I SA/Kr 386/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2493130

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 2018 r. I SA/Kr 386/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 23 stycznia 2018 r. Nr: (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r., styczeń, czerwiec, listopad i grudzień 2011 r., od stycznia do czerwca i od września do grudnia 2012 r. oraz od lutego do kwietnia i od września do grudnia 2013 r. postanawia wniosek oddalić

Uzasadnienie faktyczne

T. P., działający przez doradcę podatkowego A. R., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną A. P. oraz córkami S. P. ur. 1998 r. i M. P. ur. 2010 r. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza w branży budowlanej prowadzona przez skarżącego, z której miesięczny dochód netto wynosi ok. 6.000 zł oraz działalność gospodarcza w formie cateringu dietetycznego "(...)" prowadzona przez jego żonę, z której miesięczny dochód netto wynosi ok. 2.300 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą następujące nieruchomości: działka nr ewid. (...) w N. T. zabudowana domem o powierzchni (...) o szacunkowej wartości (...) zł (wspólność majątkowa małżeńska), działka nr ewid.(...) o powierzchni 0,2253 ha i wartości ok. (...) zł stanowiąca łąkę (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), działki nr ewid.(...) i (...), o powierzchni 0,7824 ha i wartości ok. (...) zł stanowiące las (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), działki budowlane: nr (...) (własność), nr (...) (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), nr (...) (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska), nr (...) (własność), nr (...) (własność) o łącznej powierzchni (...) i łącznej szacunkowej wartości (...) zł.

Małżonka skarżącego, A. P. jest aktualnie uczestnikiem postępowania o dział spadku po jej ojcu (nabyła ona spadek w części ułamkowej wynoszącej (...)). W skład masy spadkowej wchodzą działki znajdujące się w N. T.: nr (...) o powierzchni (...) (teren budowlany) o wartości ok. (...) zł, nr (...) o powierzchni (...) ha (las) o wartości (...) zł, nr (...) o powierzchni (...) ha (las) o wartości (...) zł, nr (...) o powierzchni (...) ha (polana) o wartości (...) zł, nr (...) o powierzchni (...) (działka budowlana wraz z domem) o wartości (...) zł, a także działka nr (...) o powierzchni 0,98 ha (grunty rolne) o wartości (...) zł położona w miejscowości J. woj. (...).

Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr (...), składająca się z działek ewidencyjnych nr (...) o łącznej powierzchni (...) ha, została obciążona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę (...) zł.

Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr (...) (...), składająca się z działki ewidencyjnej nr (...) o powierzchni (...) ha, została obciążona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę (...) zł.

Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr (...), składająca się z działki ewidencyjnej nr (...) o powierzchni 0,1764 ha, obciążona została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. hipoteką przymusową na sumę (...) zł.

Skarżący jest również właścicielem: żurawia budowlanego o wartości (...) zł (własność); maszyny budowlanej do natrysków (ociepleń) o wartości (...) zł (własność); samochodu marki Kia o wartości (...) zł (leasing); samochodu marki Volkswagen Crafter o wartości (...) zł (własność) oraz motoru Bontessa o wartości (...) zł (leasing).

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty związane z opłaceniem skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Łączny dochód netto rodziny oscyluje wokół kwoty (...) zł. Na utrzymaniu strony pozostają dwie córki w wieku 10 i 8 lat. Ponadto skarżącego obciążają stałe zobowiązania wiążące się z koniecznością spłaty rat kredytów w łącznej wysokości (...) zł miesięcznie (kredyt na zakup pieca konwekcyjno-parowego, wartość początkowa (...) zł, obecna (...) zł) oraz koniecznością uiszczania rat leasingowych. Na utrzymanie domu skarżący ponosi wydatki rzędu (...) zł miesięcznie. Pozostająca po spłacie zobowiązań kwota wydawana jest w całości na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny, w szczególności na zapewnienie warunków prawidłowego rozwoju dorastających córek. Konieczność zapewnienia rodzinie odpowiednich warunków lokalowych wyłącza możliwość wnioskodawcy w zakresie czerpania dodatkowych zysków z nieruchomości w postaci domu np. poprzez jego najem, bądź sprzedaż. Posiadane nieruchomości (łąki) nie są wykorzystywane rolniczo, a aktualna sytuacja na rynku nieruchomości, w której łąki się znajdują uniemożliwia ich wydzierżawienie, bądź sprzedaż. Sytuacja na rynku nieruchomości uniemożliwia stronie również czerpanie zysków z jego innych nieruchomości (działki budowlane) o wartości ok. (...) zł. Ponadto obciążenie nieruchomości hipotekami przymusowymi dodatkowo utrudnia stronie pozyskanie dodatkowych środków pieniężnych z tych nieruchomości. Posiadany majątek ruchomy w postaci: żurawia budowlanego, maszyny do natrysków, samochodu Kia, Volkswagena Crafter i motoru Bontessa jest wykorzystywany przez wnioskodawcę w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z tego powodu, jak również ze względu na treść umów wiążących stronę z podmiotami trzecimi (leasingodawcami) nie jest on w stanie pozyskać dodatkowych środków pieniężnych z ww. majątku. W podanych okolicznościach wnioskodawca nie jest w stanie poczynić oszczędności z comiesięcznego dochodu w celu zgromadzenia sum pozwalających na uiszczenie opłaty sądowej w przedmiotowej sprawie.

Uzasadnienie prawne

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W przedmiotowej sprawie na obecnym etapie postępowania na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości (...) zł. W ocenie referendarza sądowego uiszczenie kosztów w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawcy.

Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa T. P. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący jest właścicielem, (bądź współwłaścicielem wraz z żoną) majątku nieruchomego o znacznej wartości. Wartość szacunkowa domu, w którym zamieszkuje rodzina wynosi (...) zł, łąki ok. (...) zł, lasu ok. (...) zł, a działek budowlanych (...) zł. Trudno zatem uznać wnioskodawcę za osobę ubogą wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa, aby zapewnić mu dostęp do sądu.

Posiadanie przez stronę majątku w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę zasadności przyznania jej prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy (m.in. postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 178/13 i z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 507/12). Okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 925/12; z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 38/13).

Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema córkami, a rodzina posiada stałe źródła utrzymania w postaci prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę. Wysokość miesięcznych dochodów netto z tego źródła wynosi łącznie ok. (...) zł (6.000 zł + (...) zł). Nie można zatem uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych kosztów w prowadzonym przez niego postępowaniu.

Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu domowego wnioskodawcy jest spłata zaciągniętych kredytów, których rata wynosi łącznie (...) zł. W ocenie orzekającego brak jest jednak podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Przyjęcie przez wnioskodawcę innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez niego procesów sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe orzekający nie znalazł uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować skarżącego w sytuacji, gdy posiadany przez niego majątek jest w stanie zabezpieczyć dochodzenie jego racji przed sądem. Podkreślić należy że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.