Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1612611

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 9 maja 2012 r.
I SA/Lu 801/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita.

Sędziowie NSA: Anna Kwiatek (sprawozdawca), Irena Szarewicz-Iwaniuk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r. - uchyla zaskarżoną decyzję i stwierdza nieważność poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z (...) Nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J.W., utrzymało w mocy wydaną w wyniku wznowienia postępowania decyzję Wójta Gminy z dnia (...) uchylającą ostateczną decyzję z dnia (...) w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2006 r. w wysokości 248 zł oraz ustalającą wysokość tego zobowiązania w kwocie 0,00 zł.

Z akt sprawy wynika, że skarżący informacji podatkowych nie składał, a decyzja z dnia (...) wydana została z tytułu obowiązków podatkowych w podatkach: rolnym, od nieruchomości i leśnym, ciążących na skarżącym jako spadkobiercy N.W. - zmarłej w 1999 r. matki. Ustalone w tej decyzji zobowiązanie pieniężne obejmowało podatek rolny w kwocie 237 zł i podatek leśny w kwocie 11 zł, przy przyjęciu za podstawę opodatkowania 3,91 ha użytków rolnych oraz 0,37 ha lasu. Decyzja doręczona została skarżącemu w dniu 21 lutego 2006 r.

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. Wójt Gminy wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej powyższą decyzją. Jako podstawę prawną wskazał art. 241 § 1, art. 243 § 1 i art. 244 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm. - dalej "op"), a w uzasadnieniu podał, że już kilkakrotnie wydawał w trybie art. 254 op decyzje zmieniające wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącego za 2006 r., jednakże decyzje te każdorazowo uchylane były w postępowaniu odwoławczym. Wyjaśnił, że celem postępowania wznowieniowego jest ustalenie faktycznej powierzchni gruntów, lasów i budynków znajdujących się w posiadaniu skarżącego i weryfikacja przesłanek wznowienia wymienionych w art. 240 § 1 op.

Notatką służbową z dnia 16 czerwca 2011 r. organ udokumentował przeprowadzenie rozmowy ze skarżącym, w trakcie której ustalił, że grunty, które były własnością matki skarżącego są nieprzerwanie w jego posiadaniu.

W odpowiedzi na wezwania z dnia 13 czerwca 2011 r. i z dnia 21 czerwca 2011 r. skarżący odmówił złożenia informacji podatkowych i zeznań w charakterze strony stwierdzając, że wyjaśnienia złożył w dniu 16 czerwca 2011 r., a dokumentów wypełniać nie będzie, bowiem sprawa załatwiana jest przez organ już 7 lat.

Organ podatkowy załączył do akt wypisy z rejestru gruntów, w którym jako właścicielka poszczególnych gruntów wpisana jest N.W., w tym także wykaz zmian z dnia 12 lipca 2011 r., w wyniku których sprostowano z urzędu imię i nazwisko matki skarżącego.

Decyzją z dnia (...) Wójt Gminy, na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 op i art. 245 § 1 pkt 1 op, uchylił w całości ostateczną decyzję z dnia (...) i ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego w kwocie 0,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji podał, że nowo ujawnioną okolicznością faktyczną jest powierzchnia gruntów, którymi władał skarżący w 2006 r., jako samoistny posiadacz. Organ wyjaśnił, że powierzchnie gruntów podlegających opodatkowaniu podatkiem rolnym - 3,85 ha, ustalił na podstawie ewidencji gruntów, w której nie dokonywano żadnych zmian od chwili śmierci matki skarżącego, a fakt samoistnego posiadania tych gruntów, z wyłączeniem pozostałych jej spadkobierców, jest bezsporny, bo wynika z niekwestionowanej decyzji ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. oraz z oświadczenia skarżącego złożonego w dniu 16 czerwca 2011 r. Organ podał, że ustalona wysokość podatku rolnego za 2006 r. stanowi kwotę 233,75 zł, od której odliczone zostały kwoty: umorzenia III i IV raty podatku za 2006 r. w wysokości 126 zł, zgodnie z decyzją z dnia 14 lutego 2007 r. oraz ulgi inwestycyjnej, przysługującej skarżącemu od dnia 1 czerwca 2005 r., w wysokości 107,75 zł, zgodnie z decyzją z dnia 9 sierpnia 2007 r.

W zakresie podatku od nieruchomości od budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych oraz gruntu stanowiącego nieużytek, organ wyjaśnił, że podlegają one zwolnieniu od podatku. Wyjaśnił również, że ustalone zobowiązanie pieniężne na 2006 r. nie obejmuje podatku leśnego, gdyż grunty lasu, których współwłaścicielką była N. W. stanowiły odrębny przedmiot opodatkowania.

W uzasadnieniu decyzji organ zawarł też informację, że różnica pomiędzy kwotą wpłaconą na poczet zobowiązania podatkowego za 2006 r., a kwotą ustaloną w decyzji stanowić będzie nadpłatę.

W odwołaniu skarżący zarzucił, że nie użytkuje objętej opodatkowaniem działki rolnej nr (...) gdyż jest zadrzewiona, a Wójt Gminy nie zezwolił na wycięcie drzew pomimo pisemnej zgody wyrażonej przez "aktualnych spadkobierców". Zdaniem skarżącego, z tej przyczyny wadliwe są również decyzje wydane za lata 2007 - 2011. Skarżący wskazał również, że nie wpłacał podatku za 2006 r., lecz został on wyegzekwowany, a z decyzji nie wynika kwota podlegającej zwrotowi nadpłaty podatku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że ustalenia dokonane na podstawie danych z ewidencji gruntów i po przeprowadzeniu oględzin, pozwoliły na przyjęcie, że skarżący włada gruntami zmarłej matki stanowiącymi gospodarstwo rolne o pow. 3,87 ha (w tym 0,02 ha nieużytku), co uzasadniało ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy podatkowej zakończonej decyzją ostateczną z dnia (...).

Ustosunkowując się do zarzutu odwołania Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią ewidencji gruntów, której dane stanowią podstawę wymiary podatków, działka nr (...) oznaczona jest symbolem Ł IV w części o pow. 0,11 ha oraz symbolem ŁV w części 0,07 ha, stąd tylko w tej części podlegała zwolnieniu od podatku rolnego, natomiast tej treści wpisy wykluczały ustalenie, że użytek ten jest gruntem zadrzewionym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnionej pismem z dnia 9 stycznia 2012 r., J.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podobnie jak w odwołaniu zarzucił, że działka nr (...) nie powinna być przedmiotem opodatkowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r. skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a."), Sąd dokonując kontroli legalności decyzji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz jedynie granicami sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją.

Przedmiotem sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją nie było ustalenie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r., jak wskazywało Kolegium, lecz wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją wydaną w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r.

Rozróżnienie przedmiotowe tych spraw jest istotne, bowiem inny jest w każdej z nich tryb i zakres postępowania determinujący niezbędne ustalenia oraz treść kończącego je rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 128 zd. 2 op, uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej, stwierdzenie jej nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie - Ordynacja podatkowa oraz w ustawach podatkowych.

Tak więc wzruszenie ostatecznej decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe nie jest możliwe dla dokonywania ponownych ustaleń faktycznych, bo te podlegać mogły weryfikacji jedynie w postępowaniu zwykłym - odwoławczym. Decyzja ostateczna może być zweryfikowana w postępowaniu w sprawie stwierdzenia jej nieważności lub w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania albo w postępowaniu w sprawie zmiany decyzji niewadliwej celem uwzględnienia przewidzianych w ustawach podatkowych skutków zmiany okoliczności faktycznych. Postępowania te oparte są na zasadzie niekonkurencyjności i nie mogą być stosowane zamiennie. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji. Takim naruszeniem jest również ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej w trybie nadzwyczajnym bez uwzględnienia przesłanek, które wyznaczały zakres ponownego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną.

Zgodnie z art. 245 § 1 op, organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla w całości lub w części decyzję dotychczasową, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1, i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub umarza postępowanie w sprawie.

Z przepisu tego wynika wprost, że uchylenie dotychczasowej decyzji poprzedzone musi być przeprowadzeniem postępowania co do istnienia przesłanek wznowienia określonych w art. 240 § 1 op, bowiem stwierdzenie istnienia konkretnie wskazanej przesłanki wskazuje, którą z wymienionych wyczerpująco w pkt 1-8 tego artykułu wadliwości procesowych dotknięte było postępowanie zakończone decyzją ostateczną oraz równocześnie wskazuje w jakim zakresie organ orzec może rozstrzygając sprawę co do istoty.

Z analizy art. 240 § 1 op wynika przy tym, że postępowanie wznowieniowe - co do istnienia przesłanek wznowienia, ani postępowanie wznowione - co do istoty sprawy, nie mogą służyć powtórnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy, bowiem temu celowi służy postępowanie odwoławcze - zwykłe postępowanie instancyjne. Żadna z przesłanek wskazanych w tym przepisie nie pozwala również na wzruszenie ostatecznej decyzji wydanej z naruszeniem prawa, gdyż taka wadliwość decyzji analizowana może być jedynie w trybie stwierdzenia nieważności takiej decyzji.

Pamiętając, że istotą sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną z dnia (...) było ustalenie łącznego zobowiązania pieniężnego - w podatku rolnym i leśnym na 2006 r., "na podstawie danych ewidencji gruntów i złożonych informacji o gruntach i nieruchomościach", wskazać należy, że w decyzji organu I instancji z dnia 29 lipca 2011 r., jako przesłankę wznowienia podał organ art. 240 § 1 pkt 5 op i odwołał się do danych z ewidencji gruntów stwierdzając równocześnie, że dane ewidencji od śmierci matki skarżącego, czyli od 1999 r. do 2011 r. są identyczne, "gdyż od tego czasu nie dokonywano żadnych zmian we wpisach do ewidencji gruntów i budynków". Oczywistym więc pozostawało, że z danych zawartych w ewidencji nie wynikały żadne nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi oraz, że ewidencja nie stanowiła nowego dowodu nieznanego organowi wydającemu decyzję w dniu (...), a ocena dokonana w postępowaniu wznowieniowym była wprost sprzeczna z art. 240 § 1 pkt 5 op.

Brak nowoodkrytych okoliczności lub nowych dowodów co do "nowej aktualnej powierzchni, którą władał Pan W. w 2006 r." wykluczał więc orzekanie w tym zakresie na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 op.

Jak wyżej wskazano odmienna ocena tych samych dowodów mogła być dokonywana jedynie w postępowaniu zwykłym - odwoławczym, a zamienne stosowanie trybu zwykłego i trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji ostatecznej stanowiło rażące naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 op i art. 245 § 1 pkt 1 op w związku z art. 243 § 2 op.

Takim naruszeniem powyższych przepisów w związku z treścią art. 247 § 1 op, była również weryfikacja decyzji ostatecznej z dnia (...) z uwagi na stwierdzone przez organ I instancji opodatkowanie w formie łącznego zobowiązania pieniężnego od użytku rolnego i gruntów leśnych pozostających we współwłasności (współposiadaniu) ze wskazaniem na naruszenie w tym zakresie art. 3 ust. 5 ustawy o podatku rolnym oraz art. 2 ust. 4 ustawy o podatku leśnym. Jak podniesiono wyżej nadzwyczajne tryby wzruszania decyzji ostatecznych - wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności decyzji - nie mogą być stosowane łącznie lub zamiennie, bowiem odmienne są przesłanki pozwalające na ich uruchomienie.

Zupełnie niezrozumiałe, w kontekście art. 240 § 1 pkt 5 op, było uwzględnienie, jako przesłanki wznowienia postępowania oraz w orzeczeniu co do istoty sprawy - decyzji z dnia (...) umarzającej skarżącemu III i IV ratę zobowiązania za 2006 r. Wynikająca z tej decyzji okoliczność, że ustalone decyzja ostateczną z dnia (...) zobowiązanie w części wygasło wskutek umorzenia nie mogła mieć wpływu na istotę sprawy rozstrzygniętej tą decyzją, podobnie jak podnoszona przez skarżącego okoliczność, że pozostała część tego zobowiązania wygasnąć miała przez zapłatę (wyegzekwowanie).

Zdaniem Sądu, jedyną okolicznością wskazującą na istnienie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 5 op był w niniejszej sprawie fakt przysługiwania skarżącemu ulgi inwestycyjnej w podatku rolnym przyznanej na podstawie decyzji z dnia (...) zmienionej decyzją z dnia (...), która to ulga, jak wynika z treści tej decyzji, stosowana powinna być od dnia 1 czerwca 2005 r., zgodnie z art. 13d ust. 3 ustawy o podatku rolnym. Okoliczność ta wynikała wprawdzie z dowodu - decyzji o przyznaniu ulgi, który nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia (...), jednakże wynikająca z tego dowodu okoliczność istniała w tej dacie i nie była znana organowi, który wydał decyzję ostateczną. Okoliczność ta była istotna dla sprawy rozstrzygniętej tą decyzją, gdyż kwota ulgi inwestycyjnej powinna zmniejszać ustalony w tej decyzji podatek rolny, a w konsekwencji łączne zobowiązanie pieniężne za 2006 r. stanowić powinno kwotę 11 zł.

W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną co do zakresu zastosowania art. 240 § 1 pkt 5, art. 243 § 2 i art. 245 § 1 pkt 1 op w okolicznościach niniejszej sprawy, a wydając decyzję powinien również mieć na względzie treść art. 245 § 1 pkt 3 i § 2 op.

Uznając zatem, że decyzja organu I instancji wydana została z rażącym naruszeniem art. 240 § 1 pkt 5, art. 243 § 2 op oraz - w konsekwencji z rażącym naruszeniem art. 245 § 1 pkt 1 op, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 pkt 3 op i z zastosowaniem art. 134 § 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność tej decyzji.

Równocześnie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił decyzję organu odwoławczego jako wydaną z istotnym naruszeniem art. 233 § 1 pkt 1 op wskutek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji rażąco naruszającej prawo.

Poza granicami rozpoznanej sprawy Sąd zauważa, że organ podatkowy może rozważyć złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie art. 1025 kodeksu cywilnego, gdyż posiada interes prawny w uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości stanowiących przedmiot opodatkowania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.