak również postanowienia art. 267 § 1a O.p., zgodnie z którym koszty ustanowienia i działania adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego ustanowionego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym ponosi Skarb Państwa. Zgodnie zaś z art. 269 § 1 O.p., organ podatkowy ustala, w drodze postanowienia, wysokość kosztów postępowania, które obowiązana jest ponieść strona, oraz termin i sposób ich uiszczenia. Zgodnie zaś z art. 270a O.p., w sprawie kosztów postępowania wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie. W opinii sądu z powyższych regulacji bez wątpienia wynika, że do kosztów postępowania podatkowego zalicza się koszty ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Koszty tego rodzaju na mocy stanowiącego lex specialis art. 267 § 1a O.p. ponosi Skarb Państwa.

Sąd potwierdza, że wszelkie koszty działania doradcy podatkowego ponosi Skarb Państwa. Wyraża jednak pogląd, że powyższe nie uchyla jednak ciążącego na organach podatkowych, na mocy art. 270a O.p. obowiązku wydania postanowienia w sprawie kosztów postępowania. Prezydent Miasta K. jest organem właściwym do wydania postanowienia o ustaleniu tych kosztów. Natomiast w sytuacji gdy organ nie jest właściwym do załatwienia danej sprawy jego obowiązkiem jest przekazanie wniesionego przez stronę podania do organu właściwego z zawiadomieniem o tym osoby wnoszącej podanie (art. 170 § 1 O.p.). Organ pierwszej instancji wydając postanowienie był o tyle niekonsekwentny, że z jednej strony odmówił przyznania skarżącemu kosztów ustanowienia i reprezentacji tymczasowego pełnomocnika szczególnego uznając swoją właściwość do załatwienia sprawy, z drugiej zaś wskazał na brak swojej właściwości do wydania postanowienia o ustaleniu wskazanych kosztów.

Sąd podkreśla, że w stanie faktycznym sprawy poza sporem pozostaje fakt, że skarżący został wyznaczony pełnomocnikiem szczególnym. Wobec tego przyznając należne skarżącemu wynagrodzenie obowiązkiem organu będzie uwzględnienie, że zgodnie z art. 138n § 3 O.p., dla ustalenia wynagrodzenia adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego, wyznaczonego tymczasowym pełnomocnikiem szczególnym, stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, wydane na podstawie art. 41b ust. 2 u.o.d.p. W oparciu o wskazany przepis wydane zostało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153 - dalej: "rozporządzenie MS"). Z postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że reguły ustalania należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia zależą od tego czy przedmiotem zaskarżenia w sprawie była należność pieniężna czy też nie. W przypadku gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna kwota należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia jest ustalana z zastosowaniem reguł wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS. W pozostałych sprawach pełnomocnikowi przysługuje wynagrodzenie w kwocie wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego aktu prawnego. Sąd podkreśla również, że regulacje rozporządzenia MS w odniesieniu do ustalania kosztów postępowania podatkowego są stosowane w sposób odpowiedni. Powyższe jest uzasadnione faktem, że rozporządzenie MS wprost reguluje jedynie wynagrodzenie doradcy podatkowego za czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowe zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa pozwala na stosowanie ich wprost, na dokonywanie modyfikacji stosownie do wymagań innego zakresu stosowania, jak również na odrzucenie tych przepisów jako nieprzystosowanych do nowego zakresu stosowania (tak: wyrok NSA z 30 czerwca 2009 r., I OSK 1530/08, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odpowiednie stosowanie postanowień rozporządzenia MS musi prowadzić do jego stosowania z modyfikacjami uwzględniającymi fakt, że pojęcie wartości przedmiotu zaskarżenia nie funkcjonuje na etapie postępowania podatkowego. Pojęcie to pojawia się dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które ma miejsce po zakończeniu postępowania podatkowego. Przepis w art. 138n § 3 O.p. zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania rozporządzenia MS jako całego aktu prawnego, nie zaś tylko wybranych przepisów (np. w postaci § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MS). Przewidział że sprawy, w których występować będą tymczasowi pełnomocnicy szczególni mogą mieć charakter zarówno spraw "pieniężnych" jak i spraw "niepieniężnych".

W ocenie sądu odpowiednie stosowanie regulacji § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS celem ustalenia wysokości należnego skarżącemu wynagrodzenia winno nastąpić z uwzględnieniem wartości przedmiotu sprawy (zaskarżenia) rozumianej jako różnica pomiędzy kwotą zobowiązania podatkowego wynikającego z wydanej przez organ decyzji a kwotą tego zobowiązania zadeklarowaną przez podatnika. Zauważa jednocześnie, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia MS, zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

W opinii sądu na tle przytoczonego przepisu obowiązek poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dotyczy pomocy faktycznej udzielonej, nie jest więc następstwem samego ustanowienia przez sąd pełnomocnika z urzędu oraz gotowości pełnomocnika do jej świadczenia. Udzielenie pomocy prawnej wiąże się więc z koniecznością podjęcia przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu odpowiednich czynności składających się na udzielenie pomocy prawnej takich jak udzielenie właściwej porady prawnej stronie, zapoznanie się z aktami sprawy, czy też opracowanie pism procesowych. Sam fakt świadczenia pomocy prawnej z urzędu nie może stanowić samodzielnej podstawy do otrzymania pełnego wynagrodzenia z tego tytułu. Pomoc ta bowiem powinna być udzielona zgodnie z wymaganiami stawianymi profesjonaliście. Odpowiednie stosowanie postanowień przytoczonego ostatnio przepisu przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego uprawnia organ podatkowy do miarkowania wysokości tego wynagrodzenia biorąc pod uwagę niezbędny nakład pracy, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 7 listopada 2017 r., I GSK 861/17).

Podsumowując sąd uznał za zasadne zarzuty naruszenia art. 265 § 1 pkt 6, art. 264 oraz art. 267 § 1a O.p.

W toku powtórnego rozpatrywania sprawy obowiązkiem organów będzie merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Orzekając o wysokości należnego wynagrodzenia organy zobowiązane będą uwzględnić przedstawioną w niniejszym wyroku. wykładnię przepisów Ordynacji podatkowej oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu.

Sąd mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów sądowych składa się wpis od skargi w kwocie (...) zł.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.