Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2108885

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 12 września 2016 r.
I SA/Op 319/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. w (...) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 20 maja 2016 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od sierpnia do grudnia 2010 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi A Spółki z o.o. w (...) (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 20 maja 2016 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od sierpnia do grudnia 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 116.000 zł. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 1.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu (podpisanym przez pełnomocnika strony skarżącej), o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócono się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając wniosek wskazano, iż Spółka ponosi straty na prowadzonej działalności gospodarczej. Powołano się również na brak środków na rachunku bankowym oraz na zajęcie konta prze komornika sądowego.

Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach wykazano, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 2.400.290,94 zł, za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 1.614.984,05 zł, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na koncie nie posiadała środków finansowych (stan kont bankowych 0 zł), zaś stan jej kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych opiewa na kwotę 2.336.820 zł. W załączeniu do wniosku pełnomocnik strony skarżącej przedłożył kserokopie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w B oraz sprawozdania finansowego za 2015 r.

Uzasadnienie prawne

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącej Spółki dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 2, pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powyższe oznacza, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie wnioskodawca jest zobowiązany ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, Nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe".

Jednocześnie należy zaznaczyć, iż orzeczenie w sprawie prawa pomocy jest wydawane na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Oznacza to, iż ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na składającym wniosek o jego przyznanie. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zatem zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Dlatego też jeżeli pojawią się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeżeli okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, jest ona obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego lub dochodów.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPPr) uznał, iż były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej Spółki. W związku z czym pismem z 8 sierpnia 2016 r. strona skarżąca została wezwana do przekazania, w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania, kserokopii deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (CIT) za ostatni rok podatkowy oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2016 r., zestawień obrotów i sald kont wynikowych i bilansowych za ostatnie 3 miesiące, odpisów aktualnych bilansów, wyciągów i odpisów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji oraz wyjaśnienia, na jakich zasadach Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym przy zablokowanych kontach bankowych.

W odpowiedzi na wezwanie przedłożono pismo (sporządzone 26 sierpnia 2016 r.), w którym oświadczono, że Spółka nie posiada żadnych lokat, że od marca 2016 r. nie dokonano żadnych transakcji bezgotówkowych, oraz że egzekucja prowadzona jest z kont zajętych przez urzędy celne i z zajętych środków pieniężnych znajdujących się w zabezpieczonych automatach i przy zmieniającym się stanie faktycznym nie sposób ustalić jaki jest stan zaawansowania egzekucji. W załączeniu do pisma pełnomocnik przekazał: bilans oraz rachunek zysków strat na dzień 30 czerwca 2016 r., zestawienie obrotów i sald, kont wynikowych i bilansowych za okres od stycznia do kwietnia 2016 r., wydruk z rozrachunków bankowych, a także kserokopie: postanowienia o zajęciu wierzytelności, deklaracji podatkowej CIT-8 za 2015 r., deklaracji VAT-7 za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2016 r.

W ocenie referendarza, mającego na względzie zarówno informacje zawarte w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy jak dane wynikające z przedłożonych dodatkowo dokumentów, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie należało uznać za nieuzasadniony.

W oparciu o przekazane dokumenty ustalono bowiem, iż Spółka w ostatnim okresie posiadała znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych umożliwiających zabezpieczenie środków finansowych wielokrotnie przekraczających skalę wymaganych niniejszej sprawie kosztów sądowych.

Otóż jak ustalono na podstawie przekazanych kopii deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2016 r. Spółka posiadała znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. W orzecznictwie podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w ostatnim okresie, tj. w miesiącach styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2016 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług strona skarżąca pozyskała środki finansowe w wysokości 401.865 zł.

Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych w przedmiotowej sprawie (jak wskazano na wstępie uzasadnienia kwota wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 2.000 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obracała w ostatnim okresie (401.865 zł), nie sposób przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych.

Jednocześnie należy wskazać na znaczne przychody uzyskane przez Spółkę w ostatnim roku obrotowym (tekst jedn.: w roku 2015), opiewające na kwotę 4.539.880,73 zł. Przy tym należy nadmienić, że poniesiona strata nie oznacza jednocześnie braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych, szczególnie jeżeli Spółka prowadziła działalność w znacznym zakresie. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwali się pogląd, że sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie z 8 marca 2013 r., II FZ 93/13, lex nr 1305492; postanowienie z 23 kwietnia 2013 r., II FZ 227/13, lex nr 1310076). W tej sytuacji trudno przyjąć, że Spółka, która na przestrzeni jednego roku uzyskała przychody w wysokości 4.539.880,73 zł (w ostatnim półroczu w wysokości 401.865 zł), posiada środki trwałe w wysokości 2.400.290, 94 zł nie jest w stanie zebrać kwoty 2.000 zł (wysokość wpisu).

Nadto należy wskazać, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza tym należy nadmienić, iż strona skarżąca nie przekazała dowodów, z których wynikałoby, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia jej partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.