Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1583794

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 19 listopada 2014 r.
I SA/Po 165/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.).

Sędziowie WSA: Małgorzata Bejgerowska, Waldemar Inerowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego

I.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) Nr (...);

II.

stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku;

III.

zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej spółki kwotę (...) zł ((...) złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267) zwanej dalej k.p.a. oraz art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) zwanej dalej u.p.e.a.- po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela tj. A sp. z o.o. z/s w P na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości (...), powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec WW postanowieniem z dnia (...) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego otrzymał do realizacji w dniu (...) sprawę (...) przekazaną przez Komornika Sądowego dotyczącą zobowiązanego WW zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia (...) sygn. akt (...) rozstrzygającym zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej wobec ww. zobowiązanego z wynagrodzenia za pracę w firmie B z siedzibą w B.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia (...) dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce C z siedzibą w G. Z uzyskanej od pracodawcy w dniu (...) odpowiedzi wynikało, że ww. zajęcie jest skuteczne - zobowiązany jest zatrudniony w spółce - jednakże otrzymywane wynagrodzenie nie podlega zajęciu. Ponadto organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia (...) dokonał próby zajęcia wierzytelności pieniężnej u WM. Z uwagi na bezskuteczność prowadzonego postępowania w dniu (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec WW, z uwagi na brak składników majątkowych, do których można by skierować egzekucję. Po czym stosownie do dyspozycji art. 64c § 4 u.p.e.a. postanowieniem z dnia (...) obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Kwota kosztów egzekucyjnych powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wyniosła łącznie (...).

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, pismem z dnia (...) A sp. z o.o., wniosło zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia (...) uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wydane przez organ pierwszej instancji postanowienie z dnia (...), w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, nie czyni zadość ww. wymaganiom określonym w przepisach k.p.a. Zwrócono uwagę, że organ egzekucyjny wydając postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, nieprawidłowo uzasadnił stan prawny wydanego rozstrzygnięcia. Określając w zaskarżonym postanowieniu wysokość kosztów na kwotę (...), nie przedstawiono wierzycielowi wyliczenia, jakie faktycznie koszty wchodzą w skład kwoty kosztów postępowania egzekucyjnego obciążającej wierzyciela.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia (...) obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie (...), powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec WW. Na kwotę kosztów egzekucyjnych składała się opłata związana z zajęciem wynagrodzenia za pracę w kwocie (...) (art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a) i opłata manipulacyjna w kwocie (...) (art. 64 § 6 u.p.e.a). W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że w celu prowadzenia skutecznej egzekucji zwrócono się o udzielenie informacji do centralnej ewidencji pojazdów oraz zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz zarządu geodezji i katastru miejskiego. Uzyskane odpowiedzi nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych do których można byłoby prowadzić egzekucje. Zawiadomieniem z dnia (...) organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce C z siedzibą w G. W wyniku dokonanego zajęcia nie uzyskano żadnej kwoty, gdyż zobowiązany otrzymywał najniższe wynagrodzenie niepodlegające zajęciu. Organ zwrócił się też do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. W dniu (...) został sporządzony wykaz majątku zobowiązanego, z którego wynika, że zobowiązany utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości (...), nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości.

Na powyższe postanowienie wierzyciel również złożył zażalenie.

Pełnomocnik wierzyciela zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niezastosowanie art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a., art. 64c § 4b u.p.e.a. i art. 64e § 4a u.p.e.a., art. 11, 107 § 3 i 262 § 1. pkt 1 k.p.a. W związku z powyższym wniósł o:

1.

uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez orzeczenie, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z 64c § 4b u.p.e.a. oraz art. 64e § 4a u.p.e.a oraz art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., iż wydatki egzekucyjne zostaną pokryte bezpośrednio z budżetu państwa, a koszty postępowania egzekucyjnego zostają umorzone w całości, a także

2.

wstrzymanie wykonania postanowienia z dnia (...) na mocy art. 143 k.p.a. w związku z art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia pełnomocnik spółki podniósł, iż zaskarżone postanowienie:

- zostało doręczone bezpośrednio wierzycielowi, zamiast pełnomocnikowi strony, pomimo wiedzy organu egzekucyjnego w tym zakresie, który dysponował uwierzytelnionym pełnomocnictwem,

- nie zawierało wystarczającego uzasadnienia. Organ powinien w treści uzasadnienia wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwianiu sprawy, a także wytłumaczyć dlaczego odrzucił inne rozwiązania (tym bardziej, że organy obu instancji mają możliwość umorzenia kosztów niniejszego postępowania).

Ponadto pełnomocnik strony stwierdził, że wierzyciel cywilnoprawny nie może ponosić ujemnych konsekwencji (i to tak dotkliwych) przekazania postępowania egzekucyjnego skierowanego do należności cywilnoprawnych organowi administracyjnemu do łącznego prowadzenia i wywodził z treści przepisów art. 64c § 4a-4c u.p.e.a. oraz art. 64e § 4 u.p.e.a., że należy je stosować analogicznie również do należności cywilnoprawnych. W związku z powyższym stwierdził, że organ powinien:

- na mocy przepisu art. 64c § 4b u.p.e.a. stosowanego przez analogię, nieściągnięte od zobowiązanego wydatki egzekucyjne pokryć bezpośrednio z budżetu państwa;

- na mocy przepisu art. 64e § 4a u.p.e.a. stosowanego przez analogię, z urzędu umorzyć koszty z tytułu opłat, o których mowa w art. 64 § 1 i 6, jeżeli opłaty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Ponadto pełnomocnik strony powołał się na niepublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 7 stycznia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 1785/98, zgodnie z którym, "W świetle art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy."

Dyrektor Izby Skarbowej po zapoznaniu się z treścią zażalenia oraz materiałem zebranym w sprawie postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...).

Dyrektor podał, że zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wierzyciel natomiast pokrywa koszty egzekucyjne tylko w wyszczególnionych w ww. ustawie przypadkach, m.inn. jeżeli koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4). Organ zauważył, że ustawodawca, przez użycie terminu "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, w sytuacji, gdy nie jest możliwe ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ egzekucyjny w takim przypadku ma obowiązek obciążyć tymi kosztami wierzyciela, wydając w tym zakresie stosowne postanowienie (art. 64c § 7 u.p.e.a. w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a.) W przedmiotowej sprawie zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce C z siedzibą w G.

W związku z powyższym przypisano koszty egzekucyjne w postaci opłaty manipulacyjnej w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności - na dzień (...) w wysokości (...). Zgodnie z przepisem art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jednocześnie z opłatą manipulacyjną naliczono opłatę za zajęcie wynagrodzenia za pracę w wysokości 4% kwoty egzekwowanej należności - na dzień (...) w wysokości (...). Zgodnie z przepisem art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a organ egzekucyjny pobiera za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę - 4% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Jednocześnie organ odwoławczy przyznał, ze uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera pewne braki. Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien odnieść się w uzasadnieniu do treści przepisu art. 64c § 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny powinien także wskazać na treść przepisów art. 64 § 1 pkt 3 i 64 § 6 u.p.e.a. stanowiących w jakiej wysokości pobiera się opłatę za zajęcie wynagrodzenia i opłatę manipulacyjną, a także odnieść treść ww. przepisów do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy (podjętych działań egzekucyjnych). Niemniej Dyrektor Izby Skarbowej postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z uwagi na fakt, że jedyne rozstrzygnięcie jakie mógłby wydać w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. to postanowienie o takiej samej treści jak rozstrzygnięcie organu I instancji.

Odnośnie analogicznego stosowania przepisów art. 64c § 4a-4c u.p.e.a oraz art. 64e § 4 u.p.e.a. do należności cywilnoprawnych, organ stwierdził, że ustawodawca wyraźnie wskazał w jakich okolicznościach można stosować ww. przepisy. Zdaniem Dyrektora organy administracji nie mogą zakładać braku racjonalności ustawodawcy, który gdyby jego intencją było rozszerzenie ww. przepisów na wierzycieli cywilnoprawnych zawarłby taki przepis w ustawie.

W kwestii argumentacji zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 7 stycznia 1999 r. sygn. akt SA/Sz 1785/98, zauważył, iż nie dotyczyła ona kosztów obciążających wierzyciela, a zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie decyzji nieostatecznej.

Organ odwoławczy wskazał również na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdzających, że wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne.

Odnośnie stwierdzenia, że pisma doręcza się pełnomocnikowi strony, jeżeli został ustanowiony, organ wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny uznał, że w aktach sprawy brak stosownego pełnomocnictwa. Z uwagi na powyższe organ egzekucyjny przesłał postanowienie z dnia (...) bezpośrednio do strony, a nie do pełnomocnika. W ocenie organu nadzoru w niniejszej sprawie powyższa okoliczność nie może stanowić przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia, mogłaby natomiast stanowić argument przemawiający za przywróceniem terminu do złożenia zażalenia czy stwierdzeniem, że termin do złożenia zażalenia nie rozpoczął biegu.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył skargę do Sądu.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie: art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., w związku z art. 40 § 2 k.p.a.

Postanowieniom organów obu instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez: niezastosowanie: art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 64c § 4b, art. 64e § 4a, 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 1 w związku z art. 64e § 3 u.p.e.a.,

oraz niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a.

Postanowieniu organu I instancji z dnia (...) zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niezastosowanie: art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a.

Pełnomocnik spółki, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wniósł o uchylenie: zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji z dnia (...) w całości, albowiem wskazane powyżej naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podniósł, że kwota kosztów postępowania egzekucyjnego została naliczona w niewłaściwej wysokości ponieważ kwota egzekwowana przez Urząd Skarbowy na rzecz skarżącego wynosiła (...).

Pełnomocnik strony zarzucił również zaskarżonemu postanowieniu organu I instancji brak wystarczającego uzasadnienia.

Ponadto zarzucił organowi odwoławczemu, że postępowanie prowadzone przez ten organ było prowadzone przewlekle. W tym czasie organ doręczał skarżącemu jedynie zawiadomienia o przedłużeniu rozpoznania sprawy o kolejne 30 dni.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Spór w sprawie w zasadzie ogranicza się do oceny czy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do obciążenia skarżącej spółki jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie przepisu art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu takie przesłanki nie zaistniały.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze szczególną sytuacją, kiedy to administracyjny organ egzekucyjny prowadził egzekucję należności cywilnoprawnych. Organ ten bowiem przejął łączne prowadzenie egzekucji administracyjnej i sądowej na skutek postanowienia sądu wydanego w trybie art. 773 § 1 k.p.c. wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej skierowanych do tego samego prawa majątkowego - wynagrodzenia za pracę dłużnika. Przepis art. 773 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania postanowienia tj. (...) stanowił, ze w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu. Jak wynika z treści tego przepisu organ, któremu egzekucja została przekazana prowadzi łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Dlatego więc wbrew twierdzeniu skarżącego skoro Sąd Rejonowy postanowił rozstrzygnąć zbieg skierowanej do wynagrodzenia za pracę dłużnika egzekucji sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego oraz egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w ten sposób, że dalsze prowadzenie egzekucji przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego to trybem właściwym do prowadzenia egzekucji w niniejszej sprawie jest ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym dotyczącymi kosztów egzekucyjnych.

Z treści przepisu art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, że z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w przepisie art. 64c § 2-4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. W sytuacji, gdy nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, koszty egzekucyjne. pokrywa wierzyciel (64c § 4).

Organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia (...) w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdził, że egzekucja okazała się bezskuteczna z uwagi na brak składników majątkowych, do których można by prowadzić postępowanie egzekucyjne, a następnie stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że nie ma możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w celu prowadzenia skutecznej egzekucji zwrócono się o udzielenie informacji do centralnej ewidencji pojazdów oraz zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz zarządu geodezji i katastru miejskiego. Uzyskane odpowiedzi nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych do których można byłoby prowadzić egzekucje. Zawiadomieniem z dnia (...) organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce C z siedzibą w G. W wyniku dokonanego zajęcia nie uzyskano jednak żadnej kwoty, gdyż zobowiązany otrzymywał najniższe wynagrodzenie niepodlegające zajęciu. Organ zwrócił się też do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. W dniu (...) został sporządzony wykaz majątku zobowiązanego, z którego wynikało, że zobowiązany utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości (...), nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Ponadto z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia (...) w sprawie (...) rozstrzygającego o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej wynikało, że już od (...) egzekucje przeciwko temu samemu dłużnikowi z wniosku innego wierzyciela prowadził Komornik Sądowy w sprawie (...) w celu wyegzekwowania należności w łącznej kwocie ok. (...), gdzie nie wyegzekwowano żadnej kwoty oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego celem wyegzekwowania należności w kwocie (...), gdzie wyegzekwowano (...).

W tym miejscu należy podkreślić, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny winien stosować się do zasad tego postępowania - zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie (art. 7 § 1 u.p.e.a.), zasady stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, zasady celowości postępowania, zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, zasady niezbędności egzekucji (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny zobowiązany i uprawniony jest do podejmowania wyłącznie takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna (por. D.R.Kijowski, komentarz do art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powołane za SIP LEX). Planując podjęcie czynności organ egzekucyjny powinien zatem najpierw przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej od wyegzekwowania. W przeciwnym razie działania organu byłyby sprzeczne z celem postępowania egzekucyjnego. Wniosek taki wspiera treść art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11, LEX nr 1302902).

Prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny. Stanowią one swoiste wynagrodzenie za prowadzenie egzekucji. Są niewątpliwie świadczeniem publicznoprawnym, przymusowym, uiszczanym z tytułu prowadzonej w konkretnej sprawie egzekucji. Koszty te co do zasady ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.), w stosunku do którego obowiązek ponoszenia kosztów postępowania pełni również funkcję prewencyjną. Zobowiązany ma mieć świadomość, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z przymusowym wykonaniem, ale też dodatkowymi kosztami (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2013 r., SK 12/11, OTK-A z 2013 r., nr 2,poz. 19, Dz. U. z 2013 r.,poz. 350). Wierzyciela koszty egzekucyjne obciążają w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a., a więc m.in. w przypadku, gdy ściągnięcie kosztów od zobowiązanego jest niemożliwe. W takiej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje dochodzonego świadczenia, ale ponosi koszty bezskutecznej egzekucji. Wysokość kosztów egzekucyjnych, jakie zobowiązany jest ponieść wierzyciel, organ egzekucyjny określa w postanowieniu (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Za podjęcie czynności organ egzekucyjny pobiera opłaty egzekucyjne. W przypadku egzekucji należności pieniężnych wysokość tych opłat określona jest przez ustawodawcę albo kwotowo, albo jako określony procent egzekwowanej należności (art. 64 § 1 u.p.e.a.). Obowiązek uiszczenia opłat powstaje co do zasady w momencie dokonania czynności egzekucyjnej, przy czym nie zawsze moment ten jest tożsamy z wyegzekwowaniem jakiejkolwiek części należności (art. 64 § 9 u.p.e.a.). Wysokość opłaty jest ustalona w ustawie, ustawa nie przewiduje możliwości miarkowania opłaty w zależności od skuteczności prowadzonej egzekucji czy też nakładu pracy organu podatkowego. Skoro pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu podatkowego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel nie może być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji. (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. w sprawie II FSK 687/12 publ. orzeczenia nsa. gov. pl).

W tym miejscu należy podkreślić, że zajęcie wynagrodzenia za pracę dłużnika, które okazało się nieskuteczne, gdyż dłużnik uzyskiwał najniższe wynagrodzenie, niepodlegające zajęciu nie było w stanie faktycznym sprawy czynnością celową, mogącą doprowadzić do uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne w sytuacji, gdy zobowiązany w istocie nie posiadał majątku, z którego można było choć częściowo zaspokoić wierzyciela. Łączna kwota objęta różnymi tytułami wykonawczymi, która miała zostać wyegzekwowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynosiła na dzień (...). Naczelnik Urzędu Skarbowego miał świadomość niewypłacalności dłużnika, bo jak wynika z akt egzekucyjnych, w tym postanowienia S.R. z dnia (...) w sprawie (...) już od (...) prowadził przeciwko temu dłużnikowi egzekucję, która nie była skuteczna. (k. (...) akt egzekucyjnych). Naczelnik w swoim postanowieniu wskazał, że w celu prowadzenia skutecznej egzekucji zwrócono się o udzielenie informacji do centralnej ewidencji pojazdów oraz zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz zarządu geodezji i katastru miejskiego. Uzyskane odpowiedzi nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych do których można byłoby prowadzić egzekucje. Organ zwrócił się też do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. W dniu (...) został sporządzony wykaz majątku zobowiązanego, z którego wynikało, że zobowiązany utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości (...), nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Wcześniej zaś, bo w dniu (...) organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce C. Zdaniem Sądu skoro Naczelnik od (...) prowadził przeciwko dłużnikowi WW egzekucję i znał jego sytuację majątkową to winien przed dokonaniem zajęcia, które niezależnie od skutków tego zajęcia wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów najpierw zwrócić się do sądu o wyjawienie majątku dłużnika, a dopiero po uzyskaniu wiarygodnych informacji o jego majątku i dochodach dokonywać zajęcia. Administracyjny organ egzekucyjny winien mieć bowiem zawsze na uwadze zasady postępowania egzekucyjnego w tym zwłaszcza zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę celowości postępowania.

Mając na uwadze podniesione okoliczności Sąd stwierdził, że wydając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie pierwszoinstancyjne organy naruszyły zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, czyniąc ją dowolną i nie uwzględniły całokształtu okoliczności sprawy, uchybiając tym samym przepisom art. 7 i 77 k.p.a. oraz zasadom wyrażonym w treści art. 7 u.p.e.a.,.

Niezależnie od powyższego Sąd dokonał kontroli zaskarżonych postanowień pod kątem zarzutów podniesionych w skardze, które jednak w większości okazały się chybione.

Zasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a., z uwagi na to, że kwota kosztów postępowania egzekucyjnego została naliczona w niewłaściwej wysokości ponieważ kwota egzekwowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na rzecz skarżącego wynosiła (...), a opłata liczona zgodnie z zasadami określonymi w ww. przepisach powinna stanowić 4% egzekwowanej należności plus 1% egzekwowanej należności tytułem opłaty manipulacyjnej tj łącznie (...). Organy obu instancji nie wyjaśniły skąd pochodzi różnica w naliczaniu tych opłat.

Kolejny zarzut, który okazał się zasadny, nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia i dlatego nie stanowił podstawy uchylenia zaskarżonych postanowień, to zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., w związku z art. 40 § 2 k.p.a. tj. niedoręczenia zaskarżonego postanowienia pełnomocnikowi strony (mimo pełnomocnictwa znajdującego się w aktach sprawy) i bezskuteczności takiego doręczenia. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że doręczenie decyzji organu I instancji bezpośrednio stronie z pominięciem jej pełnomocnika nie może być utożsamiane z brakiem doręczenia. Fakt doręczenia decyzji organu I instancji stronie, a nie jej pełnomocnikowi, w sytuacji gdy nie pociągnęło to za sobą negatywnych dla niej skutków, umożliwiając mimo to wniesienie odwołania przez pełnomocnika strony skarżącej, aczkolwiek jest naruszeniem przepisu art. 40 § 2 k.p.a., to nie takim, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., to jest mającym wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 136/05, zbiór lex nr 319187; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt III SA 1895/02, zbiór lex nr 113584, POP 2005/2/37, II GSK 1937/11 orzeczenia nsa. gov. pl).

Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia przepisu art. 64e § 4a, 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 1 w związku z art. 64e § 3 u.p.e.a., należy wskazać że koszty egzekucyjne mogą zostać umorzone przez organ egzekucyjny z urzędu lub na wniosek, w tym na wniosek wierzyciela jednakże samo postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia wysokości kosztów, dlatego też w niniejszej sprawie organy nie miały podstaw, żeby rozważać możliwość umorzenia tych kosztów. Ciągle aktualna pozostaje teza zawarta w wyroku NSA z dnia 19 lutego 1997 r. syg. akt. ISA/Łd 126/97 (ONSA 2000/1/29), że ustalanie kosztów postępowania egzekucyjnego i umarzanie kosztów egzekucyjnych to odrębne postępowania prawne.

Odnośnie zarzutu przewlekłości postępowania słusznie organ odwoławczy przedłużał termin załatwienia niniejszej sprawie uznając, że rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) uchylające postanowienie organu I instancji w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec WW, mogło mieć znaczenie dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Skarbowej w niniejszej sprawie, gdyby bowiem Sąd uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) mogłoby się okazać, że w obrocie prawnym znajdują się w tym samym czasie dwa postanowienia w tej samej sprawie.

Również pozostałe zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Jednakże w świetle przytoczonych wyżej okoliczności stwierdzić należy, iż postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela - stronę skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wydane zostały niezgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa procesowego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku i jednoznacznie rozstrzygnąć czy w istocie nieskuteczne zajęcie wynagrodzenia za pracę było w stanie faktycznym niniejszej sprawy czynnością celową, mogącą doprowadzić do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym kontekście organ winien mieć na uwadze to, że zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienia. Zakres, w jakim uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu, określony został w oparciu o treść art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podst art. 200 i art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.