Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1512414

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 19 września 2014 r.
I SA/Kr 1099/14
Ustanowienie pełnomocnika w toczącym się postępowaniu podatkowym. Postępowanie przed organem pierwszej instancji i postępowanie odwoławcze (zażaleniowe) jako kolejne etapy tego samego postępowania podatkowego w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Dokumenty pełnomocnictwa do każdego z kolejnych etapów postępowania podatkowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.).

Sędziowie WSA: Piotr Głowacki, Ewa Michna.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2014 r., sprawy ze skarg S.B., na postanowienia Dyrektora Izby Celnej, z dnia 7 maja 2014 r. Nr (...),(...), w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia,

I.

uchyla zaskarżone postanowienia,

II.

zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonymi postanowieniami nr (...) oraz (...) z dnia 7 maja 2014 r. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.; dalej: O.p.) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach. W dniu 21 grudnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego wydał postanowienia nr (...) oraz (...) o zaliczeniu wpłat z rachunku sum depozytowych (182.868 zł oraz 165.000 zł) na poczet kwoty zaległości z tytułu podatku akcyzowego. Na skutek zażalenia skarżącego, reprezentowanego przez doradcę podatkowego A.P., postanowieniami nr (...) oraz (...) z dnia 7 marca 2013 r. Dyrektor Izby Celnej uchylił ww. postanowienia organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na ww. postanowienie nr (...) (wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 622/13) i odrzucił skargę na postanowienie nr (...) (postanowieniem z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1155/13). Ponownie rozpatrując sprawę, Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu 19 lutego 2014 r. postanowienia nr (...) oraz (...) o zaliczeniu wpłaty z rachunku sum depozytowych na poczet kwoty zaległości z tytułu podatku akcyzowego. Postanowienia te zostały doręczone na adres skarżącego w dniu 4 marca 2013 r.

W dniu 19 marca 2014 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł zażalenia na powyższe postanowienia, wnosząc o ich uchylenie w części oraz zaliczenia kwot na odsetki od należności głównej, jak również o zwrot kwoty stanowiącej nadpłatę podatku. W treści pisma wskazano, że kwestionowane rozstrzygnięcia zostały doręczone bezpośrednio skarżącemu, chociaż w przedmiotowym postępowaniu jest reprezentowany przez dwóch pełnomocników. Pełnomocnik skarżącego poinformował, że oryginały kwestionowanych postanowień został mu przekazany w dniu 12 marca 2014 r., a następnie wskazał, iż to od tej daty winien biec termin ich zaskarżenia.

Zaskarżonymi postanowieniami z dnia 7 maja 2014 r. Dyrektor Izby Celnej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia ww. zażaleń. W ocenie organu postanowienia z dnia 19 lutego 2014 r. zostały prawidłowo "skierowane" bezpośrednio do skarżącego jako strony postępowania i na jego adres zamieszkania, gdyż w "aktach sprawy pierwszoinstancyjnej brak było pełnomocnictwa do reprezentowania w tym postępowaniu przez inną osobę". Zdaniem Dyrektora Izby Celnej za pełnomocnictwo takie nie może być uznane pełnomocnictwo złożone przez dor. pod. A.P. do "poprzedniej sprawy drugo instancyjnej, prowadzonej przez Dyrektora Izby Celnej, a zakończonej wydaniem postanowienia kasacyjnego". Organ zaznaczył, że w ponownym postępowaniu przed Naczelnikiem Urzędu Celnego nie zgłosił się żaden pełnomocnik upoważniony do reprezentowania skarżącego. Z kolei pełnomocnictwo dla radcy prawnego zostało złożone dopiero na etapie obecnego postępowania zażaleniowego.

Pismami z dnia 29 maja 2014 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargi na powyższe postanowienia, wnosząc o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podano, że pełnomocnictwo ogólne dla doradcy podatkowego A.P., udzielone przez skarżącego, wpłynęło do Izby Celnej w dniu 4 marca 2013 r. i od tego dnia organy celne wiedziały o ustanowieniu przez skarżącego pełnomocnika. Skarżący wskazał, że z treści udzielonego pełnomocnictwa nie wynikało, by jego skuteczność była ograniczona do postępowania przed organem drugiej instancji. Z kolei z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek przedkładania odrębnego dokumentu pełnomocnictwa w każdej z instancji, a jedynie dołączenie go do akt sprawy. Tymczasem w ocenie skarżącego, sprawa załatwiona postanowieniami z dnia 19 lutego 2014 r. to ta sama sprawa, w której złożono dokument pełnomocnictwa dla A.P. Skarżący uważa zatem, że skoro postanowienia te nie zostały doręczone jego pełnomocnikowi, to do dnia dzisiejszego nie weszły do obrotu prawnego na skutek doręczenia ich na adres zamieszkania skarżącego. Toteż w ocenie skarżącego, skutek doręczenia tych postanowień powstał dopiero w dniu 12 marca 2014 r., gdyż w tym dniu postanowienia te doręczono obu pełnomocnikom skarżącego.

W odpowiedzi na skargi, Dyrektor Izby Celnej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień.

Postanowieniami z dnia 19 września 2014 r. Sąd połączył sprawy z ww. skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt I SA/Kr 1099/14.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienia naruszają prawo w sposób uzasadniający ich eliminację z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie zagadnieniem prawnym podlegającym ocenie Sądu była skuteczność doręczenia skarżącemu postanowień Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 19 lutego 2014 r. Organ odwoławczy uznał bowiem, że postanowienia te zostały prawidłowo doręczone skarżącemu osobiście (na jego adres), gdy tymczasem zdaniem skarżącego w toku postępowania podatkowego działał on za pośrednictwem pełnomocnika, toteż temu pełnomocnikowi powinny zostać doręczone wspomniane postanowienia.

Należy zatem zauważyć, że istotnie w myśl art. 136 O.p. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Stosownie natomiast do art. 137 O.p., pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych (§ 1), a pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszone ustnie do protokołu (§ 2). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (§ 3). Na gruncie powyższych przepisów wskazuje się, że pełnomocnik zobligowany jest do złożenia pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1711/11; LEX nr 1328795). Organ nie ma obowiązku podejmowania poszukiwań i sprawdzania, czy ewentualnie innym organom nie zostało złożone pełnomocnictwo strony. Należy przy tym zauważyć, że art. 137 § 3 O.p. posługuje się dość ogólnym pojęciem "akt", nie precyzując czy chodzi o akta sprawy czy też akta postępowania. Należy przyjąć, że w komentowanym przepisie chodzi o akta konkretnego postępowania podatkowego, określonego co do przedmiotu i podmiotu, którym to aktom organ podatkowy nadaje najczęściej określoną sygnaturę (zob. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 399/12; LEX nr 1360663). Złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ podatkowy, nawet gdy będzie to pełnomocnictwo ogólne, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku załączenia oryginału lub poświadczonej urzędowo kopii takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2028/12; LEX nr 1342085). Jednak wynikający z art. 125 O.p. nakaz szybkiego i sprawnego załatwiania sprawy wyklucza sytuację, w której organy domagają się dodatkowego egzemplarza tego samego pełnomocnictwa, w sytuacji, w której postępowanie dotyczy tego samego przedmiotu i podmiotu, a akta w których zalega dotychczasowe pełnomocnictwo stanowią integralną część akt tej samej sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2471/10; LEX nr 1216625).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że kontrolowane postępowania podatkowe dotyczą zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej: pierwsze dotyczy wpłaty przekazanej przez skarżącego w dniu 29 listopada 2012 r., a drugie dotyczy wpłaty przekazanej przez skarżącego w dniu 6 grudnia 2012 r. Zatem tożsamość przedmiotowo-podmiotowa kontrolowanych postępowań obejmuje osobę skarżącego (podmiot postępowań) oraz rozliczenie wpłaty z dnia 29 listopada 2012 r. (przedmiot pierwszego postępowania) i rozliczenie wpłaty z dnia 29 listopada 2012 r. (przedmiot drugiego z postępowań).

Wspomniane postępowania były prowadzone na kilku poziomach instancji. Pierwotnie, postępowania toczyły się przed Naczelnikiem Urzędu Celnego, który rozstrzygnął je w pierwszej instancji postanowieniami z dnia 21 grudnia 2012 r. Na tym etapie, skarżący nie ustanowił żadnego pełnomocnika, toteż wspomniane postanowienia zostały skutecznie doręczone do jego rąk. Jednak zażalenia na powyższe postanowienia złożył już w imieniu skarżącego jego pełnomocnik - doradca podatkowy A.P. - który na wezwanie organu odwoławczego, uzupełniając braki formalne środka zaskarżenia, przedłożył do obu tych spraw dokumenty pełnomocnictwa. Wypada w tym miejscu zauważyć, że organ odwoławczy pierwotnie nie przekazał tych dokumentów do Sądu wraz z aktami sprawy, choć z uwagi na treść skargi analiza tych pełnomocnictw ma zasadnicze znaczenie dla jej załatwienia. Wykonując jednak wezwanie Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej przekazał uwierzytelnione odpisy tych dokumentów. Z ich treści wynika, że dor. pod. A. P. został przez skarżącego ustanowiony pełnomocnikiem "do reprezentowania przed organami podatkowymi, administracyjnymi, egzekucyjnymi oraz sądami administracyjnymi". Wspomniane pełnomocnictwa objęły "w szczególności dokonywanie (...) czynności prawnych i procesowych, składanie oświadczeń, pism i wniosków oraz podpisywanie i sporządzenia pism, ugod i skarg. W tym też zażalenia na zarachowanie dokonanych (...) wpłat". Na skutek zażaleń wniesionych w imieniu skarżącego przez dor. pod. A.P., organ odwoławczy uchylił postanowienia z dnia 21 grudnia 2012 r. i przekazał te sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ten zaś w dniu 19 lutego 2014 r. wydał w tych sprawach ponowne postanowienia, które zostały doręczone bezpośrednio skarżącemu.

Innymi słowy, w ocenie organu pełnomocnictwo złożone przez dor. pod. A.P. wraz z zażaleniem na postanowienie organu pierwszej instancji nie objęło swoim zakresem również ponownego postępowania przed tym organem, prowadzonego w wyniku wydania przez organ odwoławczy postanowienia kasacyjnego na skutek ww. zażalenia.

W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Przede wszystkim należy bowiem zauważyć, że strona postępowania podatkowego może ustanowić pełnomocnika w każdym stadium toczącego się postępowania podatkowego. W kontrolowanych sprawach skarżący ustanowił pełnomocnika dopiero z chwilą wystąpienia z zażaleniami na postanowienia organu pierwszej instancji, jednak z treści pełnomocnictw nie wynika, by obejmowało ono wyłącznie to stadium postępowań podatkowych. Należy z całą stanowczością podkreślić, że postępowanie przed organem pierwszej instancji i postępowanie odwoławcze (zażaleniowe) nie są odrębnymi postępowaniami podatkowymi, ale stanowią kolejne etapy (stadia) tego samego postępowania podatkowego, skoro zachodzi między nimi tożsamość strony i tożsamość przedmiotu postępowania. Toteż, jeżeli strona postępowania podatkowego przedkłada w toku postępowania przed organem pierwszej instancji pełnomocnictwo, z którego wynika szerokie umocowanie (nieograniczone wyraźnie do wyłącznie tego etapu postępowania), to ustanowiony tak pełnomocnik może skutecznie reprezentować stronę również w toku postępowania odwoławczego. Również z drugiej strony, jeżeli w toku postępowania odwoławczego zostanie złożone do akt pełnomocnictwo, to jeśli nie zostanie ono wyraźnie ograniczone wyłącznie do tego etapu postępowania podatkowego, to pozostaje ono skuteczne również w czasie ponownego rozpatrzenia sprawy przed organ pierwszej instancji. Istotne jest bowiem, że zarówno organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji ponownie rozpatrujący sprawę, dysponują aktami całego postępowania podatkowego (również poprzednich etapów tego postępowania), a zatem mają możliwość łatwego ustalenia, czy strona tego postępowania (nadal) działa za pośrednictwem pełnomocnika. Tym bardziej, że z treści samych postanowień organu odwoławczego wynikało, iż postanowienia zostały doręczone pełnomocnikowi. Ponadto akta sprawy zostały zwrócone organowi I instancji już po zwrocie akt z sądu i rozpoznaniu wniesionych skarg na postanowienia kasacyjne. Organ I instancji miał wobec powyższego pełną świadomość, że skarżący działa przez pełnomocnika.

W ocenie Sądu oczekiwanie od strony postępowania podatkowego przedkładania kolejnych dokumentów pełnomocnictwa do każdego z kolejnych etapów postępowania podatkowego nie tylko stoi w sprzeczności z nakazem szybkości postępowania, ale - piętrząc przed jednostką wymagania formalne o nieuzasadnionym charakterze - narusza również zasadę zaufania obywateli do państwa i jego organów. Co więcej, postępowanie takie ma również konsekwencje finansowe w postaci obowiązku uiszczenia przez jednostkę opłaty skarbowej od złożenia dokumentu pełnomocnictwa w sprawie z administracji publicznej (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej). Stanowi zatem wezwanie do niezasadnego uszczuplenia finansowego u strony postępowania podatkowego.

Na marginesie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zupełnie bez znaczenia pozostaje fakt, że postanowienia kasacyjne Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 marca 2013 r. zostały zaskarżone do sądu administracyjnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest bowiem kolejnym stadium postępowania podatkowego i leży poza tokiem instancji tego postępowania. Różni się bowiem od postępowania podatkowego nie tylko istnieniem drugiej strony postępowania (organ, którego akt jest przedmiotem zaskarżenia), ale również swoim przedmiotem, którym nie jest już sama sprawa podatkowa jako taka, ale kontrola legalności rozstrzygnięcia tej sprawy.

Należy zatem stwierdzić, że Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienia dopuścił się naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 O.p. oraz w zw. z art. 137 § 3 O.p. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew bowiem twierdzeniom tego organu, skarżący był w toku ponownego postępowania przed organem pierwszej instancji reprezentowany przez pełnomocnika. W takiej sytuacji postanowienia powinny zostać doręczone temu pełnomocnikowi. Brak skutecznego doręczenia postanowień skutkuje natomiast tym, że nie weszły one do obrotu prawnego. W konsekwencji nie otworzył się jeszcze termin do ich zaskarżenia. Nie można zatem stwierdzić uchybienia terminu do wniesienia zażaleń, jeżeli termin ten nie rozpoczął swojego biegu. Z tej przyczyny na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia.

Ponownie rozpatrując sprawę, Dyrektor Izby Skarbowej zastosuje wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia. W szczególności z uwzględnieniem stanowiska Sądu oceni skuteczność doręczenia skarżącemu postanowień z dnia 19 lutego 2014 r. w świetle art. 145 § 2 O.p. i w sytuacji, w której skarżący był wówczas reprezentowany przez pełnomocnika, organ powinien doprowadzić do prawidłowego doręczenia postanowień z dnia 19 lutego 2014 r.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Wysokość zasądzonych kosztów została z kolei ustalona w oparciu o art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę złożyła się równowartość wpisu od skarg (100 zł), opłat skarbowych od złożenia dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego (240 zł) ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490) - w każdej z połączonych spraw.

Na zakończenie wskazać należy, że istniały podstawy do połączenia skarg na oba zaskarżone postanowienia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie wszystkie skargi ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.