Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2742373

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 9 października 2019 r.
I SA/Lu 287/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer.

Sędziowie WSA: Wiesława Achrymowicz, Andrzej Niezgoda (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 września 2019 r. sprawy ze skargi P. F. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 292/17 w sprawie ze skargi M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta

I. wznawia postępowanie sądowoadministracyjne,

II. zmienia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 292/17 w ten sposób, że uchyla zaskarżone postanowienie,

III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. F. kwotę (...)) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący P. F., pismem datowanym na (...) r. (nadanym do Sądu (...) r.) wystąpił o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 292/17, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2017 r., wydanym na skutek skargi wniesionej przez "M. " spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w B. P., uchylającym postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w (...) dalej: "Dyrektor Izby Skarbowej", "organ nadzorczy", z dnia (...) r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia (...) r.

Działający w imieniu skarżącego pełnomocnik, odwołując się do treści art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") argumentował, że postępowanie przed sądem administracyjnym zakończone wyrokiem, którego przedmiotowa skarga o wznowienie dotyczy, toczyło się bez udziału skarżącego i poza jego wiedzą. Pełnomocnik podał, że P. F. dalej: "skarżący", jest nabywcą licytacyjnym nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) położonej w W., obręb (...), co wynikało z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...), dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", o przyznaniu własności na rzecz licytanta z (...) r. Skoro w wyroku w sprawie I SA/Lu 292/17 Sąd zakwestionował czynność, na mocy, której uzyskał on prawo użytkowania wieczystego gruntu i prawo własności budynków znajdujących się na nieruchomości, co do której udzielono mu przybicia i przyznania własności, oznacza to, że w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym decydowano o sytuacji skarżącego bez jego udziału i wiedzy. Poza tym ani organy, ani Sąd nie poinformowały skarżącego o toczącym się postępowaniu, ani o zapadłym orzeczeniu oraz nie udzieliły informacji o przyczynach nie składania skargi kasacyjnej. Jako istotne w sprawie skarżący podał też, że po przyznaniu mu własności przedmiotowej nieruchomości dokonał na niej nakładów inwestycyjnych o znacznej wartości.

O treści orzeczenia Sądu skarżący dowiedział się z doręczonego mu w dniu (...) r. odpisu pozwu (dołączony do skargi) o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w którym spółka M. (powódka) domaga się wykreślenia skarżącego z księgi wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości w wyniku wznowienia postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 292/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z (...) r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz skarżącego jako licytanta, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki M., dalej także "spółka", na podstawie trzech tytułów wykonawczych doręczonych spółce (...) r. W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z (...) r. zajął należącą do zobowiązanej spółki nieruchomość. W dniu (...) r. w siedzibie Urzędu Skarbowego przeprowadzono trzecią publiczną licytację użytkowania wieczystego gruntu, składającego się z działki ewidencyjnej numer (...) o powierzchni (...) ha, położonej w miejscowości (...) wraz z własnością budynków stanowiących odrębną nieruchomość. Najwyższą cenę zaoferował skarżący, co wynika z protokołu. Wobec tego organ egzekucyjny, po zamknięciu licytacji, wydał postanowienie z (...) r. o przybiciu na rzecz skarżącego jako licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Po rozpatrzenia zażalenia spółki organ nadzorczy, postanowieniem z (...) r., utrzymał w mocy ww. postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta. Postanowienie to pełnomocnik spółki zaskarżył do sądu administracyjnego.

Z kolei postanowieniem z (...) r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przyznał własność nieruchomości na rzecz skarżącego. Postanowienie to zostało skierowane do P. P. F. i doręczone skarżącemu w (...) r. Na wezwanie organu egzekucyjnego skarżący uiścił całą cenę nabycia ((...) zł). Postanowienie organu egzekucyjnego o przyznaniu własności nieruchomości skarżącemu zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej. Spółka zaskarżyła je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd Administracyjny rozpoznając skargę stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym spółkę reprezentował pełnomocnik legitymujący się pełnomocnictwem udzielonym przez zarząd w wygaszonym składzie, wobec czego nie mógł on skutecznie reprezentować spółki. We wskazanym wyżej wyroku z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 292/17, Sąd ocenił, że działanie organów w sytuacji gdy nie został spółce, jako zobowiązanemu, zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania, naruszało podstawowe zasady postępowania administracyjnego, wynikające z przepisów art. 7, 8 i 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z takim uzasadnieniem Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające.

W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego po zamknięciu licytacji wydał postanowienie z (...) r. o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę, które to postanowienie zażaliła zobowiązana spółka. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z (...) r. utrzymał w mocy ww. postanowienie Na postanowienie to pełnomocnik spółki wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie została wniesiona przez spółkę również na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z (...) r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) r. o przyznaniu na rzecz skarżącego, jako licytanta, własności nieruchomości, należącej do spółki. Postanowienie z (...) r. o przyznaniu własności nieruchomości na rzecz licytanta stało się ostateczne i ostateczność tego postanowienia została, na wniosek pełnomocnika skarżącego, potwierdzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Stosownie zaś do art. 112b § 3 ustawy egzekucyjnej, postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpatrzeniu skarg spółki wyrokami:

- z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 1004/16, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z (...) r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę,

- z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 292/17, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta.

Wyroki te, wobec ich niezaskarżenia skargami kasacyjnymi, stały się prawomocne.

Powyższe obligowało Dyrektora Izby Skarbowej do ponownego rozpoznania zażalenia spółki z (...) r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z (...) r. o przybiciu na rzecz skarżącego jako licytanta, wskutek czego postanowieniem z (...) r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Następnie organ egzekucyjny wydał postanowienie z (...) r. o przybiciu na rzecz skarżącego jako licytanta, który zaoferował najwyższą cenę. Po rozpatrzeniu zażalenia spółki na to postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z (...) r., uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z (...) r. Organ nadzorczy wskazał przy tym, że o toczących się postępowaniach zażaleniowych pełnomocnik skarżącego został poinformowany pismem z (...) r.

Odwołując się do treści art. 112 § 1, art. 112b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że organ egzekucyjny po stwierdzeniu, że postanowienia o przybiciu oraz przyznaniu własności nieruchomości na rzecz skarżącego jako licytanta stały się ostateczne, pomimo wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarg przez zobowiązaną spółkę, obowiązany był do stosowania dalszych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w tym: art. 112, art. 112b § 1 i 2, art. 115b), regulujących postępowanie organu egzekucyjnego w toku egzekucji z nieruchomości.

W konkluzji organ stwierdził że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zwłaszcza że skarżący nie wskazywał w skardze, możliwości podjęcia jakiego rodzaju działań był skarżący pozbawiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Na rozprawie w dniu 25 września 2019 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zmodyfikował stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i wniósł o uchylenie postanowienia tego organu z (...) r. w przedmiocie przyznania własności na rzecz licytanta.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje:

Skargę należy uwzględnić.

Na wstępie wskazać trzeba, że wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest instytucją wyjątkową, ponieważ zmierza do uchylenia prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie. Dlatego też, postępowanie sądowoadministracyjne zakończone prawomocnym orzeczeniem może zostać wznowione jedynie wówczas, gdy zaistnieją podstawy wskazane w przepisach art. 271-273 p.p.s.a.

Skarżący wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego wyrokiem tego Sądu z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 292/17, oparł na przesłance z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., wskazując, że został pozbawiony możności działania w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym, mimo, iż przysługiwał mu status uczestnika postępowania. Wyrok, o którym mowa, ze względu na niewniesienia skargi kasacyjnej, stał się prawomocny od 9 września 2017 r.

Przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym, co do zasady, sąd oddala skargę o wznowienie postępowania, jeżeli uzna, że zgłoszona podstawa wznowieniowa jest bezzasadna lub stwierdzi istnienie przyczyny restytucyjnej, która nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Zasada ta nie dotyczy jednak podstaw wznowienia postępowania unormowanych w art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stwierdzenie zaistnienia przyczyny nieważności postępowania w dniu wydawania prawomocnego orzeczenia powinno zawsze powodować uchylenie tego orzeczenia, już tylko z tego powodu, choćby nieważność postępowania pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Każde orzeczenie wydane w toku postępowania dotkniętego wadą nieważności powinno być bowiem zawsze usunięte z obrotu prawnego, niezależnie od wyniku zakończonego postępowania i niezależnie od słuszności podjętego w nim rozstrzygnięcia (np. wyroki NSA: z 15 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1297/13; z 13 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 144/12; 5 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 14/16; z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2443/17).

Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Pozbawienie strony możliwości działania musi być przy tym skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione trzy przesłanki: po pierwsze, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, po drugie, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz, po trzecie, bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można zaś mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10), czyli gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (wyrok NSA z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03).

W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, uznać należy, że skarżący wskutek naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie został pozbawiony możności działania w sprawie I SA/Lu 292/17.

Należy bowiem zauważyć, że mający zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przepis art. 32 p.p.s.a. wskazuje, iż w tym postępowaniu stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Przepis art. 33 p.p.s.a. stanowi z kolei, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (§ 1). Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie (§ 2).

Ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. i ochrona ich praw należy do obowiązków sądu, który jest m.in. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 p.p.s.a.), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 p.p.s.a.) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109 i 110 p.p.s.a.). Uchybienia ze strony sądu w tym zakresie mogą stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania, jeśli doprowadziły do pozbawienia uczestnika możności obrony swoich praw, jak to wynika z treści art. 183 § 2 pkt 5 oraz art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 p.p.s.a. (wyrok NSA z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1956/15).

Oczywistym jest też, że wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki wznowienia postępowania, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną (wyrok NSA z 30 kwietnia 1986 r., sygn. akt SA/Wr 137/86, ONSA 1986, Nr 1, poz. 29, z glosą J. Borkowskiego, OSP 1987, z. 4, poz. 82 oraz wyrok NSA z 9 maja 2006 r., sygn. akt II FSK 743/05).

Postępowanie sądowoadministarcyjne zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 292/17, którego wznowienia żądał skarżący, dotyczyło skargi spółki M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z (...) r., wydane na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymujące w mocy postanowienie z (...) r., dotyczące przyznania na rzecz skarżącego, jako licytanta, własności nieruchomości.

Należy wobec tego mieć na względzie, że zgodnie z art. 110b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a."), uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są:

1) zobowiązany;

2) wierzyciele egzekwujący;

3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości;

4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Pkt 3. powołanego przepisu wskazuje zatem, że poza wierzycielem i zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym uczestniczą także inne podmioty, o ile wynika to wyraźnie z przepisów ustawy, tj. ci, którzy nie będąc zobowiązanymi, roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. Przepis art. 110b ustawy jest przepisem szczególnym, zawężającym krąg stron postępowania egzekucyjnego w porównaniu do art. 28 k.p.a., ale zarazem rozszerzającym zakres podmiotowy postępowania egzekucyjnego należności pieniężnych z nieruchomości w porównaniu z postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym egzekucji z należności niepieniężnych o inne osoby niebędące wierzycielem i zobowiązanym (wyrok NSA z 21 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1252/07). Skarżący nie należy do żadnej ze wskazanych kategorii uczestników postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

Trzeba jednak uwzględnić również, że zgodnie z treścią art. 111r. § 1 u.p.e.a., postanowienie o przybiciu doręcza się wierzycielowi, dłużnikowi, nabywcy i osobom, które w toku licytacji zaskarżyły czynności związane z udzieleniem przybicia, jak też zarządcy, który nie jest dłużnikiem, a postanowienie o odmowie przybicia - wierzycielowi, dłużnikowi i licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę. Na postanowienie organu egzekucyjnego co do przybicia, jak o tym stanowi art. 111r. § 2 przysługuje zażalenie. Krąg osób, którym doręcza się postanowienie, jest zależny od tego, czy postanowienie jest pozytywne, czy negatywne. W obydwu przypadkach organ egzekucyjny ma obowiązek doręczyć postanowienie stronom postępowania, tj. wierzycielowi i zobowiązanemu, a także nabywcy w razie udzielenia przybicia, w razie zaś odmowy przybicia - licytantowi, który zaoferował najwyższą cenę.

Jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n u.p.e.a., uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Podkreślić należy, że na postanowienie o przyznaniu własności nabywcy oraz wszystkim uczestnikom postępowania egzekucyjnego z nieruchomości przysługuje zażalenie (art. 112b § 1 i 2 u.p.e.a.).

Postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości (art. 112b § 3).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że oczywistym jest, że skarżącemu, jako nabywcy nieruchomości przysługiwało zażalenie na postanowienie z (...) r. o przyznaniu własności na rzecz licytanta, o czym został on pouczony. Podkreślić także trzeba znaczenie dla skarżącego skutków i następstw ostatecznego postanowienia w przedmiocie przyznania własności na jego rzecz, jako licytanta oferującego najwyższą cenę, które wprost wynikają z treści przytoczonego wyżej art. 112c § 1 u.p.e.a.

W świetle art. 33 § 1 p.p.s.a. stanowiącego, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony - należy stwierdzić zaistnienie po stronie skarżącego interesu prawnego uzasadniającego zaliczenie go do kręgu uczestników postępowania przed sądem administracyjnym w sprawie o sygn. I SA/Lu292/17, zakończonego wyrokiem objętym skargą o wznowienie postępowania. Skarżący bowiem, jako adresat postanowienia o przyznaniu własności na jego rzecz, uprawniony do wniesienia zażalenia na to postanowienie, brał udział w postępowaniu egzekucyjnym. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny (wyrok NSA z 15 kwietnia 1993 r., sygn. akt I SA 1719/92, z aprobującą glosą P. Kucharskiego, OSP 1994/10, poz. 199; postanowienia NSA z: 25 września 2014 r., sygn. akt II OZ 819/14 oraz z 3 września 2014 r., sygn. akt II OZ 783/14). W postanowieniu z 10 listopada 2017 r., sygn. akt I FPS 2/17, NSA podkreślił, że aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Stwierdzenie interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o jego interesie prawnym, a więc także o statusie uczestnika postępowania na prawach strony.

Biorąc pod uwagę treść art. 112b i 112c u.p.e.a., regulujących skutki przyznania własności, stwierdzić zatem należy zaistnienie interesu prawnego po stronie nabywcy nieruchomości, tj. skarżącego. Z momentem bowiem, gdy postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne, przeszły na niego, jako na nabywcę, wszelkie prawa i obowiązki właściciela. Do nabywcy należą pożytki, które przypadają z nieruchomości od dnia przysądzenia własności (art. 53-55 Kodeksu cywilnego). Nabywca przejmuje również obowiązek ponoszenia danin publicznych przypadających z nieruchomości, np. podatków od nieruchomości, podatku leśnego czy rolnego. W razie wystąpienia świadczenia powtarzającego się nabywca uiszcza z tego tytułu płatności, gdy przypadają w dniu, w którym postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne oraz po tym dniu. Z chwilą, gdy postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne, nabywca wstępuje w prawa i obowiązki dłużnika wynikające ze stosunku najmu i dzierżawy, stosownie do przepisów normujących te stosunki w przypadku zbycia rzeczy wynajętej lub wydzierżawionej, np. nabywca może wypowiedzieć najem z zachowaniem ustawowych terminów wypowiedzenia czy umowę dzierżawy.

Konkludując, stwierdzić zatem trzeba, że skarżący, wnoszący o wznowienie postępowania w sprawie I SA/Lu 292/17, ma rację twierdząc, iż w sprawie tej sąd winien mu przyznać status uczestnika postępowania, czego nie uczynił. Została zatem spełniona przesłanka z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., uprawniająca skarżącego do żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż faktycznie został on pozbawiony możności działania w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie o sygn. I SA/Lu 292/17, mimo, iż w tym postępowaniu przysługiwał mu status uczestnika postępowania.

Dokonując z kolei w niniejszym postępowaniu ponownej oceny legalności postanowienia w zakresie przyznania własności na licytanta (tj. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z (...) r., utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z (...) r.), Sąd dostrzega, że uczestnikiem postępowania egzekucyjnego, w charakterze zobowiązanego, w którym to postępowaniu dokonana została czynność przybicia, a następnie czynność przyznania własności nieruchomości na rzecz skarżącego jako licytanta, była spółka M. Spółka ta od dnia (...) r. nie posiadała zarządu, zdolnego do jej reprezentacji. W dniu (...) r. dokonano zmian w składzie zarządu spółki. Wykreśleni zostali z rejestru przedsiębiorców KRS dotychczasowi członkowie tego organu: P. K., T. P. i M. P., zaś wpisany jako prezes zarządu - A. P., sprawujący dotychczas funkcję prokurenta samoistnego (z tą datą z funkcji prokurenta samoistnego został wykreślony). Jednakże postanowieniem Sądu Rejonowego (...) - Wschód w (...) z siedzibą w (...) z (...) r. A. P. został wykreślony z rejestru przedsiębiorców (wykreślenie związane było ze stwierdzonym zakazem sprawowania funkcji w zarządzie spółki z uwagi na skazanie prawomocnym wyrokiem karnym), zaś skład zarządu nie został obsadzony. Oznacza to, że z tą chwilą spółka nie posiadała organu zdolnego do jej reprezentacji.

Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej: "k.p.a.". Zgodnie natomiast z art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli (art. 30 § 3 k.p.a.). Odpowiednikiem tej regulacji na gruncie ustawy Kodeks cywilny, dalej: "k.c.". jest art. 38. Jak zaś wynika z treści art. 38 k.c., osoba prawna (jaką bez wątpienia jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Art. 201 § 1 Kodeksu spółek handlowych, dalej: "k.s.h.", regulujący zagadnienia związane z organizacją spółek i ich działaniem, wskazuje, że zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Prawo członka zarządu do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki (art. 204 § 1 k.s.h.). Oświadczenia składane spółce oraz doręczenia pism spółce mogą być dokonywane wobec członka zarządu lub prokurenta (art. 205 § 2 k.s.h.).

Braki w składzie organu zarządczego spółki kapitałowej powodują, że nie posiada ona możliwości do występowania w obrocie prawnym. Zgodnie z wywodzoną z treści art. 38 k.c. teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową (art. 67 § 1 k.p.c.), a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej, nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania (wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2006 r., sygn. akt I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2010 r., sygn. akt II PZ 15/10, LEX nr 619634).

Unormowania powyższe wskazują na ścisłe związanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu uprawnionego do działania, utożsamianego z działaniem tego podmiotu. Zdolność do czynności prawnych osób prawnych w postępowaniu administracyjnym jest konsekwencją przyznania im zdolności prawnej. Brak organów, które mogłyby działać za te jednostki, może uniemożliwić im podejmowanie czynności procesowych, choć nie powoduje utraty przez nie zdolności procesowej.

Brak organów (lub ich nieprawidłowy skład) powoduje zatem stan rzeczy, w którym strona bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Bez znaczenia przy tym pozostaje, że w obrocie funkcjonuje pełnomocnictwo procesowe udzielone przez zarząd w wygaszonym składzie. Wprawdzie pełnomocnictwo to nie wygasa ze wskazaną chwilą, jednak pełnomocnik, którego istotą działania jest ścisła współpraca z mocodawcą, a zatem z organem zarządczym spółki, nie może go skutecznie reprezentować. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne i w jego toku podjął czynności związane z egzekucją z nieruchomości. W dniu (...) r., a zatem w dacie, w której zobowiązany nie posiadał organu zdolnego do reprezentacji, przeprowadzono licytację publiczną i postanowieniem z tej daty udzielono przybicia na rzecz licytanta oferującego najwyższą cenę. Następnie, postanowieniem z (...) r. przyznano licytantowi własność nieruchomości. W podjętych czynnościach spółka nie była należycie reprezentowana, co w oczywisty sposób miało wpływ na zachowanie jej praw w tym postępowaniu, w którym miała status zobowiązanego.

Sąd w składzie niniejszym, uchylając zaskarżone postanowienie podzielił zaprezentowany wyżej pogląd, zgodnie z którym jeżeli osoba prawna nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania.

W ponownym postępowaniu organ, uwzględniając wyrażone wyżej stanowisko Sądu, winien ponadto rozważyć i dokonać oceny działania spółki w toku postępowania egzekucyjnego, z punktu widzenia braku jej udziału w tym postępowaniu, w kontekście takich okoliczności, iż od (...) r., tj. z chwilą wykreślania A. P. z rejestru przedsiębiorców KRS, spółka M. posiadała braki w składzie zarządu, nie posiadając tym samym organu zdolnego do jej reprezentacji, przy czym niedługo przedtem zostali wykreśleni z rejestru przedsiębiorców KRS dotychczasowi członkowie tego organu. Spółka pozbawiona była zatem zarządu już w chwili wydawania przez organ egzekucyjny postanowienia w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta. Zarząd spółki, w składzie A. P., jako prezesa, został zaś ponownie powołany (...) r., a zatem już po wydaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienia z (...) r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta, utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z (...) r. Działający w imieniu spółki w całym okresie postępowania egzekucyjnego profesjonalny pełnomocnik, zdaniem Sądu, powinien mieć aktualną wiedzę dotyczącą swojego mocodawcy. Biorąc zaś pod uwagę, że wpis do rejestru przedsiębiorców KRS w zakresie składu organów spółki, ma charakter jedynie deklaratoryjny, konstytutywny charakter ma zaś akt powołania i odwołania członka zarządu, działanie w postępowaniu egzekucyjnym profesjonalnego pełnomocnika, mimo wykreślenia z rejestru przedsiębiorców KRS wszystkich członków zarządu, mogło wprowadzić organy w błąd. Sąd nie kwestionuje zasady jawności i systemu domniemań związanych z wpisami w rejestrze przedsiębiorców KRS. Jest jednak zdania, że w okolicznościach sprawy dodatkowego zbadania wymaga to, czy istotnie spółka M., i w jakim stopniu, zainteresowana była udziałem w postępowaniu, oraz na ile, jako profesjonalny podmiot gospodarczy dołożyła starań, aby podejmować ważne czynności prawne, aby w możliwie najskuteczniejszy sposób zapewnić sobie udział w postępowaniu egzekucyjnym przez umocowane do tego osoby. Zadaniem organu będzie zatem zbadać, na ile po stronie spółki M. istniała faktyczna wola aktywnego uczestnictwa w postępowaniu egzekucyjnym, na ile brak aktywności w zakresie informowania organu o zmianach w składzie zarządu był celowym działaniem spółki i osób działających w sposób domniemany w jej imieniu. Ocena działania spółki w tym zakresie będzie miała istotny wpływ na ocenę, czy udziału w sprawie spółka została faktycznie pozbawiona. Podejmując rozstrzygnięcie organ winien również uwzględnić, że postanowienie o przyznaniu własności może być wydane w warunkach wskazanych w treści art. 112b § 1 u.p.e.a.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 282 § 1 i 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I i II sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Obejmują one: (...) zł uiszczonego wpisu od skargi, (...) zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz (...) zł wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z treścią powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.