Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2507679

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 17 maja 2018 r.
I SA/Lu 93/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do lipca 2013 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 kwietnia 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 11 kwietnia 2018 r.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Wspólnie utrzymują dwoje dzieci. Z majątku skarżący wymienił udział do " części we współwłasności domu o powierzchni 100 m˛ oraz w gospodarstwie rolnym (z bratem) o powierzchni 2 ha. Jedyny dochód rodziny stanowi kwota (...) zł. Stałe opłaty wynoszą (...) zł. Skarżący spłaca kredyt -1.200 zł. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nie złożył wszystkich żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną oraz sytuację materialną małżonki, w tym między innymi zeznań podatkowych, zaświadczeń dotyczących zawieszenia czy zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, posiadanych pojazdów, wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę. Skarżący ograniczył się do przedstawienia historii rachunku bankowego żony oraz faktur dotyczących opłat eksploatacyjnych.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanął na stanowisku, zgodnie z którym skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy, natomiast wyłącznie skoncentrował się na argumencie, że nie ma majątku i dochodów, pozwalających zapłacić wymagane koszty sądowe. Jednak, co najważniejsze, skarżący nie przedstawił niezbędnych dokumentów i informacji obrazujących jego rzeczywistą kondycję materialną i możliwości uzyskiwania środków finansowych. W rezultacie nie zaistniały przesłanki do tego, aby w sposób uprawniony odstąpić, w przypadku skarżącego, od konstytucyjnej reguły zobowiązującej do ponoszenia danin publicznych wszystkich i na równych zasadach.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący argumentował, że wysokie zobowiązania kredytowe oraz koszty prowadzonej działalności gospodarczej zasadniczo uzasadniają zastosowanie instytucji zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie skarżącego, przedstawione przez niego okoliczności jednoznacznie świadczą o trudnej sytuacji materialnej, która zmusza go do korzystania z pomocy rodziny, a tym samym wyklucza możliwość poniesienia w tej sprawie kosztów sądowych. Zaznaczył przy tym, że jest prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne. Wszystkie uzyskiwane należności przeznacza na bieżące potrzeby, opłaty i wyżywienie.

Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopie faktur obejmujących opłaty eksploatacyjne oraz dokumentów - na okoliczność ponoszenia bieżących wydatków.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017.1369 z późn. zm. - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników.

Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie.

Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15).

Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że okoliczności przedstawione przez skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej, stanu majątkowego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim skarżący nie złożył wszystkich żądanych dokumentów, pozwalających ocenić jakie jest jego rzeczywiste położenie materialne. Obowiązek spłaty zadłużeń czy wysokie koszty uzyskania przychodów - wbrew przekonaniu skarżącego - nie stanowią okoliczności, które jako jedyne mogłyby uzasadniać przerzucenie kosztów sądowych na innych współobywateli.

W ocenie sądu, skarżący nie wykazał obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników.

Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, ale nadto wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań obiektywnie nie jest w stanie zgromadzić kwot pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, obok wydatków niezbędnych w celu koniecznego utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił dlaczego, zaangażowany w prowadzenie działalności gospodarczej, aktualnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi; dlaczego rozporządził nimi, pomijając obowiązek ponoszenia należności publicznoprawnych, do których należą koszty postępowania sądowego. Nie wyjaśnił z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym.

W okolicznościach analizowanego wniosku skarżący oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że jest zadłużony, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Jednak ustrój rozdzielności majątkowej nie może być wykorzystywany przez skarżącego jako argument mający przemawiać za niewywiązywaniem się z obowiązku ponoszenia należności publicznoprawnych. Trzeba pamiętać, że mogą do niej doprowadzić zgodnie oboje małżonkowie.

W powyższym stanie sprawy skarżący nie wykazał istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego prawa pomocy.

Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 1997.78.483 z późn. zm.), które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty sądowe związane ze sporem prowadzonym przez skarżącego przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników. Warunkiem zastosowania omawianej instytucji jest w pierwszej kolejności rzetelne i wyczerpujące przedstawienie przez zainteresowanego okoliczności obrazujących stan majątkowy oraz możliwości uzyskiwania środków finansowych. Skarżący - co zostało wyjaśnione wyżej - nie wywiązał się z tego obowiązku.

Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1-3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.