Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805129

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 28 września 2015 r.
I SA/Ol 404/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Strumiłło.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)"r., nr "(...)" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych, umorzenia odsetek oraz kosztów upomnienia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia "(...)" skarżący W. Z. (dalej jako "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 300 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 400 zł, koszt nieczytelny 200 zł.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 lipca 2015 r. wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów, a emerytura jest jedynym jego źródłem dochodu. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu także postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nadmienił, iż sprzedane pojazdy ze względu na swój wiek oraz stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, a środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Podał, że z małżonką pozostaje w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych.

Do wniosku załączono kserokopię opłaty za czynsz mieszkaniowy w kwocie 430 zł za lipiec 2015 r. (k. 22), kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 grudnia 2014 r. (k. 23), kserokopię rachunku za abonament telewizji Vectra (k. 24) w wysokości 55 zł, kserokopię faktury z tytułu usług Orange w wysokości 53,68 zł (k. 25), kserokopię faktury za energię elektryczną za dwa miesiące w wysokości 147,42 zł. (k. 26).

Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów swojej małżonce I. Z. na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w dniu 15 lutego 2013 r.

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

Na powyższe postanowienie pismem z dnia 4 września 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw (nazwany zażaleniem). Postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu podał, że w wyniku wezwania przez Sąd I instancji, przedłożył żądane dokumenty. Podkreślił, że dokumenty te zostały przygotowane przez biuro rachunkowe. Dalej podniósł, iż w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania jest jego emerytura. Ponadto podkreślił, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", postanowienie od którego wniesiono sprzeciw traci moc. Oznacza to, że Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych p.p.s.a. stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia pełnych (a także żądanych) wyjaśnień i dowodów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

Stwierdzić należy, że tylko wyjaśnienie - w sposób niebudzący wątpliwości - stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwia pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodzinnej prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.

W przedmiotowej sprawie skarżący pomimo wezwania nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: oświadczenia w zakresie rozliczenia kosztów wspólnego mieszkania pomiędzy nim, a jego żoną, określenia wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów, wyjaśnień w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomego zasobów pieniężnych w okresie od 1 stycznia 2013 r. do chwili obecnej przez niego jaki przez jego małżonkę, oraz wyciągów i wykazów z posiadanych ewentualnie przez współmałżonkę rachunków bankowych, w tym obsługujących posiadane karty kredytowe bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie 2100 zł. Kwota ta przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2015 r. wynoszą 880,45 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania.

Podkreślić należy, że wnioskodawca wprawdzie przedstawił dokumenty źródłowe przedstawiające wysokość ponoszonych wydatków, których wysokość określił na kwotę - ok. 2000 zł łącznie miesięcznie, to jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii w jakim zakresie obciążają one jego osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Zamieszkiwanie bowiem obojga małżonków w jednym lokalu nierozerwalnie wiąże się z posiadaniem wspólnych opłat m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci, TV itp., co potwierdzają przedłożone rachunki. Nie wiadomo tym samym czy skarżący ponosi te koszty samodzielnie czy też wspólnie z żoną, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów wspólne opłaty mieszkaniowe ponoszone są z tej kwoty. Mając na uwadze przedmiot skargi, nie budzi wątpliwości, że zarówno ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja administracyjna odnośnie do zaległości podatkowych. Wnioskodawca, powołując się na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków.

Zdaniem Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach uznać należy, że to sam wnioskodawca uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Okoliczność, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.