Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2978825

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 22 kwietnia 2020 r.
I SA/Kr 135/20
Śmierć zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba.

Sędziowie WSA: Inga Gołowska (spr.), Stanisław Grzeszek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia (...) lutego 2020 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I.uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organiu I instancji, II.zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie (...) zł (pięćset osiemdziesiąt złotych).

Uzasadnienie faktyczne

I.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego F. C. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) wystawionego przez wierzyciela - Prezydenta Miasta K. na należność z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w strefie płatnego parkowania pojazdu na kwotę należności głównej (...) zł.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia 17 października 2019 r. nr (...) umorzył postępowanie egzekucyjne, z uwagi na zgon zobowiązanego w dniu 14 stycznia 2019 r. Powyższe postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 18 października 2019 r.

Zażalenie od ww. postanowienia wniósł wierzyciel - Prezydent Miasta K.

Podniósł, że "umorzenie postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie jest niezasadne (...). Zgodnie bowiem z artykułem 56 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm. dalej-u.p.e.a.) postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego".

Zdaniem wierzyciela, w przypadku gdy osoba która była zobowiązana na podstawie tytułu wykonawczego do poniesienia opłat, zmarła w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu ustalenia jej następców prawnych.

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2019 r. znak: (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. dalej-k.p.a.) w związku z art. 17, art. 18 oraz art. 23 § 4 pkt 1 u.p.e.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Odnosząc się do ww. przepisu stwierdzić należy, iż śmierć zobowiązanego w toku prowadzonej egzekucji powoduje konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji gdy dochodzona należność jest ściśle związana z osobą zmarłego. Nie można zatem mówić o uznaniowości w powyższym zakresie.

W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją, bowiem dochodzone należności z tytułu opłat dodatkowych za nieuiszczone opłaty parkingowe w strefie płatnego parkowania są opłatami ściśle związanymi z osobą zmarłego. Wynikają bowiem z jego osobistego działania/zaniechania, a zatem ich dalsze egzekwowanie po śmierci zobowiązanego nie było możliwe.

Organ egzekucyjny wydał zaskarżone postanowienie na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Nie uzasadniał zatem czy jego zdaniem obowiązek ten jest ściśle związany z osobą zmarłego.

Niemniej zaznaczono, że opłaty o charakterze sankcyjnym uznawane są za obowiązki ściśle związane z osobą zobowiązanego (zmarłego), zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie prawidłowo powinno nastąpić na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie stanowi jednak przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Organ odwoławczy nie kwestionuje, że dochodzona należność ma charakter publicznoprawny - co wywodzi się w zażaleniu. Nie podważa to jednak umorzenia postępowania egzekucyjnego. Cała ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odnosi się do obowiązków publicznoprawnych, w tym również art. 59 § 1 pkt 4, na podstawie którego umorzono postępowanie egzekucyjne, a także do art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Jednakże umorzenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi przeszkody dla wierzyciela do dalszego dochodzenia swych roszczeń wobec ewentualnych spadkobierców zobowiązanego, jeżeli tylko wierzyciel uzyska urzędowe (sądowe) potwierdzenie przejęcia obowiązków przez spadkobierców (następców prawnych) zobowiązanego. Możliwość taka jest wprost przewidziana w art. 28a u.p.e.a. Wymaga to z kolei wystawienia nowego tytułu wykonawczego.

Wobec powyższego, mając na uwadze ścisłe związanie obowiązku z osobą zmarłego zobowiązanego, należało postępowanie egzekucyjne umorzyć.

II.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Prezydent Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K., zarzucając naruszenie: art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie jest ściśle związany z osobą zmarłego, art. 97 § 1 w związku z art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm. dalej-O.p.) w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm. dalej-u.f.p.) poprzez ich niezastosowanie, naruszenie przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. zastosowanie art. 18 u.p.e.a. w zw. z 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 14 grudnia 2019 r. oraz poprzedzające go postanowienia organu I instancji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

III.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133 § 1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota kontrowersji w sprawie dotyczy możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec (...) Ciepłego na podstawie tytułu wykonawczego Prezydenta Miasta K. nr (...) obejmujący zaległości w opłatach dodatkowych za nieopłacone parkowanie pojazdu w kwocie (...) zł.

Organ I instancji umorzył bowiem postępowanie na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z uwagi na informację o śmierci zobowiązanej w dniu 14 stycznia 2019 r.

W zażaleniu Prezydent Miasta K. podniósł brak podstaw do umorzenia postępowania, gdyż w jego ocenie na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postepowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub części, gdy obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Z przepisu wynika, że śmierć zobowiązanego powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego tylko wtedy, gdy obowiązek ma charakter osobisty i nie może go za Zobowiązanego wykonać inna osoba. Jeżeli natomiast obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, czyli może być wykonany przez inny podmiot, śmierć Zobowiązanego prowadzi jedynie do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Tym samym ustalenie, czy opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie jest obowiązkiem ściśle związanym z osobą Zobowiązanego, czy też nie jest taką powinnością, zdaniem Sądu wymaga uprzedniego stwierdzenia, czy tego rodzaju opłata podlega sukcesji.

Wedle art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm. dalej-O.p.). Z kolei, stosownie do treści art. 60 pkt 1 ww. ustawy środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych, w tym kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w ustawie o finansach publicznych.

W ocenie Sądu, bez wątpienia opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, o której mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, a zatem zalicza się do katalogu należności wymienionych w art. 60 ustawy o finansach publicznych. To z kolei oznacza, że przepisy regulujące następstwo prawne w Ordynacji podatkowej znajdują odpowiednie zastosowanie do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych.

Jednocześnie wypada podkreślić, że skoro przepisy ustawy o drogach publicznych nie regulują kwestii następstwa prawnego, a zarazem w art. 67 ustawy o finansach publicznych znajduje się odesłanie do "przepisów działu III Ordynacji podatkowej" to tym samym należy odpowiednio stosować zawarte tam regulacje, które kompleksowo odnoszą się do następstwa prawnego.

W orzecznictwie zasadnie zwraca się również uwagę na fakt, że odmowa stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie oznaczałoby, że opłata ta nie mogłaby wygasnąć przez przedawnienie lub potrącenie (art. 59 § 1 pkt 9 i pkt 3 O.p.), nie mogłaby stanowić nadpłaty w przypadku zapłacenia jej nienależnie (art. 72 § 1 O.p.), nie mogłaby także zostać objęta ulgą (art. 67a § 1 O.p.) - por. wyrok NSA z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt: II FSK 2600/18. Natomiast odpowiednie stosowanie przepisów oznacza stosowanie ich wprost, w całości, zgodnie z modyfikacjami wynikającymi z istoty regulowanej instytucji prawnej, względnie oznacza odmowę ich stosowania. Nawet ewentualne uznanie, że przepisy działu III Ordynacji podatkowej do niepodatkowych należności budżetowych stosuje się tylko odpowiednio, a nie wprost, ze względu na brzmienie art. 2 § 2 O.p. również nie daje podstaw do odmowy ich stosowania w ogóle. Wobec tego do opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, o której mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych ma odpowiednie zastosowanie art. 97 § 1 O.p. zgodnie z którym spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r. sygn. akt: I GSK 53/19).

Podsumowując, zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego niezasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a zarazem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nieprawidłowo utrzymał jego rozstrzygnięcie w mocy. W konsekwencji, organ dokona stosownych czynności w postępowaniu egzekucyjnym, uwzględniając zajęte w tej kwestii stanowisko Sądu, wyrażone powyżej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 i w zw z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) uznał, że skarga jest uzasadniona i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę (...) zł, na którą składa się (...) zł tytułem wpisu sądowego, (...) zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.