I SA/Ol 129/15 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - OpenLEX

I SA/Ol 129/15 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1746514

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 czerwca 2015 r. I SA/Ol 129/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "(...)", Nr "(...)" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

W skardze z dnia 29 stycznia 2015 r. skarżąca Spółka A reprezentowana przez adwokata K. K., zawarła wniosek o zwolnienie skarżących od kosztów sądowych w całości. Ze złożonych przez R. G. i K. J. wspólników spółki cywilnej, niekompletnych, zawierających jedynie 3 strony wniosków o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) wynikało, iż nie posiadają oni jakichkolwiek dochodów. R. G. oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiadał firmę, która po wszczęciu kontroli upadła. Wskazał, że banki wypowiedziały mu kredyty, oraz że jest zadłużony na kwotę 650.000 zł. K. J. wyjaśnił, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, która tak jak on jest osobą bezrobotną. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, zamieszkuje w nieswoim mieszkaniu. Nie posiada środków na opłacenie skargi. Wskazał również, że w jego zawodzie jakim jest stylista mody, brakuje zatrudnienia. Dodał, iż w związku z przeprowadzoną kontrolą jego firma przestała istnieć.

W wyniku wezwania z dnia 13 kwietnia 2015 r. skarżąca spółka przedłożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (PPPr). We wniosku z dnia 30 kwietnia 2015 r. skarżąca wyjaśniła, iż jej działalność jej zawieszona i że nie posiada jakichkolwiek środków mogących pokryć wpis. Nie posiada kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych. Wartość środków trwałych wynosi zero. Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy wynosi zero. Spółka nie posiada środków na rachunku bankowym. Nie wskazała również innych danych dotyczących majątku.

Pismem z dnia 13 maja 2015 r. skarżąca spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie oświadczenia o majątku i dochodach spółki oraz jej wspólników takich jak:

- wykazu środków trwałych wg stanu na koniec 2014 r. wraz z oświadczeniem czy składniki majątkowe stanowią źródło przychodu na podstawie np. najmu czy dzierżawy,

- wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki i wspólników Spółki za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2015 r.,

- (kopii) dokumentów potwierdzających zawieszenie działalności przez Spółkę,

- (kopii) zeznań podatkowych wspólników Spółki za 2014 r.,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny wspólników Spółki (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ew. koszty rat kredytów, pożyczek, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu (ów), ew. koszty leczenia, koszty związane z edukacją oraz opieką nad dziećmi, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia czy korzystają z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wysokości dochodów wspólników Spółki oraz ich żon (w przypadku pozostawania w związkach małżeńskich - pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z wzajemnej pomocy wobec siebie), bądź oświadczenia z czego się utrzymują, w sytuacji korzystania z pomocy finansowej innych osób (np. rodziny), należy wskazać stopień pokrewieństwa oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać rodzinie skarżącej, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia),

- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym wspólników Spółki oraz ich małżonek (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, udziałach w innych podmiotach gospodarczych i ich wartości) - w okresie 01.01.2011 - 31 marca 2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży),

- wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy wspólnicy Spółki lub ich rodziny korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków),

- w związku z faktem, iż Spółka korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika przedłożenia oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi i przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość opłaty za usługę prawną.

W odpowiedzi na wezwanie przedłożono kserokopię decyzji Miejskiego Urzędu Pracy z dnia 9 października 2014 r. w przedmiocie uznania K. J. za osobę bezrobotną oraz odmowie przyznania prawa do zasiłku, kserokopię rachunku za energię elektryczną w wysokości 236,11 zł za okres dwóch miesięcy w mieszkaniu zajmowanym przez K. J., kserokopię faktury za gaz wystawioną na M. J. w kwocie 43,66 zł za okres dwóch miesięcy, kserokopię rachunku za czynsz w wysokości 300 zł. Ponadto K. J. złożył oświadczenie, iż nie posiada środków trwałych, nie posiada rachunków bankowych, nie posiada samochodu jak również żadnych ruchomości. Wyjaśnił, iż jego żona nie pracuje, on sam jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał, że środki na utrzymanie jego rodziny posiada z oszczędności oraz pomocy najbliższej rodziny. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 497,48 zł od 1 lutego 2015 r. do 31 lipca 2015 r. dopłata za mieszkanie wynosi 257,22 zł. Wyjaśnił, iż utrzymanie rodziny wynosi miesięcznie 1.000 zł. K. J. dołączył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 1 czerwca 2015 r., z którego wynika zawieszenie działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki A z dniem 30 czerwca 2013 r. Ponadto załączył kserokopię zeznania podatkowego PIT -37 za 2014 r., z którego wynika, iż osiągnął w tym roku przychód w wysokości 3.320,00 zł.

Drugi ze wspólników R. G. wyjaśnił, że nie posiada rodziny na utrzymaniu, a sam utrzymuje się z diety za społeczną działalność z rady programowej Polskiego Radia w wysokości 75 euro. Nie ponosi kosztów utrzymania, które wskazane były w piśmie z dnia 13 maja 2015 r. W zakresie mieszkaniowym korzysta z pomocy siostry. Wyjaśnił, że jest kawalerem i nie ma żadnych dochodów, nie korzysta z pomocy państwa polskiego w żadnym wymiarze jak również z pomocy innego państwa. Wyjaśnił, że nie składał zeznania podatkowego, ponieważ jego roczny dochód wyniósł zero. Wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Z udziałów gospodarczych posiada udziały w spółce B, spółka z o.o. w likwidacji C oraz D. Dodał, że z pomocy profesjonalnego pełnomocnika skorzystał na początku kontroli i w ramach tego adwokat prowadzi sprawę do dziś. Przedłożył kserokopię wyciągu bankowego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 1 czerwca 2015 r., z którego wynika iż, posiada debet, a prowadzenie rachunku wynosi 40 zł miesięcznie. R. G. oświadczył, iż spółka A nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków trwałych. Spółka nie posiada rachunków bankowych, jak również majątku. Dołączył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 5 czerwca 2015 r., z którego wynika zawieszenie działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki A z dniem 30 czerwca 2013 r. Dodatkowo wspólnicy oświadczyli, iż spółka korzysta z pomocy pełnomocnika, a szczegółowe rozliczenie zależy od efektu końcowego sprawy. Dotychczas wspólnicy nie przekazali pełnomocnikowi żadnych środków.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając niniejszy wniosek zważono, co następuje:

W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja określająca spółce cywilnej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do marca oraz od maja do grudnia 2010 r. W tym miejscu należy odnieść się do kwestii zdolności sądowej podmiotu jakim jest spółka cywilna. Zagadnienie to wymaga zaakcentowania celem uzasadnienia zastosowanej podstawy prawnej przyznania prawa pomocy. Zgodnie więc z treścią art. 25 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), zdolność sądową mają także (poza osoba fizyczną i osobą prawną-art. 25 § 1 tej ustawy) inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzania albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, iż w przedmiotowym postępowaniu zdolność sądowa spółki cywilnej uzależniona jest od uregulowania jej podatkowej pozycji materialnoprawnej w ustawie podatkowej. Tym samym skoro ustawa podatkowa przyznaje spółce cywilnej przymiot podatnika zawsze w tym samym zakresie spółka dysponuje zdolnością procesową i zdolnością do czynności prawnych, a więc do występowania, jako strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 1kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 234/09, publ. CBOiS).

W świetle powyższego kluczową kwestią było ustalenie pozycji podatkowej skarżącej Spółki na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011. 177. 1054 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 15 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy podatnikami są "osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności". Jak więc wynika z tej regulacji podatnikiem podatku od towarów i usług jest między innymi spółka cywilna.

Dlatego też jeżeli obowiązkiem uiszczenia podatku została obciążona Spółka to stosownie do wyżej powołanego art. 25 § 3 p.p.s.a. jest ona stroną niniejszego postępowania (a nie jej wspólnicy). To Spółka jest adresatem zaskarżonej decyzji, a więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę, zatem to Spółka jest stroną w sporze, a w dalszej kolejności jest ona również podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspólnicy Spółki nie występują w procesie samodzielnie jako osoby fizyczne, jako strona, jako skarżący. Są oni wspólnikami skarżącej jednostki organizacyjnej.

Powyższe wnioski rzutują na podstawę prawną, w oparciu o którą referendarz sądowy ocenia wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy. Mianowicie referendarz sądowy ocenia zasadność tego wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 234/09, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Po 1144/08, postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007 r. sygn. akt II FZ 282/07 i II FZ 309/07 publ. CBOiS).

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11).

Należy mieć jednak na uwadze, że ocena, czy przyznanie prawa pomocy spółce cywilnej jest uzasadnione, musi dotyczyć również finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Spółka taka nie posiada ani osobowości, ani podmiotowości prawnej, odrębnego majątku, a za zobowiązania, zaciągnięte w jej ramach, odpowiadają solidarnie wspólnicy (art. 864 k.c.). Oznacza to, że w odniesieniu do spółki cywilnej jako podatnika i strony skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawa do zwolnienia od kosztów sądowych istnieje wówczas, kiedy żaden ze wspólników nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Z uwagi na specyfikę spółki cywilnej przyjmuje się, że do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" - S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, str. 265. wyd. Lexis Nexis W-wa 2007 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę w pierwszym rzędzie należało ustalić możliwości finansowe spółki cywilnej. W niniejszej sprawie, w związku z zawieszeniem w czerwcu 2013 r. przez wspólników prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej, nie budziła wątpliwości okoliczność, że spółka ta nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Stan ten potwierdziła również treść wniosku PPPr i oświadczeń wspólników w zakresie kondycji materialnej Spółki. Jednak - jak już wskazano - w takiej sytuacji należało wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Ta zaś, wobec niewystarczającego wyjaśnienia wszystkich okoliczności nadal pozostaje niejasna.

Wskazać należy, iż wspólnicy Spółki nie wykazali, że nie są w stanie pokryć kosztów sądowych. Ich wyjaśnienia są lakoniczne i nie dające podstaw do stwierdzenia, że również oni, odpowiedzialni za zobowiązania Spółki, nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż wspólnicy Spółki nie są w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne.

Odnosząc się do sytuacji majątkowej i finansowej pierwszego ze wspólników tj. K. J. wskazać należy, iż pomimo tego, że jest on osobą bezrobotną, tak jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona, nie można stwierdzić, że nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć, środków na poniesienie kosztów sądowych. Skoro wyjaśnił, że utrzymuje się z oszczędności oraz pomocy rodziny, nie uwiarygadniając tego faktu, nie można uznać, że nie posiada środków wystarczających na pokrycie całości czy też części kosztów sądowych. Niewiadomym bowiem jest jakie oszczędności posiada K. J., skoro może się z nich utrzymywać pozostając bez pracy. Nie wyjaśnił również w jakim zakresie i w jakiej wysokości korzysta z pomocy rodziny, oraz że osoby te, są w stanie udzielać takiej pomocy - do czego został zobligowany na podstawie wezwania z dnia 13 maja 2015 r. Nie będzie zatem nieuprawnionym wniosek, że również z oszczędności, bądź przy pomocy rodziny wspólnik może pokryć koszty niniejszego postępowania w całości bądź w części.

Odnosząc się do sytuacji finansowej drugiego ze wspólników R. G. stwierdzić należy, że przedstawił on swoją sytuację jako bardzo trudną, ale nie podjął się uprawdopodobnienia wskazywanych przez siebie okoliczności. Tak jak w przypadku pierwszego ze wspólników tak i tu nie sposób przyjąć, iż utrzymuje się on jedynie z kwoty 75 euro oraz pomocy siostry, okoliczności te nie zostały w żaden sposób uwiarygodnione. Jednocześnie uzyskując tak niskie dochody nie korzysta z pomocy społecznej. W tej sytuacji dziwi również fakt prowadzenia rachunku bankowego, którego prowadzenie kosztuje miesięcznie 40 zł. Ponadto R. G. posiada majątek w postaci udziałów w trzech spółkach prawa handlowego. Przy czym tylko jedna ze spółek jest w likwidacji. Wspólnik nie wyjaśnił jednak jaka jest wartość posiadanych przez niego udziałów, nie wskazał również aby nie miał prawa do rozporządzania nimi, czy też aby udziały te zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Przyjąć zatem należy, że majątek ten mógł, lub może stanowić przedmiot obrotu, a środki uzyskane z jego sprzedaży mogą zostać przeznaczone na należności sądowe.

Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez wspólników Spółki - w okresie pięcioletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspólnicy, pomimo wezwania, ograniczyli się jedynie do wyjaśnień w zakresie ich aktualnego stanu materialnego. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy posiadali oni w poprzednim okresie ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Ocena kondycji finansowej osób zobowiązanych do uiszczenia kosztów sądowych, nie opiera się wyłącznie na ich aktualnej sytuacji majątkowej, lecz także na obrazie przeszłych zdarzeń. Dlatego też celowe było ustalenie majątku wspólników Spółki w okresie poprzedzającym złożenie skargi, a także ewentualne zarządzanie tym majątkiem, w tym czy był on przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. sprzedaż bądź darowizna.

Reasumując stwierdzić należy, iż sytuacja majątkowa wspólników została przedstawiona w sposób mało wiarygodny i wybiórczy, wskazujący, że jest ona w rzeczywistości inna, niż ta przedstawiona na potrzeby postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Wspólnicy nie pracują, utrzymują się ze źródeł trudnych do zweryfikowania, pomimo tego korzystają z pomocy pełnomocnika, który jednak nie otrzymuje za to wynagrodzenia, posiadają majątek (oszczędności, udziały w spółkach), którego wartość nie została wykazana. Ponadto w tak trudnej jak przedstawiają sytuacji finansowej mają możliwości pobytu w Hiszpanii (pismo z dnia 18 maja 2015 r.k. 37, akt o sygn. I SA/Ol 127/15). W przedstawionych okolicznościach nie było istotne ustalenie czy był to wyjazd wypoczynkowy czy służbowy.

Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej wspólników Spółki uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń w zakresie ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę faktycznych zdolności płatniczych. Dlatego też nie pozwalają na stwierdzenie w sposób jednoznaczny, że wspólnicy Spółki A nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do tego, aby orzec o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.