I SA/Ol 581/17 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2380627

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 października 2017 r. I SA/Ol 581/17

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "(...)", Nr Rep. "(...)" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca E. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz pisma z dnia 21 września 2017 r., w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci w wieku 10, 8 i 6 lat. Skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 37 ha, z którego uzyskuje roczny przychód w wysokości "(...)" zł. Skarżąca jest właścicielką 8 ha nieruchomości rolnej, współwłaścicielką (10/96 udziału) 18 ha nieruchomości rolnej, 26 ha dzierżawi. Ponadto jest właścicielką maszyn rolniczych o wartości "(...)" zł, dwóch samochodów oraz ok. 200 sztuk bydła mlecznego i opasowego. Odnośnie swoich zobowiązań wyjaśniła, iż ponosi miesięczne raty w wysokości - wpisane nieczytelnie-można przypuszczać, że może to być kwota: "(...)" zł.

Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż posiada "nie najlepszą sytuację finansową" z powodu dużych wydatków w gospodarstwie. Podniosła, iż wydatki na rozpoczęcie roku szkolnego bardzo ograniczyły jej budżet, w ten sposób że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.

Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.

Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania.

Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, iż skarżąca uzyskuje miesięczne przychody w wysokości około "(...)" zł (przychód roczny "(...)" zł), jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego i ruchomego. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Bieżące problemy finansowe związane z dużymi wydatkami gospodarstwa rolnego czy też wydatkami związanymi z rozpoczęciem roku szkolnego przez dzieci, które akcentuje wnioskodawczyni, nie są wystarczającą podstawą do zwolnienia jej od kosztów sądowych w wysokości 100 zł tytułem wpisu od skargi. Nie można bowiem zgodzić się, że osoba prowadząca 37 ha gospodarstwo rolne, będąca właścicielem 8 ha, współwłaścicielem 18 ha, 200 sztuk bydła, maszyn rolniczych znacznej wartości, dwóch samochodów, mająca zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w postaci zamieszkiwania w domu męża (jak wynika ze sprawy o sygn. I SA/Ol 580/17), nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł.

Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011 r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA).

Odnosząc się do wydatków skarżącej, które z uwagi na nieczytelne wpisanie ich przez skarżącą w formularzu PPF, nie zostały ustalone w sposób jednoznaczny, stwierdzić należy, że nawet gdyby koszty te wynosiły najwyższą z domniemanych kwotę, nie oznaczałoby to automatycznego obowiązku zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Przeciwnie możliwość regulowania tak wysokich zobowiązań finansowych świadczy o możliwościach finansowych wnioskodawczyni. Zauważyć przy tym należy, iż skarżąca nie powołuje się konkretnie, na jakiekolwiek okoliczności obrazujące jej trudną sytuację finansową (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe). Natomiast podnoszone przez wnioskodawczynię argumenty takie jak: "duże wydatki w gospodarstwie", "nie najlepsza sytuacja finansowa" czy wydatki związane z rozpoczęciem roku szkolnego przez dzieci, nie są, przy uwzględnieniu jej stanu majątkowego, podstawą do zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł.

Biorąc zatem pod uwagę dochody skarżącej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz posiadany majątek nieruchomy i ruchomy, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (100 zł), stwierdzić należy, że będzie ona w stanie ponieść koszty sądowe. Natomiast ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie 100 zł) rozłożony zaś będzie w czasie.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody, brak jakiegokolwiek majątku oraz pozbawione (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem.

W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.