Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2483532

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 20 lutego 2018 r.
I SA/Kr 793/17
Ustalenie przesłanki zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba.

Sędziowie WSA: Grażyna Firek (spr.), Piotr Głowacki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 14 czerwca 2017 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów na postępowanie zabezpieczające - skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r., znak (...) Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. uznał za nieuzasadnione zarzuty C. T. w sprawie postępowania zabezpieczającego, prowadzonego w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia tego organu ZZ-1 od nr (...) do nr (...) z dnia 7 marca 2017 r., wniesione pismami z dnia 21 marca 2017 r., a dotyczące naruszenia:

- art. 154 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na błędne uznanie, że zachodzą przesłanki zabezpieczenia w postaci stwierdzenia, że jego brak mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję;

- art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wybór zbyt uciążliwej formy zabezpieczenia w postaci zajęcia wierzytelności u kontrahentów i ewentualnego zajęcia środków pieniężnych oraz innych wierzytelności i praw majątkowych, gdyż to podważa cel udzielonej spółce ulgi wynikającej z decyzji ratalnej.

Organ wskazał, że jest jednocześnie wierzycielem, a postępowanie zabezpieczające dotyczy należności Skarbu Państwa z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizyczny za miesiące od lutego do grudnia 2016 r. Odpisy zarządzeń o zabezpieczeniu doręczono dłużnikowi, a następnie organ skierował wniosek do sądu wieczystoksięgowego o zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki przymusowej.

Dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego omówił treść zarzutów. Wskazał, że za zabezpieczeniem przemawia brak płynności finansowej oraz brak złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 o.p.; organ nie powoływał się natomiast na obawę udaremnienia lub utrudnienia egzekucji. Zaznaczył, że spółka nie kwestionuje utraty płynności. Udzielenie ulgi w spłacie zaległej daniny publicznej nie jest sprzeczne z jednoczesnym zabezpieczeniem należności. Organ wskazał też, że ujawnione zostały kolejne długi podatkowe spółki. Zaniechanie wyjawienia majątku jest oczywiście prawem podatnika, niemniej z mocy prawa stanowi także przesłankę do zastosowania zabezpieczenia.

Organ zwrócił uwagę, że zabezpieczenie nie jest wykonaniem zobowiązania, zabezpiecza jedynie jego wykonanie w przyszłości. Zdaniem organu zastosowany środek nie nosi znamion uciążliwości.

We wniesionym w terminie zażaleniu C. T. zarzuciła błędne uznanie przez organ, że w sprawie zachodzą przesłanki zawarte w art. 154 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem że jego brak mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję oraz - art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wybór zbyt uciążliwej formy zabezpieczenia w postaci zajęcia wierzytelności u kontrahentów i ewentualnego zajęcia środków pieniężnych oraz innych wierzytelności i praw majątkowych, gdyż to podważa cel udzielonej spółce ulgi wynikającej z decyzji ratalnej. Spółka domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia, uchylenia zarządzeń zabezpieczających oraz umorzenia postępowania zabezpieczającego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r., znak (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17, art. 18, art. 34 w zw. z art. 166b oraz art. 23 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym odmowa złożenia oświadczenia w trybie art. 39 § 1 o.p. uzasadnia obawę niewykonania zaległego świadczenia, a nadto jest z mocy prawa przesłanką zastosowania zabezpieczenia. Środek w postaci wpisu hipoteki nie jest natomiast nadmiernie uciążliwy.

We wniesionej w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze C. T. powtórzyła zarzuty, sformułowane uprzednio w zażaleniu, żądając uchylenia postanowień organów obu instancji, uchylenia zarządzeń zabezpieczenia oraz umorzenia postępowania zabezpieczającego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Spór w sprawie dotyczył przede wszystkim tego, czy ziściła się przesłanka zastosowania zabezpieczenia, a nadto czy zastosowany środek w postaci wpisu hipoteki przymusowej nie jest środkiem zbyt uciążliwym dla zobowiązanego.

Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, w szczególności jeżeli stwierdzono:

- brak płynności finansowej zobowiązanego,

- unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnianie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych,

- dokonywanie przez zobowiązanego wyprzedaży majątku,

- niezłożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, mimo wezwania do jego złożenia albo niewykazanie w złożonym oświadczeniu wszystkich rzeczy lub praw podlegających ujawnieniu.

Ogólną przesłanką zabezpieczenia jest zatem obawa, że brak jego zastosowania mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję. Ustawodawca nie zdecydował się wskazać zamkniętego katalogu okoliczności, które wskazują na takie niebezpieczeństwo, zatem co do zasady organ egzekucyjny może powoływać się na dowolne fakty, byleby świadczyły o możliwości utrudnienia albo udaremnienia egzekucji. Niemniej ustawodawca posłużył się wyliczeniem przykładowym, wskazując, że niebezpieczeństwo takie zachodzi, gdy zobowiązany utracił płynność finansową, unika wykonania obowiązku, nierzetelnie prowadzi księgi finansowe, wyprzedaje majątek albo odmawia złożenia oświadczenia, wyjawiającego majątek. Taka redakcja art. 154 § 1 u.p.e.a. pozwala przyjąć, że w wypadku zaistnienia wskazanych tam okoliczności zachodzi domniemanie, iż w razie braku zabezpieczenia egzekucja będzie udaremniona albo przynajmniej utrudniona. Stwierdzając wyliczone przykładowo okoliczności - chociażby jedną z nich - organ egzekucyjny winien dokonać zabezpieczenia bez obowiązku poszukiwania dalszych argumentów, uzasadniających obawę utrudnienia czy udaremnienia egzekucji.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne, że strona skarżąca utraciła płynność finansową, a także iż mimo wezwania nie ujawniła swojego majątku poprzez złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 39 § 1 o.p. Każda z tych okoliczności samodzielnie mogła uzasadniać zastosowanie zabezpieczenia, tym bardziej zatem w sytuacji ziszczenia się ich obu organ egzekucyjny powinien był zastosować zabezpieczenie stosownie do art. 154 § 1 u.p.e.a.

Do postępowania zabezpieczającego odnosi się zasada wyboru spośród kilku środków zabezpieczających takiego, który będzie najmniej uciążliwy dla zobowiązanego (art. 7 § 1 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie organ zastosował środek w postaci wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej. W ocenie Sądu nie można takiego sposobu zabezpieczenia uznać za nadmiernie uciążliwe, a wręcz przeciwnie, jest to spośród środków, przewidzianych w art. 164 § 1 u.p.e.a. i mogących zostać zastosowane środek łagodniejszy. Mając na uwadze, że sposoby zabezpieczenia należności pieniężnych, wymienione w art. 164 § 1 pkt 3-5 u.p.e.a. nie mogły być w sprawie zastosowane, organ egzekucyjny miał możliwość bądź obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową (art. 164 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), bądź zajęcia pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości (art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Niewątpliwie ta druga grupa środków zabezpieczających byłaby dla strony znacznie bardziej dolegliwa. W przypadku zastosowania hipoteki przymusowej ograniczenie polega jedynie na tym, że strona skarżąca miałaby faktyczną, znaczną trudność w wyzbyciu się nieruchomości w taki sposób obciążonej, chociaż przecież prawnych przeszkód w jej zbyciu nie ma. Wykonywanie pozostałych uprawnień właścicielskich nie jest w żaden sposób ograniczone.

Argumentem przemawiającym za zasadnością zarzutów skargi nie może być również pozorna sprzeczność w postaci udzielenia ulgi w spłacie zaległości (rozłożenie na raty) a zastosowaniem zabezpieczenia. Przyznana zobowiązanemu ulga nie zwalnia go od obowiązku uregulowania należności, a jedynie ułatwia ich spłatę. Należność pieniężna nadal istnieje, nadal jej wyegzekwowanie może być utrudnione albo uniemożliwione, zatem - mimo udzielenia ulgi w spłacie - w razie zaistnienia chociażby jednej z przesłanek, wyliczonych w art. 154 § 1 u.p.e.a. - zabezpieczenie takiej należności jest zasadne.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.