Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 748389

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 10 listopada 2010 r.
I SA/Go 1014/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.).

Sędziowie WSA: Jacek Niedzielski, Krystyna Skowrońska-Pastuszko.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi B.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca - B.T. - złożyła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr(...). Zaskarżona decyzja umarzała postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia (...) kwietnia 2010 r. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za sierpień 1999 r. oraz utrzymywała w mocy decyzję z dnia (...) czerwca 2010 r. nr (...) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okresy i w kwotach określonych w sentencji decyzji z dnia (...) czerwca 2010 r.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu 29 kwietnia 2010 r. do ZUS Oddział wpłynął wniosek B.T. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP - za okres od sierpnia do grudnia 1999 r. powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że zaistniały nadzwyczajne okoliczności, które nie pozwalają jej na spłatę zaległości. W dniu (...) lutego 1999 r. zmarł nagle mąż zobowiązanej, który prowadził zakład produkcyjno-handlowy. Dochody z tej działalności stanowiły jedyne źródło utrzymania rodziny. Po śmierci męża skarżąca podjęła próbę kontynuowania działalności, przede wszystkim w celu uregulowania zobowiązań. Przychody osiągane z prowadzonej działalności pozwoliły jednak na pokrycie tylko bieżących kosztów utrzymania obiektów, pracowników oraz zakup materiałów potrzebnych do produkcji. Nie udało się osiągnąć w tym czasie nadwyżek powalających na pokrycie długów. W tym okresie powstały również zobowiązania wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek. Z tego względu skarżąca postanowiła zakończyć działalność gospodarczą w grudniu 1999 r. Na skarżąca została przeniesiona odpowiedzialność wynikająca z przyjęcia spadku po zmarłym mężu. W lutym 2004 r. został zlicytowany cały majątek wnioskodawczyni. Jedynym źródłem utrzymania od tego czasu jest renta rodzinna, która wynosi 473,11 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również matka zobowiązanej - L.W.-L. która z emerytury pokrywa koszty związane z utrzymaniem mieszkania i wyżywienia. Dalej skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałego, systematycznego leczenia farmakologicznego i oszczędzającego trybu życia. Stan zdrowia nie pozwala Skarżącej na podjęcie pracy. Matka skarżącej jest osobą wiekową i po jej śmierci jedynym źródłem utrzymania pozostanie renta rodzinna, która nie wystarczy na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Skarżąca powołała się również na okoliczność, że Urząd Skarbowy umorzył postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w związku z ich przedawnieniem.

W dniu (...) czerwca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr (...) odmówił umorzenia należności, których łączna wysokość na dzień złożenia wniosku wynosiła 12.605,34 zł.

W trakcie postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za sierpień 1999 r. uległy przedawnieniu, a w związku z tym nastąpiło wygaśnięcie zobowiązań z tytułu składek.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo "T" B.T. Działalność została wyrejestrowana (...) grudnia 1999 r. Strona jest wdową i pobiera rentę rodzinną w wysokości 765,32 zł miesięcznie. W gospodarstwie domowym pozostaje również matka zobowiązanej, która pobiera rentę w wysokości 3.644,45 zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, ani praw majątkowych. Komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne z renty zobowiązanej na rzecz wierzycieli - w tym ZUS zajmując co miesiąc kwotę 191,33 zł. Matka zobowiązanej spłaca dwa kredyty w Banku - raty po 850 zł i 400 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 1.495,16 zł, dodatkowo zobowiązana opłaca miesięcznie składki na ubezpieczenie na życie w kocie 73,20 zł, a jej matka kwartalnie 70,20 zł. Koszty związane z leczeniem skarżącej jak i jej matki wyniosły w kwietniu 2010 r. łącznie 255,10 zł Z rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2009 wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 8.694,12 zł natomiast matka zobowiązanej - w wysokości 43.718,90 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zebranym w toku postępowania dowodom. Oceniając materiał dowodowy pod kątem wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - organ uznał, że przesłanka ta nie wystąpiła. Wnioskodawczyni osiąga dochód w postaci renty rodzinnej w wysokości 765,32 zł, natomiast matka zobowiązanej, będąca członkiem gospodarstwa domowego pobiera rentę w wysokości 3.644,45 zł miesięcznie. W stosunku do zadłużenia prowadzona jest skuteczna egzekucja za pośrednictwem Komornika Sądowego.

Organ badał sprawę również pod kątem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazał, że decyzje te oparte są na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuj organowi. W ocenie organu ważny interes strony wystąpi wtedy gdy po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała wraz z najbliższą rodziną środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem zakładu skarżąca uzyskuje dochód, który w ocenie Zakładu daje możliwość spłaty zadłużenia, strona posiada możliwości płatnicze. Jednocześnie organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które pozwalały by na umorzenie należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, tym samym widzi możliwość odzyskania należności ZUS. Ponadto organ wskazał na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek. Dalej podał, że jest odpowiedzialny za ich pobór i z tego względu zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Od decyzji tej skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r. podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w decyzji z dnia (...) czerwca 2010 r.

W złożonej skardze, B.T. decyzji zarzuciła naruszenie:

1) Naruszenie przepisów postępowania co maiło istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a)

naruszenie przepisów art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnej i dogłębnej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, dokonanej z pominięciem wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz wyciąganie wniosków nieprawidłowych i sprzecznych z doświadczeniem życiowym, a także nieprawnione stawianie interesu publicznego ponad interesem indywidualnym skarżącej, bez dokonania obiektywnego wyważenia tych interesów,

b)

naruszenie przepisu art. 107 § 3 poprzez brak wyjaśnienia powodów przyznania interesowi społecznemu pierwszeństwa przed interesem skarżącej oraz brak wyjaśnienia przyczyn uznania, że po stronie skarżącej nie zachodzi ważny interes uwzględniający umorzenia należności z tytułu składek,

2)

naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez:

a)

przyjęcie, że w sytuacji skarżącej nie zachodzą przesłanki w tym przepisie wskazane i w konsekwencji jego niezastosowanie w sprawie;

b)

błędną wykładnię tego przepisu polegającą na utożsamianiu przesłanki ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, jakie mogą wyniknąć z opłacenia przez zobowiązanego należności z tytułu składek (ważny interes zobowiązanego) jedynie ze skutkiem polegającym na braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb, co w konsekwencji doprowadziło do braku rozpatrzenia wszelkich możliwych skutków opłacania przez skarżącą składek i niezastosowania wobec niej przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr (...) z dnia (...) czerwca 2010 r.

Uzasadnienie prawne

W uzasadnieniu skargi, skarżąca wskazała, że organ błędnie dokonał ustaleń przyjmując, że skarżąca prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe. Dalej skarżąca zakwestionowała ocenę materiału dowodowego w zakresie możliwości podjęcia pracy i zarobkowania. W jej ocenie organ nie rozważył wszystkich okoliczności towarzyszących. Wskazała na swój wiek który w jej ocenie znacznie ogranicza możliwości podjęcia pracy. Nie rozważono również, że zatrudniona może być tylko w określonym, wskazanym przez lekarza charakterze.

Skarżąca dalej podała, że jej sytuacja majątkowa jak i rodzinna wskazuje, iż spłacanie należności, przynajmniej w pełnej wysokości tj. wraz z odsetkami, nie dość, że będzie stanowiło istotne zagrożenie dla jej bytu, to dodatkowo nie rokuje realnych szans na spłatę zadłużenia. Jeżeli ZUS będzie egzekwował swoje należności z renty przyznanej w kwocie 765 zł, to po odciągnięciu i uiszczeniu niezbędnych kosztów leczenia nie będzie w stanie zapewnić sobie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca jest bowiem na całkowitym utrzymaniu 87 -letniej matki.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca w piśmie procesowym z dnia (...) października 2010 r. poinformowała, że po złożeniu skargi zaszły okoliczności które zmieniły stan faktyczny sprawy. Wskazała, iż w dniu (...) października 2010 r. zmarła jej matka, co w sposób zdecydowany zmieniło sytuację majątkową skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Oceny prawidłowości decyzji Sąd dokonuje na dzień jej podjęcia przez organ.

Sąd badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw pod względem jego zgodności z przepisami procedury administracyjnej, jak i normami prawa materialnego, doszedł do przekonania, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie naruszała obowiązujących przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Ponadto organy obu instancji dokonały jednoznacznych i prawidłowych ustaleń faktycznych, wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób obiektywny i logiczny umotywowały swoje rozstrzygnięcie w uzasadnieniach decyzji. Do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją odmówiono B.T. uwzględnienia jej wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, jako zaległości z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od września do grudnia 1999 r.

W niniejszej sprawie skarżąca kwestionuje ustalenia organu. W ocenie strony organ niezasadnie przyjął, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. We wniosku wskazała wyłącznie, że wspólnie z matką mieszka, ale nie dysponuje środkami finansowymi swojej matki. Wskazać należy, że skarżąca sama podała, że zamieszkuje razem z matką, a właściwie jest na jej utrzymaniu. Wyżej wymieniona ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem skarżącej jak i mieszkania. W takich okolicznościach nie ulega wątpliwości Sądu, że powyższe świadczy o tym iż skarżąca wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe ze swoją matką. Do tego, aby uznać, że gospodarstwo domowe prowadzone jest wspólnie, nie jest wymagane by środki finansowe "technicznie" składane były do jednej "kasy". Skarżąca korzysta z środków finansowych swojej matki z uwagi na to, że razem z matką zamieszkiwała i to matka skarżącej ponosiła koszty utrzymania mieszkania jak również ponosiła koszty na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej. Dochody matki skarżącej jak i skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy stanowiły budżet domowy ich gospodarstwa domowego które tworzyły.

Niezasadne są również zarzuty strony skarżącej w zakresie dokonanej przez organ oceny możliwości podjęcia przez nią pracy. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że cyt. "strona posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, niemniej jednak ma ono charakter czasowy, a wskazania w orzeczeniu dotyczące zatrudnienia, przewidują możliwość podjęcia przez B.T. "pracy lekkiej, zmienno-ruchowej". Biorąc pod uwagę powyższe - Prezes Zakładu stwierdza, że ewentualna możliwość podjęcia pracy zarobkowej przez stronę stanowi kolejny argument przemawiający za brakiem podstaw do zastosowania ulgi w formie umorzenia należności z tytułu składek". W ocenie Sadu dokonane przez organ ustalenia nie naruszają prawa. Skarżąca w żadnej mierze nie wykazała, że nie jest możliwym podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy. Z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika by skarżąca była niezdolna do podjęcia pracy. Niewątpliwie brak doświadczenia zawodowego jak również wiek skarżącej - przy jednoczesnym ograniczeniu charakteru podejmowanej pracy jak i sytuacji na rynku pracy - ma niekorzystny wpływ na możliwość znalezienia pracy. Jednakże takiej ewentualności (podjęcia pracy) nie wykluczają. Organ możliwość podjęcia przez skarżącą pracy wskazał jako ewentualność poprawy jej sytuacji materialnej, a nie jako przyczynę odmowy umorzenia należności. Głównym powodem odmowy umorzenia należności stanowiło to, że porównanie dochodów budżetu domowego (dochody skarżącej i jej matki) z wydatkami nie wskazywało, że uiszczenie należności z tytułu składek spowoduje zagrożenie egzystencji skarżącej i jej matki.

W ocenie Sądu ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego dokonane na dzień wydania decyzji są prawidłowe.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. -należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3)

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4)

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6)

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas, oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3u. s. u. s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2u. s. u. s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej.

Organ orzekający w sprawie prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3. Z oczywistych przyczyn nie wystąpiła przesłanka określona w pkt 1. Wobec skarżącej nie było prowadzone postępowanie o ogłoszenie upadłości (pkt 2). Co prawda nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności jednakże nie wystąpił brak majątku z którego można egzekwować należności (pkt 3). Skarżąca otrzymuje rentę rodzinną. Wobec skarżącej nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne (pkt 4), wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza koszty upomnienia (pkt 5). Wobec skarżącej do chwili wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne wszczęte wnioskiem ZUS, a zatem nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji (pkt 5 i 6). W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Na etapie w którym podejmowana była zaskarżona decyzja nie można było stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u. s. u. s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u. s. u. s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niezasadny jest zarzut strony, że organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca wskazała, że organ błędnie utożsamia przesłankę ważnego interesu zobowiązanego jedynie ze skutkiem polegającym na braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb, "co w konsekwencji doprowadziło do braku rozpatrzenia wszelkich możliwych skutków opłacenia przez skarżącą składek i nie umorzenie jej należności". Ważny interes strony badany jest w określonym stanie faktycznym. Ramy tego "badania" zakreśla sama strona powołując okoliczności faktyczne w jakich się znajduje - stan zdrowia, sytuację majątkową, rodzinną itp. W niniejszej sprawie organ interes strony rozważał w kierunku czy opłacenie należności z tytułu składek spowoduje ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny w kontekście braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb takich jak mieszkanie, wyżywienie czy leczenie. W sytuacji w której była strona na dzień podejmowania przez organ decyzji - opłacenie należności nie powodowało braku możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Jakie inne skutki strona ma na myśli, nie wiadomo. Nie zostały one określone, zarówno w postępowaniu przed organem jak i w skardze. W kontekście niniejszej sprawy dokonana ocenia interesu strony została przez organ dokonana właściwie.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u. s. u. s w związku z § 3 ww. rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Należy przy tym wyjaśnić, że decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Organ nawet w przypadku stwierdzenia, że wystąpiła przesłanka określona w § 3 rozporządzenia w ramach uznania administracyjnego może odmówić umorzenia należności.

Rozstrzygnięcie to nie może być jednak dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej, czyli organ rentowy. Sąd zatem nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności oraz czy w sposób prawidłowy uzasadnił swe rozstrzygnięcie.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

W ocenie skarżącej sytuacja w której się znalazła uniemożliwia wywiązanie się ze spłaty powstałego zobowiązania wobec ZUS. W tym miejscu wskazać należy, że brak możliwości wywiązania się ze spłaty zadłużenia nie jest wystarczającym do tego aby zobowiązać organ do umorzenia tego zadłużenia. Organ w ramach uznania administracyjnego może odmówić umorzenia jeżeli widzi możliwość wyegzekwowania należności przed terminem przedawnienia. Zupełnie inną kwestią jest realna możliwość wyegzekwowania należności przez ZUS.

Ponadto powołana przez stronę okoliczność, że Urząd Skarbowy umorzył należności podatkowe również nie ma znaczenia. Jak wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów postępowanie umorzono ponieważ zaległości wygasły z uwagi na przedawnienie. Nadto przepisy ordynacji podatkowej przewidują inne przesłanki umorzenia należności.

W ocenie Sądu organy obu instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dokonały prawidłowej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej skarżącej w oparciu o cytowane unormowania prawne w tym zakresie.

Organ prawidłowo ustalił, iż pomimo tego iż skarżąca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nigdzie nie pracuje, dochód w gospodarstwie domowym skarżącej stanowiły stałe środki pieniężne pochodzące z renty rodzinnej skarżącej i jej matki. Stanu faktycznego ustalonego na dzień podejmowania decyzji przez organ nie zmieniła również śmierć matki skarżącej. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie materiału dowodowego, zebranego w toku postępowania administracyjnego i stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji przez organ. Zmiana stanu faktycznego jaka nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji. Zmiana tego stanu stanowi podstawę do kolejnego wniosku o umorzenie. Śmierć matki skarżącej niewątpliwie ma wpływ na znaczne pogorszenie sytuacji materialnej skarżącej.

Zdaniem Sądu organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Strona nie wskazała w jakim zakresie materiał ten winien być jeszcze uzupełniony. W ocenie Sądu organ uzasadnił powody dla których pomimo trudnej sytuacji materialnej skarżącej oraz jej sytuacji zdrowotnej nie uwzględnił wniosku o umorzenie należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje by trudna sytuacja skarżącej-na dzień wydania skarżonej decyzji-była związana z brakiem jakichkolwiek środków do życia. Organy egzekucyjne w toku postępowania nie mogą zająć wszystkich dochodów skarżącego. Obowiązują w tym zakresie ustawowe wyłączenia spod egzekucji chroniące dłużnika przed sytuacją w które pozostanie bez środków do życia.

Jednocześnie podkreślić należy, iż opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz pracy jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, zaś ich nie płacenie uzasadnić można jedynie nadzwyczajnymi okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca. Za taką nadzwyczajną okoliczność nie można uznać śmierci męża skarżącej. Poza sporem jest to, że po takim zdarzeniu skarżąca była w trudnej sytuacji życiowej, jednak nieopłacenie składek o umorzenie których wniosła nastąpiło po zarejestrowaniu przez nią działalności gospodarczej i jej prowadzeniu.

Sąd chciałby przy tym wskazać, iż działalność gospodarcza jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Podkreślić również należy, iż umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako czynność zmierzająca z jednej strony do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej pociągająca za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia, ma wpływ na zdolność realizacji przez Zakład zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z odnośnych funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności bowiem podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Reasumując należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Wydając rozstrzygnięcie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu, w tym stanie rzeczy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając uwzględniania wniosku skarżącej o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Na końcu Sąd ponownie zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, jaki w niniejszej sprawie nastąpił po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - jak w sentencji wyroku.

|Sędzia WSA |Sędzia WSA |Sędzia WSA |

|Krystyna Skowrońska-Pastuszko |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Niedzielski |

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.