Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 864706

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu
z dnia 18 sierpnia 2011 r.
I SA/Op 193/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Krzysztof Błasiak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 28 stycznia 2011 r. Nr (...) w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za październik 2008 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi P. K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 28 stycznia 2011 r. Nr (...) w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za październik 2008 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia. Wartość przedmiotu sporu stanowi kwota 6.600 zł W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 264 zł. Na dalsze koszty jakie mogły mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 132 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 19 kwietnia 2011 r. skarżący P. K. złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie ma środków finansowych, że posiada zadłużenie w banku, że ponosi koszty z tytułu działalności oraz że utrzymuje syna pobierającego naukę na wyższej uczelni i ponosi koszty zakupu leków w kwocie 400 zł. Natomiast w części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem i żoną, z którą uzyskują dochody w skali miesiąca w wysokości 3.150 zł (skarżący z tytułu renty w wysokości 1.850 zł, żona skarżącego z tytułu emerytury - 1.300 zł) i z którą posiadają dwa lokale mieszkalne o powierzchni 70 m2 i 63 m2. poza tym oświadczył, iż drugie z wymienionych mieszkań zamieszkuje syn wspólnie z żoną i dzieckiem, ponosząc jednocześnie koszty utrzymania mieszkania.

Z kolei na podstawie pokwitowań znajdujących się w aktach sprawy (karty 36 i 83) ustalono, że w dniu 17 maja 2011 r. został uiszczony wpis od skargi w kwocie 264 zł, natomiast w dniu 12 sierpnia 2011 r. uiszczono wpis od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 lipca 2011 r. oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Jednocześnie na mocy tego postanowienia postanowiono zwrócić skarżącemu uiszczony wpis od skargi w całości.

Uzasadnienie prawne

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż" udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 29 lipca 2011 r. wezwano go, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

-

szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i pozostałych członków rodziny kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

-

szczegółowej informacji odnośnie obciążeń dochodów jego i żony innych niż bieżące wydatki (m.in. informacji odnoszącej się do wskazanych we wniosku PPF okoliczności związanych z zadłużeniem w banku, chorobą i studiami syna) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

-

dokumentów lekarskich, z których wynikałaby konieczność ponoszenia kosztów leczenia we wskazanej przez niego wysokości,

-

zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2010 r.,

-

deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za kwiecień, maj i czerwiec 2011 r.,

-

odpisów wyciągów z jego i żony kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

Jednakże skarżący nie zastosował się do wezwania, nie przedkładając bowiem żądanych informacji i dokumentów.

W ocenie referendarza skarżący nie przedkładając zeznania rocznego o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r., deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) i podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za kwiecień, maj i czerwiec 2011 r., a także wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych zarówno swoich jak i żony, pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, za ostatnie trzy miesiące nie uwiarygodnił oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów uzyskiwanych w swoim gospodarstwie domowym. W ten sposób skarżący uchylił się od przekazania informacji jakimi środkami finansowymi on i żona aktualnie dysponują.

Zatem brak pełnych i potwierdzonych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący jest w stanie dysponować w ramach prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego.

Skarżący nie przekazał żadnych informacji na temat kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem (w tym z utrzymaniem mieszkania) oraz informacji odnośnie obciążeń związanych z zadłużeniem w banku, choroby i studiami syna, nie wspominając już o dokumentach, które mogłyby potwierdzić te informacje. Nadto nie przedłożył dokumentacji lekarskiej, z której wynikałaby konieczność ponoszenia kosztów leczenia w kwocie wskazanej w tym wniosku. W ocenie referendarza oświadczenie zawarte we wniosku w tym względzie a nie poparte odpowiednimi dokumentami jest niewystarczające do uznania, że wykazana skala kosztów w rzeczywistości ma miejsce.

W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (FZ 165/04, niepubl.). W szczególności jeżeli podane informacje - tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 29 lipca 2011 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).

Dodatkowo należy wskazać na okoliczność uiszczenia wpisu od skargi i od zażalenia na wymienione wyżej postanowienie tut. Sądu świadczącą o możliwości wywiązania się przez skarżącego z obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.