Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1805008

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 17 kwietnia 2015 r.
I SA/Ol 195/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)", nr "(...)" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu stowarzyszenia za zaległości podatkowe stowarzyszenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2015 r. skarżący G. P. reprezentowany przez adwokata M. S., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF k. 21 - 24) oraz z wcześniej złożonego "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" (k. 9-11) wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem dzieci. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4800 zł brutto miesięcznie oraz dietę radnego w kwocie 790 zł, jego małżonka także pracuje i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 5000 zł brutto miesięcznie. Skarżący był właścicielem mieszkania o powierzchni 73,8 m2, które sprzedał, a wszystkie środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczył na spłatę zobowiązań związanych z budową domu. Wnioskodawca posiada dom w trakcie budowy o powierzchni 150 m2 oraz udział 1/6 we współwłasności działki budowlanej o powierzchni 0,15 ha. Innego majątku nieruchomego oraz zasobów pieniężnych nie posiada. Jest właścicielem samochodu "(...)" o wartości powyżej 3.000 euro oraz samochodu "(...)".

Argumentując wniosek skarżący wyjaśnił, że posiada kredyt w wysokości 280.000 zł. Miesięczna rata wynosi około 1.000 zł. Wskazał również na ponoszenie następujących wydatków: koszty dojazdu do pracy (130 km dziennie) około 1000 zł, koszty utrzymania rodziny około 3.000 - 4.000 zł. Podniósł, iż wszystkie środki jakie posiada przeznacza na budowę domu. Dodał, iż na razie spłaca jedynie odsetki od kredytu, a następnie zacznie spłacać kapitał, co znacznie podwyższy wysokość raty. Podniósł, iż nie posiada oszczędności i nie jest w stanie zapłacić kosztów sądowych.

Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, czy też częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie wskazać należy, iż na obecnym etapie sprawy jedynym niezbędnym kosztem jest uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.]). Jak wcześniej wskazano zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wysokość wpisu sądowego, a następnie ewentualnych przyszłych kosztów sądowych nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżący posiada bowiem stałe i regularne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz diety radnego. Jego żona również uzyskuje stałe dochody. Łączna wysokość tych dochodów pozwala na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe tj. wpisu od skargi aktualnie 500 zł, a także ewentualnych przyszłych kosztów sądowych takich jak opłata kancelaryjna czy wpis od skargi kasacyjnej. Na obecnym etapie nie można jednak stwierdzić czy koszty te wystąpią i czy wnioskodawca będzie zobowiązany je ponosić.

Skarżący wyjaśnił, iż koszty utrzymania rodziny wynoszą około 3000 - 4000 zł miesięcznie, ponadto obciążają go wydatki związane ze spłatą raty kredytu w wysokości około 1.000 zł miesięcznie oraz dojazdów do pracy w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Stwierdzić zatem należy, iż maksymalne wydatki rodziny wynoszą około 6.000 zł miesięcznie, co przy dochodach w wysokości 10.600 zł brutto miesięcznie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Jak bowiem ustalono na podstawie strony internetowej www.wynagrodzenia.pl/kalkulator.php wynagrodzenie netto małżonków od wykazanej kwoty dochodów brutto, wynosi około 7.400 zł miesięcznie, tym samym pozwala na wygospodarowanie kwoty niezbędnej na uiszczenie wpisu od skargi.

Nie znajdują także uzasadnienia, dla pozytywnego rozpoznania niniejszego wniosku argumenty, iż skarżący jest w trakcie budowy domu i wszystkie środki pieniężne przeznacza na ten cel. Okoliczność powyższa nie skutkuje automatycznie koniecznością zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Skarżący posiadał mieszkanie o powierzchni ponad 70 m2, które zabezpieczało potrzeby mieszkaniowe wnioskodawcy oraz jego rodziny. Budowa domu jest kwestią podejmowanych przez wnioskodawcę decyzji życiowych, które nie podlegają ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek. Niemniej jednak okoliczność powyższa nie wskazuje, iż skarżącego można zaliczyć do grupy osób żyjących w ubóstwie i wymagających pomocy ze strony budżetu państwa.

Podobnie kwestia zaciągniętego przez skarżącego kredytu na kwotę 280.000 zł wskazuje, że wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zauważyć należy, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętego kredytu. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu wnioskodawcy kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi, chociażby częściowe, pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskaną kwotę kredytu, która posłużyła na budowę nieruchomości. Tym samym składniki majątkowe wnioskodawcy zostały powiększone lub wzrosła ich wartość.

Ponadto zwrócić należy uwagę, iż skoro skarżący sprzedał mieszkanie, a budowę domu finansuje za pomocą kredytu bankowego, to mógł z uzyskanych ze sprzedaży środków pieniężnych przeznaczyć kwotę 500 zł na koszty sądowe niniejszej sprawy. Niezrozumiałe bowiem jest, aby wszystkie środki finansowe, którymi dysponuje skarżący, czy to z wynagrodzenia, czy też ze sprzedaży nieruchomości, przeznaczane były na finansowanie jego prywatnych potrzeb tj. budowy domu, natomiast koszty wszczętego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego przerzucane były na Skarb Państwa, a w istocie innych podatników.

O trudnej sytuacji materialnej skarżącego, wymagającej interwencji ze strony państwa, nie wskazuje również okoliczność ustanowienia przez skarżącego pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy posiada stałe i regularne dochody, które umożliwiają poniesienie kosztów niniejszego postępowania, posiadał także środki pieniężne ze sprzedaży mieszkania, które mogły w minimalnej części posłużyć na opłacenie kosztów sądowych.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.