Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2568186

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach
z dnia 11 października 2018 r.
I SA/Ke 265/18
Ustalanie adresu strony w postępowaniu egzekucyjnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.).

Sędziowie WSA: Artur Adamiec, Maria Grabowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego

1.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji;

2.

zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz M.M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z (...) r., nr (...) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. na podstawie tytułów wykonawczych nr 34-WEL-3150-638/04 i 34-WEL-3150-639/04 z 3 listopada 2004 r.

Organ podał, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec M.M. na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W dniu 27 lipca 2017 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Miejskim Zarządzie Dróg w K. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 31 lipca 2017 r. oraz zobowiązanemu za pośrednictwem poczty w dniu 14 sierpnia 2017 r. Dłużnik zajętej poinformował, że od decyzji Wojewody Ś. orzekającej o przyznaniu odszkodowania M.M. za przejęcie z mocy prawa nieruchomości położonej w K. przy ul. Zagnańskiej 70 (Okrzei 65) zostało złożone odwołanie do Ministra Infrastruktury i Budownictwa, w związku z czym przedmiotowa decyzja nie jest prawomocna i nie podlega wykonaniu. M.M. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Organ wskazał na treść art. 59 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a." Stwierdził także, że upomnienia z 31 sierpnia 2004 r. dotyczące tytułów wykonawczych z 3 listopada 2004 r. zostały doręczone M.M. w dniu 13 września 2004 r. Zatem nieprawdziwy jest zarzut skarżącego jakoby przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie otrzymał on upomnień. Tytuły wykonawcze zostały mu natomiast doręczone w dniu 27 grudnia 2004 r., w związku z czym również ten zarzut strony nie polega na prawdzie.

Odnośnie zarzutów dotyczących przedawnienia należności dochodzonych wskazanymi tytułami wykonawczymi powołano się na art. 70 Ordynacji podatkowej. Następnie organ opisał zastosowane wobec strony zobowiązanej środki egzekucyjne. W związku z tym wskazał, że w dniu 21 kwietnia 2005 r., Dyrektor Izby Celnej w Krakowie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku BPH PBK S.A. Zawiadomienie o zajęciu zobowiązany odebrał w dniu 10 maja 2005 r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał je w dniu 28 kwietnia 2005 r. W odpowiedzi Bank BPH PBK S.A. poinformował, że dłużnik zamknął rachunek w dniu 7 czerwca 2005 r. Zdaniem organu, dokonane zajęcie było skuteczne i przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych ww. tytułami, a ich pięcioletni termin liczony był od 22 kwietnia 2005 r.

Następnie w dniu 9 września 2009 r. Dyrektor Izby Celnej w K. zastosował kolejny środek egzekucyjny w postaci zajęcia i odbioru ruchomości - samochodu osobowego marki Chrysler. Protokół z zajęcia i odbioru ww. ruchomości zobowiązany otrzymał za pośrednictwem poczty w dniu 30 września 2009 r. Zatem kolejne dokonane zajęcie było skuteczne i przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych dochodzonymi tytułami, a ich pięcioletni termin liczony był od 10 września 2009 r.

W dniu 3 stycznia 2014 r., Dyrektor Izby Celnej w K. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w BRE Banku S. A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 22 stycznia 2014 r. w trybie art. 44 k.p.a., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał je w dniu 8 stycznia 2014 r.

W odpowiedzi Bank poinformował, że w związku ze zbiegiem egzekucji prosi o wskazanie organu prowadzącego łączną egzekucję z rachunku. W ocenie organu, kolejne dokonane zajęcie było skuteczne i przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych dochodzonymi tytułami, a ich pięcioletni termin liczony jest od 4 stycznia 2014 r.

W związku z powyższym organ uznał, że bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania trzech środków egzekucyjnych, o których zobowiązany został powiadomiony. Dochodzone zobowiązania nie uległy przedawnieniu i można je egzekwować nie tylko z przedmiotu hipoteki.

Na powyższe postanowienie M.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez orzeczenie o przedawnieniu postępowania egzekucyjnego za wyjątkiem kwot zabezpieczonych hipoteką, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do organu I instancji, celem ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego wynikających z:

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

- art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego,

- ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 1537 z późn. zm.) naruszając w szczególności art. 70 § 1 w związku z art. 70 § 4 przedmiotowej ustawy, gdyż skarżącemu nie doręczono pod właściwy adres zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej w K. z 3 stycznia 2014 r. znak 34-IEGR-3150/M..Z/B1/14/TW, pozostawiając jednak to zawiadomienie jako doręczone w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 22 stycznia 2014 r., co stanowi rażące naruszenie prawa, a w konsekwencji winno prowadzić do uznania przerwania biegu terminu przedawnienia w związku z błędnym i nieskutecznym dostarczeniem skarżącemu zawiadomienia. Ponadto, Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w K. zarzucił brak stanowiska, co do wskazanego przez organ pierwszej instancji zastosowanego środka egzekucyjnego z 27 lutego 2012 r., którego skuteczność kwestionował skarżący.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z tytułów wykonawczych wskazanych w zaskarżonym zawiadomieniu nie można prowadzić egzekucji ponad kwotę należności głównej zabezpieczonej hipoteką KI1L/00045515/7 z uwagi na przedawnienie przedmiotowych tytułów i wynikających z tego tytułu dalszych roszczeń. Skarżący w środku odwoławczym zarzucił organowi egzekucyjnemu, że ten prowadzi egzekucję z kwot wskazanych w tytułach wykonawczych, które to postępowanie egzekucyjne uległo przedawnieniu, jak również z tytułów wykonawczych, które nie zostały doręczone skarżącemu oraz nie zostały wcześniej poprzedzone upomnieniem.

Skarżący nie zgodził się argumentacją organu, że należności objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu z uwagi na zastosowanie skutecznego środka egzekucyjnego w dniach 21 kwietnia 2005 r., 9 września 2009 r., 27 lutego 2012 r. i 8 stycznia 2014 r. Wniósł o dopuszczenie do niniejszego postępowania dowodów z dokumentów, na które powołał się Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. co do zastosowania wobec skarżącego skutecznych środków egzekucyjnych, gdyż sama lakoniczna informacja o zastosowaniu skutecznego środka egzekucyjnego przekazana Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w K. nie jest dowodem.

W ocenie skarżącego doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego wynikających z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 59 § 1 pkt 2, art. 44 k.p.a. oraz art. 70 § 1 w związku z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, gdyż skarżącemu nie doręczono pod właściwy adres zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej w K. z 3 stycznia 2014 r. znak, pozostawiając jednak to zawiadomienie jako doręczone w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 22 stycznia 2014 r.

Ponadto zarzucił, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w zaskarżonym postanowieniu nie odniósł się do zarzutów skarżącego w przedmiocie stanowiska organu pierwszej instancji co do zastosowanego przeciwko skarżącemu środka egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., którego skuteczność kwestionuje skarżący. Również wątpliwe wydaje się zastosowanie skutecznego środka egzekucyjnego z 9 września 2009 r. mając na uwadze, że przedmiot egzekucji nie stanowił własności skarżącego. Dlatego też zdaniem skarżącego wszystkie należności wskazane w tytułach wykonawczych uległy przedawnieniu za wyjątkiem kwot zabezpieczonych hipoteką.

Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. nie odniósł się również do zarzutu dotyczącego wystawienia tytułu wykonawczego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. bez uprzedniego doręczenia upomnienia (doręczono upomnienie co do należności objętej tytułem wykonawczym numer 34-WEL-3150- 638/04).

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. skarżący złożył wydruk wraz z odpisem Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dotyczącej jego przedsiębiorstwa. Oświadczył, że dokument ten będzie niezbędny do rozpoznania sprawy. Wniósł o dopuszczenie dowodu z wydruku ewidencji na okoliczność adresu pod jaki powinno być wysłane zawiadomienie o zajęciu z 3 stycznia 2014 r.

Pełnomocnik organu poinformował, że skarżący w zażaleniu z 2 grudnia 2013 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji wskazał obecny adres zamieszkania - ul. G. 2, (...) Z. Informacja w tym zakresie została przekazana Urzędowi Celnemu w K. Była zatem znana organowi egzekucyjnemu. Skarżący przyznał, że podał w zażaleniu o którym mówił pełnomocnik ten adres, bo w tym dniu był w tamtym miejscu. Nigdy nie zawiadamiał organu egzekucyjnego o zmianie adresu na ul. G. 2, 59 - 500 Z. Wniósł o zakreślenie terminu 3 dni do złożenia wydruku z ewidencji obejmującego wszystkie zmiany dotyczące prowadzonej przez niego działalności i adresu zamieszkania.

Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z wydruku Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na okoliczność wskazania przez skarżącego adresu do doręczeń oraz nie uwzględnił wniosku o zakreślenie skarżącemu terminu 3 dni do złożenia pełnego wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017.2188 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz. U. 2018.1302), dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo.

Postępowanie dotyczy odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. na podstawie tytułów wykonawczych nr 34-WEL-3150-638/04 i 34-WEL-3150-639/04 z 3 listopada 2004 r. Skarżący powołał się na art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W jego ocenie obowiązek wynikający z ww. tytułów wykonawczych wygasł, ponieważ objęte nimi należności przedawniły się. Dochodzone zobowiązania uległy przedawnieniu i można je egzekwować tylko z przedmiotu hipoteki.

Spór między organem a skarżącym koncentruje się zatem na kwestii upływu terminu przedawnienia i skuteczności jego przerwania. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zaś w myśl art. 70 § 4 tej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Egzekwowana od skarżącego należność pochodzi z 2004 r. Należało więc rozważyć, czy miały miejsce zdarzenia powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia. Z uwagi na to, że w sprawie stosowano środki egzekucyjne należało rozstrzygnąć, czy zostały one zastosowane skutecznie. Organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania trzech środków egzekucyjnych, o których zobowiązany został powiadomiony. Po pierwsze, w dniu 21 kwietnia 2005 r., Dyrektor Izby Celnej w Krakowie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku BPH PBK S.A. Zawiadomienie o zajęciu zobowiązany odebrał w dniu 10 maja 2005 r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał je w dniu 28 kwietnia 2005 r. W odpowiedzi Bank BPH PBK S.A. poinformował, że dłużnik zamknął rachunek w dniu 7 czerwca 2005 r. Dokonane zajęcie było skuteczne i przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych ww. tytułami, a ich pięcioletni termin liczony był od 22 kwietnia 2005 r. W dniu 9 września 2009 r. Dyrektor Izby Celnej w K. zastosował kolejny środek egzekucyjny w postaci zajęcia i odbioru ruchomości - samochodu osobowego marki Chrysler. Protokół z zajęcia i odbioru ww. ruchomości zobowiązany otrzymał za pośrednictwem poczty w dniu 30 września 2009 r. Zatem kolejne dokonane zajęcie było skuteczne i przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych objętych dochodzonymi tytułami, a ich pięcioletni termin liczony był od 10 września 2009 r. Zatem zastosowanie wskazanych wyżej środków egzekucyjnych nie budzi zastrzeżeń. Skarżący został o nich zawiadomiony, w rezultacie czego bieg terminu przedawnienia został przerwany. Zwłaszcza, ze legalność zastosowania ww. środka egzekucyjnego była przedmiotem oceny WSA w Warszawie, który w wyroku z dnia 25 października 2011 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 179/11, uznał skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego.

Niezasadny jest zarzut skarżącego, co do zastosowania środka egzekucyjnego w 2012 r. Zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank w Urzędzie Miasta w K. nie obejmowało tytułów wykonawczych nr 34-WEL-3150-638/04 i 34-WEL-3150-639/04 z 3 listopada 2004 r., przez co w rozpatrywanej sprawie było nieskuteczne.

Wątpliwości Sądu wzbudziła zaś skuteczność przerwania biegu terminu przedawnienia w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego w BRE Banku S. A. dnia 3 stycznia 2014 r. przez Dyrektora Izby Celnej w K. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał je w dniu 8 stycznia 2014 r. Według twierdzeń organu, zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 22 stycznia 2014 r. w trybie art. 44 k.p.a. Należy zauważyć, że zawiadomienia dla zobowiązanego zostało doręczone na adres ul. G. 2, 59-500 Z. Skarżący podniósł, że nie był to adres, na który organ powinien kierować korespondencję w przedmiotowej sprawie. Obowiązujący adres do doręczeń w okresie wydania ww. zawiadomienia to ul. A. 71, (...) K. Adres taki widnieje w złożonym przez skarżącego wypisie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Skuteczne są zatem zarzuty skargi, co do niedoręczenia zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego z 3 stycznia 2014 r. na właściwy adres zobowiązanego.

Po pierwsze, organ jest niekonsekwentny skoro w treści zawiadomienia z 3 stycznia 2014 r. wskazuje adres ul. A. 71, (...) K., doręczając je zarazem na inny adres. Kolejne pisma w egzekucji doręczane są na pierwszy z wymienionych adresów. Wyjaśnienia organu dotyczące adresu doręczenia zawiadomienia na adres w Złotoryi zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz do protokołu rozprawy nie znajdują uzasadnienia w przepisach o doręczeniach zamieszczonych w k.p.a. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2 cytowanego artykułu). Organ administracji publicznej nie jest obowiązany badać z urzędu, czy znany mu adres strony jest adresem aktualnym. Przepis art. 41 § 1 k.p.a. ustanawia domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik zaniedbali obowiązek zawiadomienia organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie o zmianie adresu zaszłej w toku postępowania

(por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2016 r., I OSK 2379/14). Sąd podkreśla, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym od innych postępowań toczących się w stosunku do skarżącego. Stąd wiedza organu, co do innego jego adresu w innym postępowaniu nie może zostać automatycznie wykorzystana w postępowaniu egzekucyjnym.

W gestii strony leży przekazać organowi informację o zmianie adresu, na który należy kierować korespondencję w toku postępowania. W aktach brak zaś jest pisma strony o zmianie adresu do doręczeń.

Taka ocena prawna skuteczności doręczenia zawiadomienia z 3 stycznia 2014 r. podaje w wątpliwość skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w BRE Banku S. A. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 2480/16, zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego, jako odrębna czynność, sama przez się nie przerywa biegu terminu przedawnienia, lecz stanowi dodatkowy i konieczny zarazem warunek, który musi się ziścić w odpowiednim czasie (przed upływem terminu przedawnienia), aby właśnie zastosowanie środka egzekucyjnego mogło być uznane za zdarzenie przerywające bieg tego terminu. Poinformowanie takie może nastąpić także w warunkach fikcji doręczenia przesyłki zawierającej wymaganą przez przepis informację. Koniecznym warunkiem dla zastosowania tej instytucji jest przesłanie zawiadomienia na adres strony obowiązujący w danym postępowaniu.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku o umorzenie postępowania organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd. Powinien przyjąć za nieprawidłowe doręczenie zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, co spowodowało, że nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.

Tym samym termin ten upłynąłby 31 grudnia 2014 r. Dochodzone zobowiązania uległby zatem przedawnieniu i można je egzekwować tylko z przedmiotu hipoteki. Gdyby, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy ustalił inne fakty, co do skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego z 3 stycznia 2014 r. będzie zobowiązany rozważyć, czy nie zaistniały inne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. W aktach brak jest pisma o treści upomnienia przed wszczęciem postępowania. Znajduje się w nich kopia zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, które jest oznaczone słowem "upomnienie" wraz z numerami pism. Nie wiadomo, czy jest to upomnienie związane z późniejszym wystawieniem tytułów wykonawczych. Taki zarzut został zresztą sformułowany przez skarżącego. Należy stwierdzić istnienie związku między wskazanymi czynnościami i dokonać oceny w kontekście przesłanki do umorzenia postępowania z art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzeczono orzeczono na podstawie znajduje uzasadnienie w art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.