Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1623140

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 30 stycznia 2015 r.
I SA/Go 631/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2015 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku P.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia:

1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi.

2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić.

Uzasadnienie faktyczne

P.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Celnej określającą skarżącemu podatek akcyzowy z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Ponieważ skarżący składał wnioski o przyznanie prawa pomocy także w innych sprawach prowadzonych z jego skarg, Sąd przeprowadził dowód z dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego do akt spraw I SA/Go 509/14 oraz I SA/Go 434/14.

W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżący wskazał, że nie pracuje i nie posiada środków umożliwiających pokrycie kosztów procesu i ustanowienia pełnomocnika. W czerwcu 2013 r. zakończył prowadzenie działalności. Uzyskuje dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 400 zł brutto miesięcznie. Pozostaje na utrzymaniu rodziny. Posiada mieszkanie o pow. 41,3 m2, które jest objęte zajęciem komorniczym.

Nie posiada nieruchomości czy rzeczy ruchomych, które mógłby zbyć.

Skarżący stwierdził, że nie posiada zatrudnienia ani prawa do świadczeń jako osoby bezrobotnej. Mieszka za granicą, pozostaje na utrzymaniu rodziny. Wskazał rachunki bankowe, z tym, że jak oświadczył, wszystkie są zajęte przez komornika Urzędu Skarbowego lub komornika sądowego. Podniósł ponadto, że przeciwko niemu w Niemczech prowadzone jest postępowanie upadłościowe.

Skarżący oświadczył także, że jest żonaty oraz ma dwoje dzieci (13 i 15 lat). Żona prowadzi własną działalność gospodarczą na terenie Niemiec. Powołał się przy tym na obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. W załączeniu przedłożył rachunek przychodów i rozchodów działalności gospodarczej żony za okres od stycznia do lipca 2014 r. (wykazany zysk 1.985,98) podkreślając, że specyfika tej działalności sprawia, że obroty i dochody nie są równomierne dla poszczególnych miesięcy. Oświadczył ponadto, że małżonka ponosi wysokie koszty utrzymania mieszkania (czynsz 562,90/m-c, tel, radio, TV 50/m-c, prąd 80/m-c), wykształcenia dzieci (ok. 800 rocznie). Podniósł, że ani on, ani jego żona nie korzystają z żadnej pomocy ze strony państwa. Żona otrzymuje jedynie zasiłek rodzinny na dzieci, w sumie 370 na miesiąc. Kończąc dodał, że Sąd Rejonowy nałożył na niego grzywnę karną w wysokości 20 504 zł, której jeszcze nie zapłacił.

Do pisma dołączył również wyciąg z rachunku bankowego S.K. za okres (...).10.2014 r. - (...).12.2014 r. potwierdzający brak istotnych oszczędności.

Ponadto przedłożył kserokopie umowy o wyłączeniu małżeńskiej wspólności ustawowej (akt notarialny Rep. A nr (...) z dnia (...) listopada 1999 r.) oraz rocznych zeznań podatkowych PIT-36L za lata 2012-2013, w których wykazano: w 2012 r. przychód 7.109.006,52 zł, koszty uzyskania przychodu 7.519.375,34 zł, strata 410.368,82 zł, zaś w 2013 r. przychód 685.713,26 zł, koszty uzyskania przychodu 895.254,54 zł, strata 209.541,28 zł.

Skarżący załączył także dokument wystawiony przez niemiecki portal Egzekucyjny Krajów Związkowych, który był potwierdzeniem wpisania skarżącego jako dłużnika niezaspakajającego długów do niemieckiego rejestru sądowego.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 grudnia 2014 r. zwolnił skarżącego od wpisu od skargi (pkt 1), w pozostałym zakresie oddalając wniosek (pkt 2).

Zwrócił uwagę na ilość zainicjowanych przez skarżącego przed tut. sądem spraw (obecnie 40) i wynikające z tego tytułu koszty. Poniesienie wpisu w tej sytuacji - zdaniem referendarza sądowego - przekracza możliwości finansowe skarżącego.

Brak było jednak zdaniem referendarza podstaw do uwzględnienia wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Rodzina skarżącego uzyskiwała wprawdzie niskie, lecz stałe dochody. Ponadto sprawy toczącego się ze skarg P.K. są jednorodzajowe i dotyczą decyzji wydanych w podobnych stanach faktycznych i tożsamych stanach prawnych, co z pewnością wywrze wpływ na wynagrodzenie pełnomocnika. Podkreślił również, że prawo pomocy może zostać przyznane w sytuacjach wyjątkowych, a sytuacja skarżącego do takich nie należy. Także samoistnym argumentem przemawiającym za uwzględnienie wniosku w całości nie może być fakt obowiązującej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej, która nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi.

Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku o prawo pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną. Podkreślił, że rodzina odmówiła mu pomocy w zakresie spraw sądowych, a on sam nie posiada możliwości i środków by w jakiś sposób nakłonić ją do udzielenia tej pomocy. Zwrócił uwagę, że mimo, iż toczące się przed WSA sprawy są jednorodne, to jednak ilość tych spraw i kwoty sporne, które w sumie przekraczają 1,5 mln złotych, uniemożliwiają mu ustanowienie pełnomocnika, z uwagi na jego honorarium. Powtórzył, że ciążą na nim grzywny karne w łącznej kwocie 20 504 zł oraz 2 100.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy).

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zawarty w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA).

Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.

Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego uznano, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika.

Podnieść w tym miejscu należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym czyli takie o które wnioskuje skarżący, może być przyznane w sytuacjach wyjątkowych i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (tak. M.Niezgódka-Medek (w:) B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydanie III, Warszawa 2009 r., str. 696; zob. też cyt. tamże orzecznictwo NSA).

W ocenie Sądu, aktualna sytuacja majątkowa skarżącego i jego żony do takich jednak nie należy. Co prawda skarżący podniósł, że obecnie nie posiada źródła dochodu, oszczędności i majątku. Powyższe nie oznacza jednak, że jest on pozbawiony również źródła utrzymania, co więcej, że żyje w ubóstwie. Skarżący uzyskuje bowiem miesięczne dochody z tytułu najmu mieszkania. Ponadto fakt pozostawania w związku małżeńskim, nakazuje uwzględnić również sytuację finansową żony, która posiada stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonej samodzielnie działalności gospodarczej.

Obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajduje natomiast swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z ww. obowiązku nie zwalnia nawet ustrój rozdzielności majątkowej panujący w małżeństwie. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Zaakcentowano, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków.

Bez znaczenia jest natomiast dla sprawy stwierdzenie skarżącego, że rodzina odmówiła mu pomocy w zakresie spraw sądowych, skoro obowiązek pomocy małżeńskiej wynika z ustawy, a z kolei sytuacja materialna osób nie wchodzących w skład wspólnego gospodarstwa domowego, nie jest brana pod uwagę.

Biorąc jednak pod uwagę ilość spraw zainicjowanych przez skarżącego przed tut. Sądem, w których skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu (obecnie 24 sprawy), a także mając na uwadze wysokość tych opłat (łącznie prawie 22.000 zł) uznano, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego żony. Z tego też względu, a także celem zapewnienia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do Sądu przyznano prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi podkreślając, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie.

Jednocześnie jednak uznano, że stronę stać na poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie, tym bardziej, że wszystkie sprawy są jednorodzajowe i dotyczą określenia podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów osobowych, a także do poniesienia pozostałych kosztów sądowych, które mogą pojawić się w sprawie na późniejszych etapach postępowania. Wyjaśnić bowiem należy, że ewentualne przyszłe koszty sądowe w sprawie, takie jak wpis od skargi kasacyjnej, czy zażalenia, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku lub inne mogą się w sprawie pojawić, bądź też nie wystąpić w ogóle, co zależy od działań i wniosków samego wnioskodawcy. Ponadto ich wysokość będzie znacznie niższa aniżeli obecny wpis od skargi (100 zł bądź w przypadku wpisu od skargi kasacyjnej - połowa wysokości obecnego wpisu), a co więcej ewentualna konieczność ich poniesienia wystąpi w nieokreślonej przyszłości, zatem sytuacja finansowa skarżącego, jak i jego małżonki może ulec zmianie, np. poprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.