Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1976472

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 11 lutego 2016 r.
I SA/Gl 655/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Piotr Łukasik.

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Z., A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia

1) umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych;

2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z 31 grudnia 2015 r. skarżący zwrócili się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Wniosek ów został następnie - w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego - złożony na urzędowym formularzu. W jego motywach odnotowano, że wniosek uzasadnia potrzeba uruchomienia instrumentów prawnych zmierzających do doprowadzenia zgodności stanu wynikającego z ewidencji ze stanem faktycznym. W świetle wniosku skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, przy czym skarżący H. Z. jest ojcem skarżącego A. Z. Ich dochody ograniczają się do emerytury ojca wynoszącej 1334,46 zł, gdyż drugi z wnioskodawców nie jest nigdzie zatrudniony i stara się o pomoc państwową celem uruchomienia własnej działalności gospodarczej. Wnioskodawcy oświadczyli, że pomagają szwagierce H. Z., osobie w podeszłym wieku, której dom został zniszczony przez powódź, nie sprecyzowali jednak, na czym ta pomoc polega. Ten ostatni skarżący podkreślił, iż z uwagi na swój wiek i stan zdrowia jest niezdolny do pracy.

Pismami doręczonymi w dniu 28 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał każdego ze skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wnioskach. Wezwania te obejmowały m.in.: udokumentowanie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego; dostarczenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący A.Z. jest osobą bezrobotną oraz informującego o propozycjach podjęcia zatrudnienia w okresie ostatnich 12 miesięcy; złożenie oświadczenia wskazującego na etap procesu pozyskania środków pieniężnych na otworzenie własnej działalności gospodarczej przez A.Z. (w tym zakresie należało przedstawić zaświadczenia bądź inne dokumenty potwierdzające tę okoliczność); złożenie oświadczeń o charakterze pomocy udzielanej szwagierce H. Z.; udokumentowanie aktualnej wysokości wszelkich dochodów w gospodarstwie domowym skarżących, w tym także tych o charakterze doraźnym.

Odpowiadając na wezwanie, skarżący wyjaśnili, że A.Z. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; nadal ubiega się o pomoc w uruchomieniu działalności gospodarczej. Pomoc szwagierce H. Z. polega na doraźnych naprawach w jej gospodarstwie domowym. Skarżący wyrazili nadto dezaprobatę dla rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 174/13. Przedłożyli również kserokopie następujących dokumentów: rocznego obliczenia podatku H. Z. przez organ rentowy; dowodów płatności na rzecz A Sp. z o.o. (wynika z nich, że skarżący ponoszą wydatki z tytułu zużycia energii elektrycznej w kwocie około 116,87 zł); dwóch dokumentów dostawy węgla kamiennego w ilości łącznie 2 ton; harmonogramu spłaty kredytu konsumenckiego na kwotę 1500 zł (miesięczna rata wraz z odsetkami wynosi 131,37 (rata za luty 2016 r.) wraz z potwierdzeniami wpłat z tego tytułu; uchwały Rady Gminy K. z dnia (...) r. o uznaniu skargi A. Z. na działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. za nieuzasadnioną; dowodu wpłaty kwoty 26,78 zł z tytułu usług telekomunikacyjnych; faktury z tytułu zużycia wody w okresie 5 miesięcy (miesięczna opłata z tego tytułu wynosi około 17,40 zł); faktury za usługę wywozu nieczystości na kwotę 70 zł oraz dowodu wpłaty należności z tytułu odpadów komunalnych na kwotę 17 zł.

Wypada w tym miejscu odnotować, że sytuacja obu skarżących była oceniania w kilku postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy w różnych sprawach, w których zarówno uwzględniano wnioski - postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 655/14 i I SA/Gl 656/14, jak i je oddalano - postanowienia Sądu wydane w sprawie II SA/Gl 513/14 z dnia 5 listopada 2014 r. oraz z dnia 16 lutego 2015 r.; zażalenie na pierwsze z tych postanowień odmownych zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1319/14.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., uwzględniając w całości żądanie skarżących, zwolniono ich od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Uzasadnienie prawne

Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:

W punkcie wyjścia powtórzyć trzeba, że skarżącym przyznano już prawo pomocy w niniejszej sprawie i to w zakresie, którego częściowo dotyczy ich obecny wniosek. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. zwolniono ich przecież od kosztów sądowych, a orzeczenie to zachowało do chwili obecnej moc obowiązującą. Podkreślić wypada, że zwolnienie wynikające z tego postanowienia odnosi się do całości kosztów sądowych, jakie związane są z postępowaniem w sprawie, w tym do tych, które łączą się z wniesieniem skargi kasacyjnej. Stosownie wszak do art. 241 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postanowieniu bez określenia zakresu tego zwolnienia oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów, jak również postępowanie w tym zakresie, było w rozpatrywanej sprawie zbędne, co w konsekwencji skutkuje jego umorzeniem na podstawie art. 249a p.p.s.a. O tej części orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji. Taki stan rzeczy oznacza, - co warto ponownie podkreślić - że obaj skarżący w dalszym ciągu korzystają ze zwolnienia od kosztów sądowych, tj. zarówno opłat, jak i wydatków w rozumieniu art. 212 i 213 p.p.s.a.

Przystępując do rozpoznania pozostałej części wniosku, trzeba zaakcentować, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - czyli w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym bądź zwolnienie od kosztów sądowych, bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, np. adwokata - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosując przytoczony przepis w rozpatrywanej sprawie, również należy mieć przy tym na względzie, że skarżącym przyznano już w niej prawo pomocy w takim zakresie, zwalniając ich od kosztów sądowych. Zadośćuczynienie ich obecnemu wnioskowi o ustanowienie adwokata w praktyce oznacza bowiem, że w dwóch etapach przyznane byłoby im prawo pomocy w zakresie całkowitym, na który - w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. - składają się oba analizowane dobrodziejstwa procesowe. To zaś skłania do uwzględnienia podczas oceny wniosku także surowszych kryteriów wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Według niego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W obu przypadkach to wnioskodawca powinien jednak wykazać, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Musi zatem te przesłanki udowodnić, przedstawiając - z własnej inicjatywy lub na wezwanie - stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinien się wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego.

Tymczasem skarżący wykonali takie wezwania w sposób wybiórczy, pomijając właściwie wszystkie wymienione w nich dokumenty mające obrazować sytuację skarżącego A. Z. Nie przedłożono więc, ani żadnego dokumentu, czy oświadczenia wskazującego wysokość jego dochodów, ani zaświadczenia w sprawie bezrobocia. Nie udokumentowano nadto etapu postępowania w zakresie udzielenia A. Z. wsparcia z tytułu rozpoczęcia działalności gospodarczej. Z nadesłanej uchwały Rady Gminy K. z dnia (...). nie wynika przecież, że rozstrzygnięta nią kwestia dotyczy właśnie tego zagadnienia.

Podzielić wypada pogląd wyrażony w uzasadnieniu przywołanego wcześniej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1319/14, że odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia to, że osoba ta nie udokumentowała dochodów z prac dorywczych oraz tego, iż nie może skorzystać ze swoich możliwości zarobkowych. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że A.Z. wielokrotnie występując o przyznanie prawa pomocy deklarował nieregularne dochody z tytułu prac dorywczych.

Przesądzające znaczenia dla rozpoznanego obecnie wniosku miały jego mankamenty dowodowe, o których wspomniano wyżej. Nie stracono jednakże z pola widzenia, że nie wszystkie wydatki, które są ponoszone w gospodarstwie domowym skarżących noszą znamiona tych koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. Za taki należy uznać ratę kredytu konsumenckiego, która w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).

Jedynie na marginesie należy odnotować, że za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać także jego uzasadnienie. Pomijając wszak tę część wywodów, w której skarżący akcentują swoją sytuację materialną, motywem przewodnim uzasadnienia wniosku, zarówno tego w piśmie z dnia 31 grudnia 2015 r., jak i tego, który zawarty jest w druku PPF, jest chęć uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika w celu doprowadzenia do zgodności stanu wynikającego z ewidencji ze stanem faktycznym. Wypada zatem odnotować, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w sprawie, w której oddalono skargę dotyczącą decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, takiemu celowi się nie przysłuży. W ślad za wyrokiem wydanym w tej sprawie należy odnotować, że "jeśli podatnicy kwestionują prawidłowość powierzchni posiadanego gruntu, która została ujawniona w ewidencji gruntów, przysługują im w tej mierze inne instrumenty prawne, przy pomocy których mogą doprowadzić do zgodności stanu wynikającego z ewidencji ze stanem faktycznym. Dopiero ewentualne przeprowadzenie stosownego postępowania i zmiana zapisu w ewidencji, co do powierzchni działki, skutkować będzie przyjęciem do podatkowania tej innej, zmienionej (zwiększonej) powierzchni. Drogą do zmiany powierzchni działki, w tym przypadku do jej powiększenia, nie może być postępowanie podatkowe." Tym bardziej taką drogą nie może być postępowanie w przedmiocie prawa pomocy (w części dotyczącej ustanowienie adwokata) w sprawie sądowej dotyczącej tego postępowanie podatkowego. Co więcej, ewentualne uwzględnienie tej części wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu pozostawałoby bez wpływu na orzeczenie Sądu w sprawie II SA/Gl 174/13, którego zasadność skarżący obecnie kwestionują. Skądinąd obaj skarżący korzystali w tamtej sprawie z pełnomocnika, który został im przyznany z urzędu.

Wydaje się, że w sytuacji, gdy zamiarem skarżących nie jest de facto kwestionowanie decyzji organów podatkowych dotyczących łącznego zobowiązania pieniężnego, a tak naprawdę zmierzają do doprowadzenia do zgodności stanu wynikającego z ewidencji ze stanem faktycznym, pożądanym w ich przypadku winno być skorzystanie z instrumentów przewidzianych w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1255). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, "nieodpłatna pomoc prawna obejmuje:

1) poinformowanie osoby uprawnionej o obowiązującym stanie prawnym, o przysługujących jej uprawnieniach lub o spoczywających na niej obowiązkach lub

2) wskazanie osobie uprawnionej sposobu rozwiązania jej problemu prawnego, lub

3) udzielenie pomocy w sporządzeniu projektu pisma w sprawach, o których mowa w pkt 1 i 2, z wyłączeniem pism procesowych w toczącym się postępowaniu przygotowawczym lub sądowym i pism w toczącym się postępowaniu sądowo-administracyjnym."

Uprawnionym do otrzymania takiej pomocy jest H. Z., a to po myśli art. 4 ust. 1 pkt 6 tej ustawy. Szczegółowe informacje zawarte są na stronie internetowej https://ms.gov.pl w zakładce "działalność" ("darmowa pomoc prawna"). Szczegółowych informacji w tym zakresie winien udzielać również właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego.

Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej argumenty, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.