I SA/Łd 908/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2203012

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 lutego 2017 r. I SA/Łd 908/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 29 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółki z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) roku nr UNP (...) w przedmiocie określenia za poszczególne miesiące 2010 r. zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy i orzeczenia o obowiązku zapłaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

A. spółka z o.o. w Ł. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z (...) r. w przedmiocie określenia za poszczególne miesiące 2010 r. zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy i orzeczenia o obowiązku zapłaty.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 8 489 zł od skargi podatnik wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót ogólnobudowlanych. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych ani środków finansowych na rachunkach bankowych i w kasie. Kapitał zakładowy spółki wykazuje wartość ujemną -362 993 zł. Z nadesłanych rachunków zysków i strat oraz kopi deklaracji podatkowych wynika, że w 2014 r. spółka odnotowała stratę bilansową w wysokości 55 243 zł zaś stratę podatkową w wysokości 47 169 zł, rok 2015 także zakończyła stratą bilansową na poziomie 80 627 zł i podatkową w wysokości 63 372 zł, rok 2016 zakończy stratą bilansową na zbliżonym poziomie 81 528 zł. Nadesłane na wezwanie referendarza sądowego kopie deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od lipca do października 2016 r. potwierdzają, że spółka co miesiąc uzyskuje stałe przychody w wysokości 407 zł i co miesiąc ponosi koszty zakupu towarów i usług w granicach 1 500- 2 000 zł. W formularzu PPF wskazała, że źródłem jej finansowania są środki pieniężne z pożyczki udziałowców w wysokości 82 856 zł.

Postanowieniem z 29 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy częściowo uwzględnił wniosek spółki, przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 850 zł. Uwzględniając przedstawione przez spółkę okoliczności oraz wysokość wpisu sądowego w sprawie niniejszej (8 489 zł) referendarz przyjął, że skarżąca wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie i dlatego w celu zachowania prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 850 zł, stanowiącej 1/10 część należnego wpisu od skargi. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznał za niezasadny. Wskazał, że spółka cały czas prowadzi działalność przynoszącą przychody, mimo braku rentowności pozostaje w obrocie gospodarczym, źródłem jej finansowania jest pożyczka wspólników, co miesiąc wydatkuje kwoty trzy a nawet czterokrotnie przewyższające jej przychody na zakup towarów i usług oraz pokrywa koszty pełnomocnika z wyboru który reprezentuje ja w toku postępowania podatkowego i sądowego. Okoliczności te w ocenie referendarza wskazują, że skarżąca posiada środki na częściową partycypację w kosztach procesu.

W sprzeciwie od powyższego postanowienia spółka zarzuciła naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmówienie skarżącej przyznania prawa pomocy, wobec uznania, że spółka przez cztery miesiące uzyskiwała przychody w kwocie 407 zł oraz prowadzi działalność co pozwala na częściową partycypację w kosztach procesu oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż sytuacja finansowa pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w całości w sytuacji, gdy skarżąca w chwili obecnej nie jest w stanie ich ponieść.

W uzasadnieniu wskazano, że nie uwzględniono wniosku w całości mimo, że oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności zostały poparte dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń (tj. dokumentem księgowym w postaci bilansu spółki oraz rachunku zysków i strat) w zakresie braku środków na uiszczenie wpisu. Wyjaśniono, że z uwagi na fakt, iż koszty ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie zostały pokryte w chwili, gdy spółka prowadziła działalność i posiadała stosowne środki. Jeżeli referendarz miał wątpliwości co do źródeł, z których pochodzi wynagrodzenie pełnomocnika winien wezwać stronę do złożenia stosownych wyjaśnień. Przedstawione zaś przez skarżącą okoliczności świadczą, iż spółka nie ma wystarczających przychodów, aby pokryć wierzytelności wymagalne oraz wpis od skargi na decyzję organu, który swoimi decyzjami doprowadził do upadku działalności spółki na skutek wdrożenia egzekucji. Tym samym uznać należało, iż brak jest środków mogących służyć skarżącej na pokrycie kosztów i wydatków w związku z przedmiotowym postępowaniem, z uwagi na fakt uregulowania wymagalnych zobowiązań.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.

Skoro przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04).

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.

Podkreślić należy, iż kwestionowanym postanowieniem przyznano skarżącej zwolnienie od kosztów wpisu od skargi ponad kwotę 850 zł, zatem skarżąca uzyskała częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów wpisu sądowego, wynoszącego w przedmiotowej sprawie 8 489 zł.

Sporna jest zatem kwestia czy skarżąca jest w stanie ponieść koszt wpisu sądowego w kwocie 850 zł, albowiem na obecnym etapie postępowania nie jest zobligowana do ponoszenia innych kosztów sądowych.

Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia zasadności przedmiotowego sprzeciwu jest wiarygodne wykazanie przez wnioskodawczynię rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wiarygodnego wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Tymczasem spółka, pomimo wezwania nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych. Nie uczyniła tego także wnosząc przedmiotowy sprzeciw, mimo praktycznej łatwości uzyskania tego typu informacji.

Już samo nieudzielenie pełnych informacji, dotyczących sytuacji finansowej strony, skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Wskazana okoliczność braku ujawnienia stanu kont bankowych spółki uzasadnia stanowisko, że skarżąca udzieliła wyrywkowych informacji dotyczących swej sytuacji majątkowej, wobec czego uczyniła niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia uiszczenie kwoty 850 zł.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa zatem ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje wykazana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem poniesiona strata sama w sobie nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 112/11).

Spółka, jak słusznie zauważył referendarz cały czas prowadzi działalność przynoszącą przychody, mimo braku rentowności pozostaje w obrocie gospodarczym, źródłem jej finansowania jest pożyczka wspólników, co miesiąc wydatkuje kwoty trzy a nawet czterokrotnie przewyższające jej przychody na zakup towarów i usług.

Odnosząc się zaś do argumentacji dotyczącej faktu reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika zauważyć należy, że nie była to okoliczność o decydującym znaczeniu dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a służyła jedynie wzmocnieniu wywodów odnoszących się do twierdzeń skarżącej w zakresie braku możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego.

Podsumowując, należy stwierdzić, iż całokształt złożonej dokumentacji nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W konsekwencji sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, w związku z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.

AKE.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.