Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1973849

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 13 stycznia 2016 r.
I SA/Ol 757/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. F. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. F. na decyzję Dyrektora "(...)" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "(...)", Nr "(...)" w przedmiocie: odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej E. F. jej matka, M. R. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.]). Ze złożonego przez pełnomocnik formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem w wieku 6 lat. Nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wskazano, że skarżąca jest jedynie dzierżawcą ziemi, z której nie osiąga żadnego dochodu, czy to w postaci dopłat czy też uprawy.

Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Pismem z dnia 16 grudnia 2015 r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego kompleksowe wypełnienie, a także przedłożenia następujących dodatkowych oświadczeń:

- odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżąca zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tekst jedn.: czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś jeżeli tak to na jakich zasadach, tj. jak osoby współzamieszkujące partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, lub inne),

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca zamieszkuje razem z matką, jeżeli tak czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w przypadku odpowiedzi przeczącej, wyjaśnienia na czym polega prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych w sytuacji nieuzyskiwania dochodu przez skarżącą,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżąca się utrzymuje, w przypadku odpowiedzi, iż pozostaje na utrzymaniu matki lub innych osób, należy przedstawić dokumenty potwierdzające wysokość dochodu tych osób,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonka ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonka: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 5.000 zł, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej i jej rodziny, w tym osób na których utrzymaniu pozostaje, przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za ostatnie 3 miesiące, czy wnioskodawczyni, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy,

- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą i jej matkę, męża oraz inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym lub na których utrzymaniu pozostaje z okresu ostatnich sześciu miesięcy, bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów z posiadanej nieruchomości rolnej należącej do skarżącej,

- zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego,

- oświadczenia o posiadanych przez skarżącą oraz jej matkę, męża: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 9 grudnia 2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży),

- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżąca lub członkowie jej rodziny korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków), przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających tę okoliczność.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej uzupełniła braki formularza poprzez wypełnienie odpowiednich rubryk. W złożonym oświadczeniu wyjaśniono, iż skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości. Jest panną, aktualnie nie otrzymuje alimentów na dziecko. Sprawa o alimenty jest w sądzie. Nie posiada jakichkolwiek środków własnych, w utrzymaniu pomagają jej rodzice. Jej matka posiada dom oraz nieruchomość rolną o powierzchni 20 ha. Matka wnioskodawczyni nie uzyskuje "praktycznie" żadnych dochodów, pracuje tylko "dorywczo bez rachunku". Wskazano, że w 2015 r. matka wnioskodawczyni zaciągnęła kredyt w wysokości 70.000 zł w związku z brakiem środków do życia i zablokowaniem dopłat skarżącej. Koszty utrzymania rodziny tj. wnioskodawczyni jej syna i matki wynoszą około 2.500 zł miesięcznie, w tym koszty kredytu i utrzymania domu. Wskazano, że zarówno skarżąca jak również członkowie jej rodziny nie korzystają z pomocy społecznej. "Potrzebne pieniądze znajdujemy w rodzinie, ale nie stać nas na ponoszenie kosztów sądowych w obecnej chwili".

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

W warunkach niniejszej sprawy złożone w imieniu skarżącej oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej nie jest możliwe stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżąca odpowiadając na wezwanie nie przedłożyła: wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty utrzymania za okres trzymiesięczny, dokumentów potwierdzających z czego skarżąca się utrzymuje, oświadczenia w zakresie posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku. Dlatego też na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów zainicjowanego skargą postępowania, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej.

Wskazać na wstępie należy, że pojęcie "sytuacji majątkowej" obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Matka skarżącej tworzy z nią gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawczyni, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583 z późn. zm.), zwanej dalej "k.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 k.r.o. - w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt I OZ 1255/15, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Z powyższego wynika, że pomimo iż matka skarżącej nie jest stroną niniejszego postępowania, to jednak jej wydatki i zdolności finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawczyni i te dane są niezbędne dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Wezwaniem z dnia 16 grudnia 2015 r. zobowiązano skarżącą do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez nią oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych, lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (tekst jedn.: od 1 czerwca 2015 r. do 30 października 2015 r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób zobowiązanych do przedłożenia dokumentów źródłowych. Wnioskodawczyni nie ustosunkowała się w żaden sposób do tej części wezwania. Nie wyjaśniła czy posiada rachunki bankowe czy ich nie posiada, podobnie nie wyjaśniono czy rachunki bankowe posiada jej matka. Brak odpowiedzi w powyższym zakresie stanowi o niewypełnieniu wystosowanego do wnioskodawczyni wezwania. Wskazać należy, że skarżąca została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada oraz nie posiadają ich osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżąca czy osoby na których utrzymaniu pozostaje nie posiadają bądź nie posiadały środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Celem uzyskania powyższych dokumentów miała być możliwość dokonania analizy rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu sześciomiesięczny okres. Umożliwiałaby ona ustalenie czy wnioskodawczyni bądź osoby zobowiązane do jej alimentacji, na których utrzymaniu pozostaje posiadały dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miała ona ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi, które na obecnym etapie są względnie niewysokie (200 zł wpis od skargi). W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej nie jest możliwa. Natomiast wyjaśnienia odnośnie braku uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, nie są równoznaczne z nieposiadaniem rachunków bankowych. Brak dochodów nie wyklucza bowiem braku rachunków czy środków na nich zgromadzonych.

Skarżąca nie uprawdopodobniła również zdolności finansowych osób na których utrzymaniu pozostaje. Wskazała, iż matka nie uzyskuje "praktycznie" żadnych dochodów i utrzymuje się z prac dorywczych. Tak niejednoznaczne oświadczenie nie pozwala stwierdzić jakie są rzeczywiste dochody matki skarżącej oraz czy jest ona w stanie wspomóc finansowo córkę. Dodatkowo wskazać należy, że w przedstawionej w powyższy sposób sytuacji finansowej matki skarżącej w zakresie uzyskiwanych dochodów, wątpliwości budzi możliwość przyznania jej przez instytucje finansowe badające zdolność finansową kredytobiorcy, kredytu w wysokości 70.000 zł. Skarżąca wyjaśniła, że finansowo pomaga jej także ojciec, nie wskazała jednakże jakiej wysokości jest to pomoc, nie potwierdziła także możliwości udzielania jej takiej pomocy. Ponadto wskazano, że rodzina wnioskodawczyni tj. ona, jej syn oraz jej matka potrzebne pieniądze "znajdują" w rodzinie jednakże nie stać ich na ponoszenie kosztów sądowych. W sytuacji tak niekonkretnych czy wręcz wymijających wyjaśnień w zakresie udzielania wnioskodawczyni pomocy przez najbliższych oraz dalszych członków jej rodziny, niemożliwe jest ustalenie jaka jest w rzeczywistości sytuacja materialna skarżącej oraz osób na których utrzymaniu pozostaje, a w konsekwencji czy pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych nie może oczekiwać od członków najbliższej rodziny.

Skarżącą wezwano również do wyjaśnienia kwestii wszystkich ponoszonych przez nią wydatków oraz ich udokumentowania. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy czy też osób, na których utrzymaniu pozostaje, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Istotny również jest sposób oraz możliwość regulowania wykazywanych kosztów utrzymania. Wobec braku udokumentowania ponoszonych wydatków, trudno uznać, iż wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wynosi 2.500 zł oraz czy jedynym źródłem ich pokrycia jest udzielony kredyt w wysokości 70.000 zł.

Dodatkowo wskazać należy, iż matka wnioskodawczyni posiada majątek w postaci domu oraz nieruchomości rolnej o pow. 20 ha, natomiast skarżąca dzierżawi ziemię o powierzchni kilkunastu ha (18,69 ha lub 14,49 ha przedmiot sporu). Biorąc zatem pod uwagę stan majątkowy wnioskodawczyni i jej matki trudno skarżącą zaliczyć do osób ubogich, wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za nie kosztów sądowych, posiadany majątek dzierżawiony czy też własny może również przynosić potencjalne pożytki.

Nie wyjaśniono również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez skarżącą oraz osoby zobowiązane do jej alimentacji w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wezwana została do wykazania posiadanych przez nią nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 9 grudnia 2015 r. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżąca zobowiązana została do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Tym samym odpowiedź "nie posiadam żadnych nieruchomości własnych" oraz "mama posiada dom i 20h. ziemi", nie wypełnia wystosowanego do skarżącej wezwania. Oświadczenie powyższe odnosi się bowiem do aktualnej sytuacji skarżącej, potwierdza dane zawarte w formularzu wniosku PPF, które rozpoznającemu wniosek były wiadome. Złożone w ten sposób wyjaśnienie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, z uwagi na unikanie odpowiedzi na konkretnie postawione pytanie. W tej sytuacji referendarz sądowy nie mógł ocenić czy wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w podanym okresie posiadały jakiekolwiek składniki majątkowe i jak nimi rozporządzały. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżąca lub najbliżsi członkowie jej rodziny nie mogły posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części.

Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jej faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje ona wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mogłaby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS).

Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.