Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2598750

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 7 grudnia 2018 r.
I SA/Lu 683/18
Stwierdzenie nieważności decyzji wadliwie skierowanej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Wałejko.

Sędziowie WSA: Wiesława Achrymowicz, Monika Kazubińska-Kręcisz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2015 r. - oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) odmawiającej stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia (...), wydanej wobec J. B. oraz A. B., ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 rok w kwocie (...) zł, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że niniejsze postępowanie wszczęto z wniosku K. B., która zażądała stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2009 - 2016 z powodu skierowania decyzji do osób niebędących stroną w sprawie, tj. zgodnie z art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. K. B. wskazywała w sprawie, że właściciele działki są ujawnieni w księdze wieczystej, a mimo to pomijano ich przy doręczaniu decyzji ustalających wymiar podatku od nieruchomości. Samo powołanie się przez J. B. i A. B. (wskazanych w decyzji jako podatnicy) na samoistne posiadanie nie przesądza automatycznie o takim ich statusie.

Organ wskazał, że w myśl art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110 -117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy, a zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (w brzmieniu obowiązującym w roku podatkowym), podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące m.in. właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3, posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych. Zatem samoistny posiadacz nieruchomości lub obiektu budowlanego jest podatnikiem podatku od nieruchomości, zgodnie z przepisami prawa. Według materiału dowodowego sprawy, J. B. oraz A. B. posiadali nieruchomość przy ul. (...) w L. (działka nr (...)) w 2015 r., a ich posiadanie miało charakter samoistny - nieruchomość przylega do działki nr ew. (...) (będącej ich własnością); nieruchomość (działka (...)) jest w części utwardzona kostką brukową, ogrodzona i użytkowana jako parking dla potrzeb działalności gospodarczej prowadzonej przez J. B. oraz A. B. Nieruchomość została przekazana J. B. i A. B. w posiadanie przez A. M., B. S. i A. K., na mocy postanowienia § 5 umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu (...) (Rep. A nr (...)).

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedstawionych w sprawie okolicznościach, skierowanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości do samoistnych posiadaczy - stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w zw. z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej - nie powoduje, że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Nie ma zatem konieczności ustalania podmiotu będącego właścicielem nieruchomości i nie sposób mówić, by zaistniała przesłanka nieważności przewidziana w art. 247 § 1 pkt 5 O.p., tj. że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że w odniesieniu do decyzji z dnia 30 stycznia 2015 r. nie zachodzi żadna inna przesłanka stwierdzenia nieważności, spośród wskazanych w treści art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej.

W kontekście wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą organ podniósł, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest prostą kontynuacją właściwego postępowania podatkowego i w związku z tym nie prowadzi się w jego ramach nawet uzupełniającego postępowania dowodowego, zmierzającego do właściwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stąd wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego, zawarty w odwołaniu nie mógł zostać uwzględniony, także w zakresie treści księgi wieczystej.

Skarżąca K. B. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść decyzji, a w szczególności art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez ich niewłaściwą wykładnię, a także niewyjaśnienie w postępowaniu odwoławczym okoliczności sprawy - przez nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej, co doprowadziło do wydania decyzji naruszającej interes prawny skarżącej jako współwłaścicielki nieruchomości. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z (...) oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślono w szczególności, że w postępowaniu nie wyjaśniono zasadniczej okoliczności co do samoistności posiadania przez J. i A. B. Oczywistym jest, że dokonanie ustaleń co do istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wymaga przeprowadzenia dowodów, w tym konkretnym wypadku także zawnioskowanych przez skarżącą. Nie jest możliwe w inny sposób ustalenie czy osoba, do której skierowano decyzję jest rzeczywiście stroną. W związku z tym niezasadne było nieuwzględnienie wniosku skarżącej jako niedopuszczalnego w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności. Skoro organ przeprowadził dowód z akt organu podatkowego - Prezydenta Miasta L., to nie mógł - w ocenie skarżącej - arbitralnie odrzucić dowodów przedstawianych przez nią. Organ podatkowy powinien decyzję kierować w pierwszej kolejności do właścicieli nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej.

W odpowiedzi na skargę organ poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu niezasadna i z tych względów podlega oddaleniu.

Przypomnieć należy, że przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji nie było określenie bądź ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2015 r., lecz ocena prawna odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wymienionego podatku za wskazany okres podatkowy.

Wymiar podatku i stwierdzenie nieważności decyzji podatkowej to nie tylko terminologicznie, ale pojęciowo i prawnie dwa różne, odrębne przedmioty odpowiednich postępowań, unormowanych w ustawie Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.). Przedmiot rozpoznania organu podatkowego konstytuowała wyłącznie ocena (wystąpienia, bądź nie) przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, wymienionej w art. 247 § 1 pkt 5 O.p.

Instytucja stwierdzenia nieważności służy eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, dotkniętych najpoważniejszymi wadami. Uruchomienie tego trybu postępowania nie może być traktowane jako instrument ponownego rozpatrzenia merytorycznego sprawy po wyczerpaniu drogi administracyjnej w postępowaniu odwoławczym. Stwierdzenie nieważności decyzji ostateczniej nie służy załatwieniu sprawy podatkowej, a jego podstawowym celem nie jest orzekanie o obowiązkach i prawach strony, wynikających z podatkowego prawa materialnego. Tryb stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem wzruszenia decyzji, stanowiącym odstępstwo od zasady trwałości, określonej w art. 128 O.p. Dlatego wykładnia przepisu art. 247 § 1 O.p. powinna być dokonywana ściśle. Wady skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji, w przeciwieństwie do wad warunkujących wznowienie postępowania, tkwią w samej decyzji, zatem mają charakter materialnoprawny. Nie są to wady proceduralne, które mogą być usunięte na podstawie przepisów art. 240-246 O.p., dotyczących wznowienia postępowania.

Stosownie do treści art. 247 § 1 pkt 5 O.p., organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej,która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Kierowania decyzji w rozumieniu przywołanego przepisu nie należy przy tym utożsamiać z faktycznym doręczeniem, ale przypisaniem określonemu podmiotowi przez organ określonych praw i obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 marca 2014 r., I GSK 1551/12; z dnia 20 czerwca 2017 r., I FSK 998/15). Stroną postępowania podatkowego, zgodnie z art. 133 O.p. jest m.in. podatnik, którego interesu prawnego dotyczy działanie organu podatkowego.

Podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu (art. 7 § 1 O.p.).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 849 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

1)

właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;

2)

posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;

3)

użytkownikami wieczystymi gruntów;

4)

posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:

a)

wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,

b)

jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.

Z regulacji tego przepisu wynika, że podatnikami podatku od nieruchomości mogą być podmioty, które posiadają określony tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, lub nawet nie posiadają takiego tytułu prawnego, ale władają nieruchomościami jako samoistni posiadacze.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wywodzi swój interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, wydanej wobec J. B. i A. B., z przysługującego jej prawa współwłasności do działki gruntu położonej w L. przy ul. (...), oznaczonej numerem (...). Wnioski tej treści złożone zostały równocześnie wobec decyzji wymiarowych w podatku od nieruchomości za pozostałe lata podatkowe, począwszy od 2009 r. do 2016 r.

Małżonkowie B. w dniu (...) nabyli aktem notarialnym Rep. A nr (...) (k. 1-7 akt administracyjnych) od B. S., A. M. i A. K. działkę gruntu oznaczoną numerem (...), sąsiadującą bezpośrednio z działką nr (...) (będącą przedmiotem opodatkowania zakwestionowaną decyzją). W akcie tym sprzedający oświadczyli również, że są posiadaczami samoistnymi wskazanej działki i posiadanie to przekazali kupującym (§ 5 umowy sprzedaży). Zakupiona działka, jak też działka oddana w posiadanie, służą małżonkom B. do prowadzenia działalności gospodarczej. Działka nr (...) jest częściowo utwardzona kostką brukową, ogrodzona i użytkowana jako parking (dokumentacja fotograficzna i mapa - k. 17-20 akt administracyjnych).

J. B. i A. B. władają powyższą nieruchomością jak właściciele od 2009 r., co stwierdził organ w raporcie sporządzonym po przeprowadzeniu czynności sprawdzających w terenie (k. 21 akt administracyjnych). Wskazali siebie jako podatników już w 2009 r. i od tego czasu na podstawie art. 6 ust. 6 u.p.o.l. składali organowi podatkowemu informacje o przedmiotowej nieruchomości, wykazując jej związanie z prowadzeniem działalności gospodarczej. Niewątpliwie informacje te stanowiły deklaracje podatkowe w rozumieniu art. 3 pkt 5 O.p., a skoro tak to w postępowaniu wymiarowym Prezydent Miasta L. na podstawie art. 21 § 5 O.p. był zobowiązany ustalić wysokość zobowiązania podatkowego zgodnie z danymi zawartymi w deklaracji i stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l. uznać małżonków B. za podatników podatku od nieruchomości. Stąd też małżonkowie B. od 2009 r. (także w roku podatkowym 2015) otrzymywali decyzje wymiarowe w podatku od nieruchomości i solidarnie uiszczali należności podatkowe jako samoistni posiadacze.

W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie stwierdziło, że decyzja została skierowana do strony - posiadaczy samoistnych, będących - zgodnie z przywołanym wyżej przepisem ustawy o podatkach i opłatach lokalnych - podatnikami. Skarga nie odnosi się natomiast do oceny dokonanej przez organ w zakresie niewystępowania przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji; zawiera natomiast zarzuty odnoszące się do postępowania wymiarowego w sprawie podatku od nieruchomości w kontekście ustalenia zakresu podmiotowego tego postępowania. Skarżąca kwestionuje bowiem ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta Miasta L., z których wynikało, że J. i A. B. są posiadaczami samoistnymi nieruchomości, objętej opodatkowaniem.

Jednak należy stanowczo stwierdzić, że w ramach postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji nie można domagać się skontrolowania przez sąd administracyjny postępowania wymiarowego. Ponadto należy wskazać, że skarżąca przez kolejne lata podatkowe nie kwestionowała w żadnym trybie decyzji wymiarowych wydawanych przez organ podatkowy w stosunku do małżonków B. Należy też domniemywać, że współwłaściciele nie składali informacji w sprawie podatku od nieruchomości i nie płacili podatku za wskazany rok podatkowy i lata wcześniejsze. Analiza akt sprawy wskazuje, że ich zainteresowanie sprawą pojawiło się wraz z wszczęciem przez J. B. i A. B. postępowania cywilnego w przedmiocie zasiedzenia tej nieruchomości. To w tym postępowaniu sąd cywilny będzie zobligowany do zbadania, czy uznani za podatników małżonkowie B. w istocie byli przez wymagany prawem okres posiadaczami, a ich posiadanie spełniało cechy posiadania samoistnego w rozumieniu art. 336 k.c. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej nie służy natomiast takim celom i w żadnym razie nie może być konkurencyjne wobec toczącego się postępowania cywilnego.

Ocena tego, czy małżonkowie B. są czy nie posiadaczami samoistnymi w rozumieniu art. 3 ust. 3 u.p.o.l., to w istocie ocena stanu faktycznego i materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania podatkowego. A zatem, w sprawie dotyczącej trybu nadzwyczajnego postępowania, tj. trybu stwierdzenia nieważności decyzji, w rzeczywistości skarżąca dąży do powtórnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Należy jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że postępowania o stwierdzenie nieważności nie można utożsamiać z ponowieniem postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji wymiarowej, która stała się ostateczna. Możliwość ustalenia innego stanu faktycznego oraz innej jego oceny, aniżeli zostały dokonane i przyjęte w decyzji podatkowej, dopuszczalne jest w postępowaniu w przedmiocie ustalenia bądź określenia wysokości zobowiązania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 2736/15, LEX nr 2328622).

Ponadto wskazać należy, że jeżeli z treści decyzji ostatecznej wynika w sposób niebudzący wątpliwości (jak w niniejszej sprawie) zamiar organu ustalenia sytuacji prawnej konkretnego podmiotu, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że nastąpiła sytuacja, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 5 O.p. W przypadku przesłanki określonej w art. 247 § 1 pkt 5 O.p. chodzi o sytuację, w której organ w treści decyzji ewidentnie rozstrzyga o prawach i obowiązkach podmiotu, który nie jest stroną toczącego się postępowania (wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1754/16).

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała zatem, że jest ona zgodna z prawem, nie narusza ani przepisów materialnoprawnych, ani też przepisów postępowania. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.