I SA/Lu 75/19, Koszty egezkucyjne w sytuacji częściowego umorzenia zaległości. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2682438

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 maja 2019 r. I SA/Lu 75/19 Koszty egezkucyjne w sytuacji częściowego umorzenia zaległości.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Niezgoda.

Sędziowie: WSA Ewa Kowalczyk (spr.), NSA Danuta Małysz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia M. K. ("zobowiązany", "skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu wyegzekwowanej kwoty (...) zł kosztów egzekucyjnych - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że w stosunku do zobowiązanego organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej tytułu wykonawczego z (...) r. nr (...) obejmującego zaległości w opłacie abonamentowej od stycznia 2013 r. do listopada 2016 r. w łącznej kwocie (...) zł wraz z odsetkami. W celu wyegzekwowania objętej nim należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z 12 października 2017 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. KRUS Oddział Regionalny w L. od listopada 2017 r. dokonywał potrąceń (w kwocie (...) zł miesięcznie), w wyniku czego należności za 7 miesięcy roku 2013 (za okres od stycznia do lipca 2013 r.) wraz z kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie (...) zł zostały wyegzekwowane.

Pismem z dnia 12 marca 2018 r. wierzyciel (P. S.A. Centrum Obsługi Finansowej) wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie pozycji od E8 do E47 tytułu wykonawczego za okres od 1 sierpnia 2013 r. do 4 listopada 2016 r. powołując się na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z (...) r. Nr (...) o umorzeniu zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za ten okres. Pismem z 19 marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. powiadomił Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. o uchyleniu zajęcia świadczenia emerytalnego. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. L. z (...) r.

Wnioskiem z 7 sierpnia 2018 r. zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego o zwrot nienależnie pobranych należności w łącznej wysokości (...) zł. Postanowieniem z (...) r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. odmówił zwrotu wyegzekwowanej kwoty (...) zł kosztów egzekucyjnych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, a w wyniku zażalenia rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Kolejnym zaś postanowieniem z tej samej daty organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w zakresie żądania zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi kwot w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, poddane zostało kontroli sądu w sprawie I SA/Lu 76/19).

Rozpoznając sprawę odmowy zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (zamiennie jako "organ nadzoru") powołując się na przepis art. 64c § 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm. - dalej: "u.p.e.a.") stwierdził, że odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji ponosi zobowiązany, ponieważ postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone zgodnie z prawem, tj. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, obejmującego wymagalne należności, które w momencie wszczęcia nie zostały zakwestionowane, aż do czasu zastosowania ulgi w spłacie, w postaci częściowego umorzenia dochodzonej należności decyzją Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z (...) r. Organ nadzoru stwierdził, że w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucji w kwocie (...) zł, które obciążają zobowiązanego i w świetle powołanego przepisu brak jest przesłanek do ich zwrotu. Jednocześnie za bezzasadne w związku z tym uznano podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia przez organ egzekucyjny przepisu art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: "k.p.a.").

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżący sformułował zarzuty:

a) naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 6, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w oparciu o przepisy obowiązującego prawa i wydanie postanowienia wbrew słusznemu interesowi skarżącego;

- art. 8 k.p.a poprzez wydanie postanowienia sprzecznego z zasadą, prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwowych;

b) błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na wynik sprawy poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przyczyny stanowiące przesłankę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy z analizy akt sprawy wynika, że czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami prawa, przedwcześnie, w związku z czym kwota (...) złotych (w tym kwota (...) złotych z tytułu kosztów egzekucyjnych) winna być skarżącemu zwrócona.

W oparciu o te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu argumentował, że organ odwoławczy nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i nie rozstrzygnął sprawy merytorycznie, bezrefleksyjnie opierając się na stanowisku organu egzekucyjnego. Powołując się na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z (...) r. stwierdził, że w sytuacji umorzenia postępowania administracyjnego i zaległości z tytułu opłaty abonamentowej, czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami prawa, przedwcześnie, dlatego wyegzekwowana kwota wraz kosztami postępowania egzekucyjnego winna być zwrócona.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302, dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów sąd takiego naruszenia się nie dopatrzył.

Kwestią sporną i wymagającą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie była zasadność obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego. Zagadnienie to reguluje art. 64c § 1 u.p.e.a., który w zdaniu drugim stanowi, że co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta doznaje jednak pewnych ograniczeń, a jednym z nich jest sytuacja, gdy po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. W takim przypadku należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Należy zaznaczyć, że w sprawie nie była sporna wysokość kosztów egzekucyjnych lecz zasadność obciążenia nimi zobowiązanego, w związku z czym sąd pomija tę część przepisu art. 64c § 1 u.p.e.a., która statuuje definicję kosztów egzekucyjnych.

Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia wynikało, że wobec skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z (...) r. nr (...) wystawionego przez P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej w B., obejmującego zaległości w opłacie abonamentowej od stycznia 2013 r. do listopada 2016 r. W ramach tego postępowania zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. W wyniku dokonanego zajęcia, w okresie od 16 listopada 2017 r. do 15 lutego 2018 r. wyegzekwowano łącznie kwotę (...) zł, w tym (...) zł tytułem kosztów egzekucyjnych. Dalszej egzekucji zaprzestano na wniosek wierzyciela z 12 marca 2018 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. We wniosku wierzyciel powołał się na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z (...) r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowej w J. z dnia (...) r., jednakże w wyniku podjętych przez organ egzekucyjny czynności powstały koszty egzekucyjne w wysokości (...) zł, które zostały wyegzekwowane wraz z należnością główną i odsetkami.

Sąd podziela ocenę prawną zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i było prowadzone w sposób zgodny z prawem. Egzekucja została wszczęta na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.), który zawierał elementy wymagane przepisami art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym obejmował wymagalne należności z tytułu opłaty abonamentowej. Należy wskazać, że z mocy art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Rolą organu egzekucyjnego jest bowiem podjęcie egzekucji poprzez zastosowanie określonych prawem środków egzekucyjnych. Katalog środków egzekucyjnych zawiera przepis art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Jednym z nich, w odniesieniu do należności pieniężnych, jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego (art. 1a pkt 12a tiret trzecie u.p.e.a.) i jak wynika z okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, taki środek egzekucyjny został przez organ egzekucyjny zastosowany. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych oraz ich oceny prawnej, za bezpodstawny należało uznać zarzut skargi, że czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami prawa i przedwcześnie. Skarżący powoływał się w tym względzie na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z (...) r. o umorzeniu należności z tytułu opłat abonamentowych argumentując, iż okoliczność ta nie została przez organy wzięta pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy. Stanowisko to jest nieprawidłowe i wynika z błędnego przeświadczenia co do treści rozstrzygnięcia zawartego decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji ("KRRiT").

Następnie, odniesienia sądu wymaga okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, co podnosiła strona skarżąca.

W tym kontekście trzeba przypomnieć, że egzekucja dotyczyła należności z tytułu opłat abonamentowych, zaś kontrolę obowiązku uiszczania opłat abonamentowych na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1204) w zw. z ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, sprawuje P. poprzez Centrum Obsługi Finansowej. Natomiast Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z 2005 r. o opłatach abonamentowych, organem posiadającym kompetencje do umorzenia lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych jest Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

W rozpoznawanej sprawie organ ten na wniosek skarżącego, decyzją z (...) r. umorzył zaległość w płatności opłaty abonamentowej objętej tytułem wykonawczym, jednakże nie w całości, jak postrzega to skarżący, ale jedynie w części, tj. za okres od 1 sierpnia 2013 r. do 4 listopada 2016 r. (rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji KRRiT). W pozostałej części obejmującej zaległości wraz z odsetkami za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 r., postępowanie administracyjne zostało przez ten organ umorzone. Częściowe umorzenie zaległości w opłatach abonamentowych nastąpiło zatem po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dotyczyło tylko należności jeszcze nie wyegzekwowanych. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, na dzień jej wydania KRRiT była w posiadaniu informacji o wyegzekwowaniu zaległości za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2013 r., w następstwie czego umorzyła w tej części postępowanie administracyjne mające za przedmiot wniosek zobowiązanego o umorzenie należności. W przełożeniu na postępowanie egzekucyjne oznacza to, że powstałe w jego wyniku koszty egzekucyjne zgodnie z przepisem art. 64c § 1 u.p.e.a. obciążają zobowiązanego, czyli skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W świetle ustaleń przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych, przepis ten został przez organ egzekucyjny zastosowany prawidłowo. W sprawie nie zachodziły bowiem okoliczności, o których mowa w § 3 tego artykułu, uzasadniające zwrot kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu lub obciążenie nimi wierzyciela, albowiem, jak wywiedziono wyżej, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo i było prowadzone zgodnie z prawem aż do dnia jego umorzenia na wniosek wierzyciela.

W tej sytuacji zarzuty naruszenia norm prawa procesowego należało uznać za bezzasadne.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia sąd nie dostrzegł naruszenia przez organy zasad postępowania administracyjnego. Organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy i poddały ocenie w kontekście mającej zastosowanie normy prawnej z art. 64c u.p.e.a. Ocena ta jest prawidłowa. Nie została też naruszona ustanowiona w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Realizacja tej zasady uzależniona jest od przestrzegania reguł postępowania przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego, poczynając od zasad ogólnych, przez rozwiązania przyjęte w przepisach szczególnych. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prowadzenie postępowania zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz prawidłowe stosowanie przepisów prawa materialnego jest działaniem zgodnym z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Zauważyć należy, że sprawa poddana kontroli sądu dotyczyła wniosku o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego dlatego też ocena sądu sprowadzała się do zgodności kontrolowanego postanowienia z art. 64c u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.