I SA/Kr 57/20, Brak przesłanek przemawiających za uchyleniem kary porządkowej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3085154

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2020 r. I SA/Kr 57/20 Brak przesłanek przemawiających za uchyleniem kary porządkowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo.

Sędziowie WSA: Wiesław Kuśnierz (spr.), Jarosław Wiśniewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia (...) listopada 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 listopada 2019 r. Nr (...) Dyrektor Izby Administracji Skargowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - (...) (dalej: NUS, organ I instancji) z dnia 21 sierpnia 2019 r. nr (...) 1.257.2019 w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej w kwocie (...) zł, nałożonej na J. F. (dalej: Strona, Skarżący), za utrudnianie przeprowadzenia czynności sprawdzających, poprzez nieskładanie organowi żądanych dokumentów.

Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

NUS postanowieniem z dnia 30 lipca 2019 r. nr (...) 1.257.2019 nałożył na Stronę karę porządkową w kwocie (...) zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Strona pomimo prawidłowo doręczonych wezwań nie kontaktowała się z urzędem w celu ewentualnej zmiany terminu dokonania czynności, doprecyzowania wezwania, jak również nie dokonała czynności, o których była mowa w ww. wezwaniach. Zdaniem NUS, żądane dokumenty są niezbędne do przeprowadzenia czynności sprawdzających, a zaniechanie ich okazania w znacznym stopniu utrudnia, a wręcz udaremnia prowadzenie czynności sprawdzających. Wobec powyższego, przyjęto iż w sposób świadomy i celowy uchybiono obowiązkowi zdefiniowanemu w art. 272 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.; dalej O.p.), realizowanym przez organ na mocy art. 155 w zw. z art. 272 oraz art. 280 O.p., przez co wypełniły się przesłanki do nałożenia kary porządkowej.

Strona w dniu 7 sierpnia 2019 r. skierowała do NUS dwa pisma, zażalenie na postanowienie na NUS z dnia 30 lipca 2019 r. w sprawie nałożenia kary porządkowej oraz wniosek o uchylenie kary porządkowej.

We wniosku o uchylenie kary porządkowej Strona podniosła, iż mimo doręczanych wezwań nie kontaktowała się z organem nie dlatego, że kierowała nią zła wola lub chęć zignorowania, lecz w okresie, kiedy były doręczane wezwania, przebywała na urlopie poza K. i w tym czasie nie mogła przedłożyć żądanych dokumentów.

DIAS, po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia 17 października 2019 r. znak (...) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o nałożeniu kary porządkowej uznając, iż zaistniały przesłanki do jej nałożenia.

Natomiast NUS opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2019 r. odmówił uchylenia nałożonej kary porządkowej w kwocie 1.000,00 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ I Instancji wskazał, iż dwukrotnie wzywał Stronę o przedłożenie stosownych dokumentów. Pomimo prawidłowo doręczonych wezwań Strona nie podjęła żadnej próby kontaktu z urzędem w celu ewentualnej zmiany terminu dokonania czynności, czy doprecyzowania wezwania. Ponadto do dnia sporządzenia postanowienia nie zostały dostarczone żądane dokumenty.

Na postanowienie NUS z dnia 21 sierpnia 2019 r. Strona złożyła zażalenie zarzucając postanowieniu naruszenie:

- art. 121 § 1 O.p., poprzez nieuwzględnienie terminu, w jakim organ zwracał się do Strony, ponieważ korzystanie przez Stronę z zaplanowanych uprzednio wyjazdów o charakterze urlopowym oraz uczestnictwo w wyjazdach służbowych nie może być uznane za bezzasadną odmowę przedłożenia dokumentu,

- art. 262 § 1 pkt 2 w związku z § 3 pkt 1 O.p., poprzez uznanie, że doszło do bezzasadnej odmowy przedłożenia dokumentów, w sytuacji, gdy przesłanka "bezzasadnej" odmowy okazania przedmiotu oględzin nie zaistniała.

Strona podniosła również, iż potwierdzenie odbioru przesyłek nie zostało przez niego podpisane, a w konsekwencji nie doszło również do doręczenia zastępczego w myśl przepisów O.p. Wiedzę o wezwaniach Strona uzyskała w sposób zdalny z rozmowy telefonicznej w trakcie przebywania na zagranicznym wyjeździe. Chcąc uczynić zadość żądaniu organu Strona zleciła pracownikom archiwum poszukiwanie stosownych dokumentów.

Końcowo Strona wskazała, że kara porządkowa została nałożona z przyczyn nie znajdujących podstaw w przepisach O.p., a tym samym postanowienie o jej nałożeniu winno być uchylone w całości.

DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia 21 sierpnia 2019 r.

DIAS w uzasadnieniu swojego postanowienia wskazał, że NUS w toku czynności sprawdzających w pismach z dnia 4 czerwca 2019 r. oraz 2 lipca 2019 r. dwukrotnie wzywał Stronę, na podstawie art. 155 § 1 oraz art. 272 O.p., o przedłożenie w terminie 7 dni od otrzymania wezwania: umowy najmu dot. działki nr (...) o pow. 0,65 ha KW Nr (...) zawartej dnia 12 grudnia 2015 r., między Stroną i A. K. oraz dokumentu, na podstawie którego Strona dysponuje ww. nieruchomością, której właścicielem jest wg KW "G. " sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w Zabierzowie.

W pismach wskazywano, że czynności, do których organ podatkowy wzywa, mogą być dokonane przez pełnomocnika, a wszelkie wątpliwości, co do treści wezwania i ustalonych terminów można wyjaśnić z osobą prowadzącą sprawę. Wezwania zawierały pouczenie o skutkach niezastosowania się do wezwania, jako zagrożone karą porządkową na podstawie art. 262 O.p. w kwocie do (...) zł. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwań (w dniach 10 czerwca oraz 5 lipca 2019 r.), Strona nie podjęła próby skontaktowania się z organem podatkowym w celu ewentualnej zmiany terminu dokonania czynności, nie dostarczyła żądanych dokumentów oraz nie usprawiedliwiła skutecznie braku reakcji na wezwanie.

Dalej organ II instancji stwierdził, że wezwania z dnia 4 czerwca 2019 r. oraz 2 lipca 2019 r. zostały prawidłowo sporządzone, zawierały pouczenia o możliwości nałożenia kary porządkowej na podstawie w art. 262 O.p. oraz zostały skutecznie doręczone odpowiednio w dniu 10 czerwca 2019 r. oraz w dniu 5 lipca 2019 r. na adres ul. (...) A, pełnoletniemu domownikowi, co zostało odnotowane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz poświadczone pieczątką R. Z.-R. Bezsprzeczne jest także, iż pomimo prawidłowo doręczonych wezwań Strona nie skontaktowała się z organem podatkowym w celu ewentualnej zmiany terminu dokonania czynności, jak też w wyznaczonym terminie nie dostarczyła dokumentów. Dodatkowo nie usprawiedliwiła swojej nieobecności. Próba usprawiedliwienia braku wywiązania się z obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów nastąpiła dopiero po doręczeniu postanowienia o nałożeniu kary porządkowej.

Następnie DIAS przytoczył przepisy art. 262 § 5 i 6 O.p. i stwierdził, że przepis art. 262 O.p. przewiduje dwa środki prawne służące ukaranemu karą porządkową: zażalenie na postanowienie o ukaraniu karą oraz wniosek o uchylenie kary porządkowej. Zażalenie na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej powinno zawierać zarzuty przeciw zawartemu w nim rozstrzygnięciu. Nie powinno ono natomiast opierać się na przesłankach uzasadniających uchylenie kary porządkowej w oparciu o art. 262 § 6 O.p. Oba te tryby są odrębne i niezależne od siebie zwłaszcza, że w obu odmienny jest tryb procesowania, jak i przesłanki, które podlegają badaniu. W konsekwencji mimo, że u ich podstaw spoczywa ta sama okoliczność prawna (postanowienie o ukaraniu karą porządkową), toczą się one w istocie niezależnie od siebie. Każdy z przysługujących środków prawnych rodzi odmienne skutki. Zażalenie powoduje bowiem weryfikację przez organ odwoławczy zasadności samego ukarania (w tym także co do jego wysokości), natomiast rozpatrzenie wniosku o uchylenie kary porządkowej polega na ocenie czy niestawiennictwo lub niewykonanie innego obowiązku zostało usprawiedliwione. Składając wniosek o uchylenie kary porządkowej na podstawie art. 262 § 6 O.p., a nie zażalenie na postanowienie o nałożeniu tej kary, Strona nie powinna zatem kwestionować zasadności jej nałożenia i podnosić zarzutów przeciwko samemu nałożeniu kary, ale argumentować na rzecz zasadności twierdzenia o zaistnieniu okoliczności usprawiedliwiających niewykonanie nałożonego przez organ podatkowy obowiązku dostarczenia dokumentów do czynności sprawdzających. Podkreślenia przy tym wymaga, że przyczyny usprawiedliwiające niewykonanie nałożonego przez organ obowiązku powinny wskazywać na obiektywny brak możliwości jego realizacji, tj. taki, który wskazuje na niezawinione i niezależne od zobowiązanego okoliczności, które doprowadziły do niewypełnienia żądania organu.

Zdaniem DIAS organ podatkowy winien rozpatrywać sprawę w jej granicach, a zatem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne będą zarzuty dotyczące nierozpatrzenia przesłanek wskazanych przez Stronę w zakresie usprawiedliwionych przeszkód w wykonaniu wezwania. Rozstrzygając w zakresie uchylenia kary porządkowej konieczne jest zbadanie, czy niestawiennictwo lub niewykonanie innego obowiązku zostało usprawiedliwione.

Dalej DIAS wskazał, że w zażaleniu Strona podnosi, iż nie kontaktowała się z organem I instancji, nie dlatego, że kierowała nią zła wola lub chęć zignorowana organu, lecz w okresie, w którym była wzywana do przedłożenia stosownych dokumentów, przebywała na urlopie poza K. i nie mogła w tym czasie wywiązać się z tego obowiązku.

Organ II instancji odnosząc się do powyższej argumentacji podniósł, że NUS zasadnie uznał, że podany przez Stronę powód niedostarczenia żądanych dokumentów organowi podatkowemu nie wskazywał na obiektywny brak możliwości realizacji tego obowiązku. Ogólne stwierdzenie Strony, że korzystała z zaplanowanych uprzednio wyjazdów o charakterze urlopowym oraz uczestniczyła w wyjazdach służbowych, nie stanowi wystarczającego usprawiedliwienia nieprzedstawienia żądanej dokumentacji. Ponadto okoliczności te na żadnym z etapów postępowania nie zostały poparte stosownymi dowodami potwierdzających brak możliwości dostarczenia dwóch dokumentów w terminach wyznaczonych przez organ pierwszej instancji. Oprócz powyższego wyjaśnienia Strona nie przedstawiła żadnych innych okoliczności ani niezawinionych trudności, które można by uznać za usprawiedliwienie niedoręczenia organowi dokumentów, o które Strona była dwukrotnie wzywana.

DIAS zauważył, że w skierowanych do Strony wezwaniach wskazano kilka sposobów na dostarczenie dokumentów do organu, tj. za pośrednictwem pełnomocnika, upoważnionego pracownika lub w formie elektronicznej. W pismach tych wskazano również na możliwość kontaktu telefonicznego z osobą prowadzącą sprawę oraz ustalenia innego, dogodnego terminu do doręczenia wymaganej dokumentacji. Z powyższych opcji Strona jednak nie skorzystała.

Dalej DIAS wskazał, że wraz z zażaleniem i wnioskiem o uchylenie kary porządkowej Strona załączyła kserokopię umowy najmu dotyczącej działki nr (...), lecz jest ona niekompletna, albowiem nie przedłożono wraz z nią dwóch załączników, w których zawarte są informacje zarówno co do urządzeń i rzeczy znajdujących się na wynajmowanej nieruchomości, jak i wysokości pobieranych opłat, w tym czynszu. Z treści przedłożonej umowy najmu wynika, że załączniki są jej integralną częścią i wraz z umową stanowią całość dokumentu. Dostarczenie części dokumentacji w dniu złożenia zażalenia, po nałożeniu przez NUS kary porządkowej, w żaden sposób nie wyczerpuje znamion usprawiedliwienia niewykonania tego obowiązku w wyznaczonych wcześniej terminach. Niedostarczenie we wskazanym terminie wymaganych dokumentów spowodowało, że NUS nie mógł zakończyć prowadzonych czynności sprawdzających. Taka postawa wskazuje zatem na świadome i umyślne zaniechanie przez Stronę wykonania wezwania. Ponadto pomimo składanych przez Stronę obietnic, że poszukiwania w archiwum drugiego z dokumentów miałyby dobiec końca do 15 września 2019 r. również nie zostały spełnione, a dokumentów tych nie dostarczono NUS aż do dnia wydania niniejszego postanowienia. W efekcie należało stwierdzić, iż Strona w sposób świadomy nie wywiązała się z obowiązku dostarczenia organowi żądanych dokumentów, niezbędnych do zakończenia czynności sprawdzających.

Następnie DIAS odniósł się do zarzutów związanych z brakiem podpisu Strony na potwierdzeniach odbioru wezwań, co zdaniem Strony, ma świadczyć o tym, że w przedmiotowej sprawie nie doszło również do doręczenia zastępczego w myśl przepisów O.p. DIAS w tym zakresie przytoczył przepisy O.p. dotyczące doręczeń i wskazał, że wezwanie z dnia 4 czerwca 2019 r. NUS doręczał za pośrednictwem operatora pocztowego. Pismo zawierające wezwanie doręczono pełnoletniemu domownikowi R. Z.-R. w dniu 10 czerwca 2019 r. Świadczy o tym odnotowanie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru informacji o pozostawieniu pisma pełnoletniemu domownikowi oraz pieczątka imienna R. Z.-R. Drugie wezwanie z dnia 2 lipca 2019 r. również zostało doręczone R. Z.-R. w dniu 5 lipca 2019 r.

Zdaniem DIAS obydwa wezwania: z dnia 4 czerwca 2019 r. oraz 2 lipca 2019 r. zostały skutecznie doręczone w trybie art. 149 O.p., dlatego powyższy zarzut organ II instancji uznał za bezzasadny.

Podsumowując DIAS wskazał, że dokonując powtórnej oceny akt sprawy, zwrócono również uwagę na dotychczasową postawę Strony wobec NUS. Pomimo stworzenia Stronie wszelkich warunków do wykonania wezwania, do dnia wydania niniejszego postanowienia dokumentacji tej nie dostarczyła, jak również nie udowodniła zaistnienia okoliczności usprawiedliwiających niewykonanie nałożonego przez organ podatkowy obowiązku dostarczenia dokumentów, czym skutecznie uniemożliwiła dalsze działania organowi.

Na powyższe postanowienie Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc w niej o uchylenie postanowienia w całości oraz uchylenie postanowienia organu I instancji.

Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie:

- art. 155 § 1 i § 1a w zw. z art. 189 § 1 O.p. poprzez żądanie przez organ przedłożenia dokumentów, które nie były na chwilę doręczenia w posiadaniu wzywanego;

- art. 262 § 1 w zw. z art. 149 O.p., poprzez nałożenie na J. F. kary porządkowej pomimo braku prawidłowego doręczenia wezwania, gdyż R. Z.-R. nie jest dorosłym domownikiem J. F., R. Z.-R. jest szwagierką J. F. i zamieszkuje ona w Gminie Z. przy ulicy (...), (...). Skarżący w tej dacie przebywał na urlopie zagranicznym;

- art. 262 § 1 pkt 2 O.p., poprzez uznanie, że doszło do "bezzasadnej" odmowy okazania żądanych dokumentów w sytuacji gdy przesłanka "bezzasadnej" odmowy okazania dokumentów nie zaistniała w niniejszej sprawie;

- art. 233 § 1 pkt 1 O.p., poprzez niewłaściwą kontrolę instancyjną i utrzymanie wadliwych postanowień organu I instancji w obrocie prawnym.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że postanowienie o odmowie uchylenia nałożonej kary porządkowej jest całkowicie błędne, nie posiada prawidłowych podstaw prawnych ani faktycznych. Nigdy nie doszło do doręczenia wezwania dorosłemu domownikowi Skarżącego. R. Z.-R. jest szwagierką J. F. i zamieszkuje ona w Gminie Z. przy ulicy (...), (...). Skarżący w tej dacie przebywał na urlopie zagranicznym w Czarnogórze. Natychmiastowe wykonanie wezwania i wskazanie podstaw, dla których nałożenie kary porządkowej nie było zasadne winno skutkować jej uchyleniem. Przesłanką nałożenia obowiązku na podstawie art. 155 § 1 O.p. i w konsekwencji nałożenia kary porządkowej na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 O.p. jest w pierwszej kolejności prawidłowość doręczenia wezwania podatnikowi. Doręczenie powinowatemu nie zamieszkującemu z podatnikiem takim doręczeniem nie jest. Renata-Zabiegaj Rudowska nie jest również pracownikiem Skarżącego, ani nie jest dozorcą jego domu.

W ocenie Skarżącego kolejną przesłanką nałożenia obowiązku na podstawie art. 155 § 1 O.p. i w konsekwencji nałożenia kary porządkowej na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 O.p. jest niezbędność wykonania takiego obowiązku dla wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ powinien więc nakładając taki obowiązek, a najpóźniej przy nakładaniu kary porządkowej za jego niewypełnienie, przynajmniej uprawdopodobnić tę niezbędność. Nie tylko bowiem Skarżący ale również A. K. jak i spółka G. Sp. z o.o. mogły udostępnić żądane dokumenty organowi.

Zdaniem Skarżącego, w niniejszej sprawie nie może być mowy o bezzasadności odmowy przedstawienia dokumentów. Bezzasadność odmowy ma bowiem miejsce jedynie wówczas, gdy osoba wezwana posiada lub ma obowiązek dane dokumenty posiadać. W niniejszym przypadku Skarżący został wezwany do dostarczenia dokumentów mogących być lub nie w jego posiadaniu. Ze względu na fakt rozlicznych obowiązków o zróżnicowanym charakterze - uczestniczenie w organach licznych spółek prawa handlowego, prowadzenie działalności rolniczej i charytatywnej Skarżący posiada ponadprzeciętną ilość dokumentów i nie jest zawsze możliwe natychmiastowe określenie gdzie dany dokument się znajduje. Powyższe należy ocenić również przez pryzmat wyjazdu urlopowego, który w miesiącach letnich nie jest niczym nadzwyczajnym. Gdy tylko Skarżący powziął informacje o żądaniu organu natychmiast po swoim powrocie przekazał żądane dokumenty organowi. Powyższe w niniejszym stanie faktycznym winno skutkować uchyleniem nałożonej kary porządkowej.

Dalej Skarżący podniósł, że z charakteru art. 262 § 1 pkt 2 O.p. wynika, że prawidłowe jego stosowanie winno nawiązywać do podstawowych zasad prawa karnego czy też karnego skarbowego - w szczególności zasady domniemania niewinności i zasady adekwatności kary. Konsekwencją powyższego jest obciążenie organu stosującego przedmiotową sankcję wykazaniem wszelkich przesłanek umożliwiających jej zastosowanie. W opinii Skarżącego organ nie udowodnił, że Skarżący w dacie nieprawidłowego doręczenia posiadał żądane dokumenty. Powyższe implikuje zaś brak możliwości udowodnienia przez organ podatkowy bezzasadności odmowy przekazania dokumentów. Naruszenie zasady adekwatności stanowił brak wskazania w uzasadnieniu rozstrzygnięcia motywów zastosowania kary porządkowej. Skarżący podkreślił, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Organ nie dokonał żadnej wykładni zastosowanego przepisu, ani też żadnej z przesłanek warunkujących zastosowanie kary porządkowej. Artykuł 262 O.p. mimo, że nie stanowi typowej normy prawa karnego, to jego prawidłowe stosowanie musi nawiązywać do podstawowych zasad prawa karnego, czy też karnoskarbowego, takich jak np. zasada adekwatności kary, tak aby jej nałożenie, a przede wszystkim jej wymiar mógł być uznany, w świetle całokształtu okoliczności sprawy w konkretnym wypadku za sprawiedliwy i uzasadniony. Warunkiem prawidłowego zastosowania tego przepisu jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego nie tylko, co do przesłanek wyraźnie wymienionych w tym przepisie (podmiot, prawidłowość wezwania, brak uzasadnionej przyczyny niewykonania wezwania), lecz także rodzaju i stopnia zawinienia oraz ewentualnych skutków, jakie pociąga w konkretnym przypadku uchybienie wezwaniu. Istotnym jest, aby organ uzasadnił wysokość kary w relacji do rodzaju i stopnia zawinienia, w powiązaniu z ewentualnymi skutkami braku wykonania wezwania, w tym także, aby wskazał, czy te skutki mogą doprowadzić do niemożności zakończenia postępowania w postaci wydania decyzji podatkowej, co może mieć określone konsekwencje finansowe dla interesu publicznego - finansów państwa.

Ponadto Skarżący wskazał, że zupełnie niezrozumiałe jest nakładanie na Skarżącego kary porządkowej przewidzianej w art. 262 § 1 pkt 2 O.p. za nieprzedstawienie dowodów żądanych przez organ podatkowy. Organ podatkowy jest władny wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodu będącego w jej posiadaniu w terminie nie krótszym niż 3 dni (art. 189 O.p.). Wbrew pozorom nie oznacza to jednak niczym nieograniczonego obowiązku dostarczania środków dowodowych, z których mogą wynikać wnioski co do treści rozstrzygnięcia niekorzystne dla strony. Stosując instytucję wezwań w odniesieniu do strony postępowania podatkowego i domagając się od niej określonego zachowania, tzn. dostarczenia dowodu, nie można tracić z pola widzenia art. 199 O.p., zgodnie z którym przesłanką skorzystania ze środka dowodowego w postaci przesłuchania strony jest wyrażenie przez nią na to zgody. Jak wiadomo, w ten sposób ustawodawca chroni podatnika przed koniecznością dokonywania czynności procesowych, które mogą mu szkodzić. Do tego prowadziłaby bowiem wymuszona współpraca podatnika z organem podatkowym, wyrażająca się przedstawianiem każdego żądanego przez niego dowodu, nawet wbrew interesowi podatnika.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jednocześnie, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym.

W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy kwestii zasadności odmowy uchylenia kary porządkowej nałożonej na Skarżącego za nieprzedłożenie NUS dokumentów szczegółowo wskazanych w wezwaniach z dnia 4 czerwca 2019 r. i 5 lipca 2019 r.

Oceniając zasadność zgłaszanych przyczyn niewykonania przez Skarżącego obowiązku przekazania tych dokumentów, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 262 § 1 O.p. strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego:

1) nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub

2) bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, lub

2a) bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, lub 3) bez zezwolenia tego organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem, mogą zostać ukarani karą porządkową do (...) zł Stosownie do § 5 cytowanego artykułu karę porządkową nakłada się w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast, z treści 262 § 6 O.p. wynika, że organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków, o których mowa w § 1, i uchylić postanowienie nakładające karę.

W art. 262 O.p. ustanowiono dwa różne środki prawne, przysługujące ukaranemu karą porządkową, tj. zażalenie - na podstawie § 5 oraz wniosek o jej uchylenie - na podstawie § 6. Brzmienie tego ostatniego przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że w postępowaniu wszczętym wnioskiem o uchylenie kary porządkowej badaniu podlega jedynie to, czy okoliczności, które strona wskazuje jako wyjaśnienie przyczyn niewykonania konkretnego wezwania organu podatkowego mają charakter usprawiedliwiony.

Skarżący w niniejszej sprawie wyczerpał oba tryby. Wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1409/19 tutejszy Sąd oddalił skargę na postanowienie DIAS z dnia 17 października 2019 r. znak (...) utrzymujące w mocy postanowienie NUS z dnia 30 lipca 2019 r. nr (...) 1. 257.2019 o nałożeniu na Skarżącego kary porządkowej w wysokości (...) zł. W związku z tym w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości legalność zastosowanej kary porządkowej, dlatego w niniejszej sprawie wszelkie zarzuty skargi dotyczące zasadności jej nałożenia, a w szczególności związane z doręczeniem wezwań, czy też podstawy wezwania szeroko artykułowane w rozpatrywanej skardze z oczywistych względów nie mogą podlegać rozpoznaniu w niniejszej sprawie, tym samym są bezprzedmiotowe.

Jak wynika z przepisu art. 262 § 6 O.p. podmiot, na który nałożono karę porządkową i który wnosi o jej uchylenie, powinien złożyć wniosek o uchylenie kary porządkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny, dla której nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. W uzasadnieniu wniosku należy podać argumenty, które uzasadniają niewykonanie takiego obowiązku, w tym przypadku wskazanie okoliczności usprawiedliwiających niedostarczenie do organów wskazanych w wezwaniach dokumentów w terminach w nich wskazanych. Wymogiem formalnym jednak jest, aby wniosek ten został złożony w ciągu siedmiu dni od daty doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej.

Jak wynika z akt sprawy niniejszej, postanowienie z dnia 30 lipca 2019 r. o nałożeniu kary porządkowej zostało doręczone Skarżącemu w dniu 1 sierpnia 2019 r., a zatem termin do złożenia wniosku o uchylenie kary porządkowej upływał z dniem 8 sierpnia 2019 r. Z kolei wniosek o uchylenie kary porządkowej Skarżący nadał w placówce Poczty (...) S.A. w dniu 7 sierpnia 2019 r., zatem Skarżący niewątpliwie dochował 7-dniowego terminu do złożenia wniosku.

W ocenie Sądu nie można jednak uznać, by niewykonanie nałożonego obowiązku dostarczenia żądanych przez organ dokumentów było przez Skarżącego usprawiedliwione.

Zgodnie z orzecznictwem, za usprawiedliwione traktować należy tylko takie okoliczności, które w sposób niezależny od strony i w normalnych warunkach trudny do przezwyciężenia uniemożliwiały jej zadośćuczynienie obowiązkom nałożonym przez organ podatkowy, nawet przy dołożeniu należytej staranności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I FSK 992/15, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podzielając tę wykładnię, zgadza się z dokonaną przez organ oceną, co do tego, że w okolicznościach badanej sprawy nie ziściły się przesłanki uzasadniające uchylenie kary porządkowej.

Zdaniem Sądu Skarżący, miał dostatecznie dużo czasu, jeżeli nawet nie na dostarczenie żądanych dokumentów, to przynajmniej na skontaktowanie się z organem podatkowym i usprawiedliwienie przyczyn nie złożenia żądanych przez organ dokumentów. W wezwaniach w sposób precyzyjny podano informację o osobie prowadzącej sprawę i nie tylko podano numer pokoju gdzie w przypadku kontaktu osobistego można załatwić sprawę, ale również podano numer telefonu, pod którym można wyjaśnić wszelkie wątpliwości co do treści wezwania i ustalonych terminów, jak również adres poczty elektronicznej, pod którym można przekazać informacje związane ze sprawą (wezwania z dnia 4 czerwca 2019 r. i 2 lipca 2019 r. odpowiednio karty nr 2 i 4 akt administracyjnych dołączonych do sprawy I SA/Kr 1409/19 - cyt. "Wszelkie wątpliwości co do treści niniejszego wezwania, ustalonych terminów można wyjaśnić z osobą prowadzącą sprawę: (...)"). Ponadto w wezwaniach tych pouczono Skarżącego, że czynności można dokonać również przez pełnomocnika.

Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy Skarżący otrzymał tak precyzyjną informację, w dobie powszechnego używania telefonów komórkowych i Internetu, czyli dobie nowoczesnych środków komunikowania się, nawiązanie kontaktu z organem podatkowym i choćby usprawiedliwienie niedostarczenia dokumentów nie mogło nastręczać Skarżącemu najmniejszych kłopotów, nawet w przypadku przebywania na urlopie czy podróży służbowej, tym bardziej że w zażaleniu Skarżący potwierdził, że korzysta z telefonu komórkowego, gdyż jak sam wskazał, informacje o wezwaniu otrzymał zdalnie "z rozmowy telefonicznej w trakcie przebywania na zagranicznym wyjeździe". Gdyby wolą Skarżącego byłaby chęć wywiązania się w zakreślonych przez organ I instancji terminach z obowiązku dostarczenia żądanych przez organ dokumentów, podjąłby próbę kontaktu z NUS i usprawiedliwiłby niewykonanie nałożonego na Niego obowiązku. Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący podjął próbę usprawiedliwienia braku reakcji na wezwanie. Sam też na podjęcie takiej próby usprawiedliwienia nie wskazuje. Dopiero po nałożeniu na Skarżącego przez NUS kary porządkowej, częściowo wykonał nałożony przez NUS obowiązek przesyłając niekompletną kserokopię umowy najmu dotyczącej działki nr (...) (brak dwóch załączników).

Zwrócić należy również uwagę, że NUS nałożył na Skarżącego karę porządkową dopiero po wysłaniu drugiego wezwania z dnia 4 lipca 2019 r. i w konsekwencji długim bezskutecznym oczekiwaniu na wypełnienie nałożonego obowiązku tj. w 50 dniu po doręczeniu pierwszego wezwania z dnia 4 czerwca 2019 r.

W kontekście powyższego Sąd w pełni podziela opinię organu II instancji, że nawet w sytuacji, gdyby Skarżący korzystał z zaplanowanych uprzednio wyjazdów o charakterze urlopowym oraz uczestniczył w wyjazdach służbowych, w opisanych powyżej okolicznościach nie stanowi to wystarczającego usprawiedliwienia nieprzedstawienia żądanej dokumentacji, tym bardziej, że podane twierdzenia Skarżącego na żadnym z etapów postępowania nie zostały poparte stosownymi dowodami potwierdzającymi brak możliwości dostarczenia żądanych przez NUS dwóch dokumentów w terminach wyznaczonych przez organ I instancji. Jeszcze raz należy podkreślić, że Skarżący był wzywany dwukrotnie, co jednoznacznie świadczy o woli organu podatkowego niewymierzania kary porządkowej i dania szansy Skarżącemu na wypełnienie nałożonego obowiązku lub usprawiedliwienie jego niewykonania, tym bardziej, że żaden przepis O.p. nie nakłada na organ obowiązku dwukrotnego wzywania strony do wypełnienia określonego prawem obowiązku.

W ocenie Sądu przytoczone przez Skarżącego zarówno w piśmie z dnia 7 sierpnia 2016 r. jak i w zażaleniu od postanowienia organu I instancji okoliczności na usprawiedliwienie niedostarczenia do organu żądanych dokumentów, nie sposób uznać za usprawiedliwione w rozumieniu art. 262 § 6 O.p.

Prawidłowo zatem organy oceniły wskazane przez Skarżącego okoliczności w kontekście wniosku o uchylenie kary porządkowej. Orzekając organy wzięły pod uwagę nie tylko literalne brzmienie powołanego przepisu, ale również jego wykładnię systemową i celowościową, mając na uwadze pełen kontekst badanej sprawy, o czym świadczy wyczerpujące uzasadnienie zaskarżonego postanowienia i postanowienia je poprzedzającego.

Sąd jeszcze raz podkreśla, że w postępowaniu w sprawie uchylenia kary porządkowej, nie mogą być rozpatrywane zarzuty związane z zasadnością wezwania do przedstawienia dokumentów (od kogo powinien żądać organ dokumentów), dotyczące doręczenia wezwań, czy też wysokości wymierzonej kary porządkowej, dlatego Sąd uznał je za bezprzedmiotowe w rozpatrywanej sprawie.

Mając jednocześnie na uwadze, że pozostałe zarzuty skargi nie mają żadnych uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, skargę należało oddalić.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.