Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2059113

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 6 czerwca 2016 r.
I SA/Gl 437/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Kozłowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r. w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę "A" S.A. w K. (dalej: skarżąca albo spółka) na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.

Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku pełnomocnik spółki wniósł o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając urzędowy formularz PPPr.

Pełnomocnik spółki zaznaczył, że nie dysponuje ona środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej. Podkreślił, że skarżąca ponosi stratę z działalności gospodarczej (która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł), potwierdzającą brak środków na spłatę zobowiązań. Zaakcentował, iż kwota środków znajdujących się na rachunku bankowym (tekst jedn.: 238.884.059,96 zł) jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych, wynoszących (według bilansu za 2014 r.) 5.251.096.337,40 zł. Stwierdził, że skarżąca musi koncentrować się na bieżącej spłacie tych zobowiązań, przede wszystkim zaś - na wypłacie wynagrodzeń, na które przeznacza przeciętnie miesięcznie kwotę 262.300.000,00 zł. Skarżąca w ocenie pełnomocnika nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na powyższe cele, czy też na koszty sądowe. Pełnomocnik zaakcentował również, że kwota środków na rachunku bankowym skarżącej jest kilkakrotnie niższa od kwoty jej zobowiązań podatkowych i zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych, których regulowanie powinno być traktowane priorytetowo. Obowiązek zapłaty kosztów sądowych nie powinien zatem narażać spółki na niemożność wywiązania się z zapłaty tych zobowiązań.

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził przede wszystkim, że strata, będąca nadwyżką kosztów nad przychodami, nie świadczy o braku środków finansowych. Nadto, znaczna część tych kosztów jest związana ze spłatą zobowiązań w bardzo dużej wysokości, jednak bezsprzecznie przewyższają one wysokość kosztów sądowych należnych w sprawie w tak nieporównywalnym stopniu, że poniesienie tych kosztów nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację spółki. W analogicznej dysproporcji z tymi kosztami pozostają wszystkie pozostałe kwoty wskazane we wniosku, sięgające setek milionów a nawet miliardów złotych, w tym środki przeznaczane miesięcznie na wypłatę wynagrodzeń, będące jedynie częścią wydatków spółki. Referendarz sądowy stwierdził nadto, że spółka uiściła liczne opłaty w innych sprawach w kwotach przewyższających należności objęte rozpatrywanym wnioskiem. Zwrócił też uwagę na fakt, że Sąd przyznał spółce wyrokami, które niedawno się uprawomocniły, zwrot kosztów postępowania w szeregu spraw, co również uniemożliwia przyjęcie, że spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.

W piśmie z dnia 22 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części.

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podtrzymał wyrażone we wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowisko, iż spółka ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na (...). Pełnomocnik spółki stwierdził, że nie kwestionując powyższych okoliczności referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy skoncentrował się na okoliczności, iż koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, że nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej oraz na fakt uiszczenia w innych sprawach kosztów sądowych. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą. Skarżąca jest bowiem stroną bardzo licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m.in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat, naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi w każdej z tych spraw wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisu stosunkowego od skargi w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia i wynosi od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem "znikomości" kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosi skarżąca. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek winien był uwzględnić nie tylko fakt zapłaty w innych sprawach kosztów sądowych, ale również okoliczność złożenia wniosków o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od nich w innych postępowaniach zgodnie z załączonym wykazem. Jednocześnie podkreślił, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy winien był brać pod uwagę całokształt kosztów sądowych jakie skarżąca będzie musiała ponieść (liczbę spraw toczących się z udziałem skarżącej przed sądami administracyjnymi) a nie jednostkową sprawę.

Pełnomocnik skarżącej podniósł również, że każdorazowe uiszczenie kosztów sądowych w przypadku podmiotu o tak poważnym zadłużeniu jak skarżąca odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organów podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie ma ona obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenia się tym samym na niewykonanie obowiązku zapłaty zobowiązań niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, w tym zobowiązań publicznoprawnych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy na wynagrodzenia pracowników - a takie stanowisko, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wynika z treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem, uwzględniając sytuację skarżącej, przed takim wyborem jest stawiana w niniejszej sprawie, jak i w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych.

Do sprzeciwu pełnomocnik skarżącej dołączył wykaz spraw, w których spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. - w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowań sądowoadministracyjnych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPPr" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a.

Zwrócić należy też uwagę, że w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy badany jest stan majątkowy wnioskodawcy. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 oraz z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, oba publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku spółki należy na wstępie podkreślić, iż złożony przez pełnomocnika skarżącej formularz urzędowy PPPr stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej.

Z treści złożonego przez pełnomocnika skarżącej wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (rubryka 6 formularza) wynosi 2.333.140.000,00 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.605.996.743,48 zł (rubryka 7), wysokość straty zaś

1.005.941.812,80 zł (rubryka 8 formularza). Jednocześnie skarżąca deklaruje, iż posiada na rachunku bankowym w banku "B" środki w wysokości 238.884.059,96 zł obejmujące również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz Likwidacji Zakładu (...).

Z kolei zobowiązania krótkoterminowe skarżącej wynoszą 5.251.096.337,40 zł, z czego na wypłaty wynagrodzeń przeznacza przeciętnie miesięcznie kwotę ok. 262,3 mln zł (koszt za pierwsze 11 miesięcy w 2015 r.).

Należy podkreślić, że wprawdzie spółka wykazała stratę w wysokości 1.005.941.812,80 zł, to jednak o konieczności przyznania prawa pomocy nie może przesądzać sama strata z działalności spółki. Zaznaczyć bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125; z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Nadto, poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX 659009). Jak już wyżej wskazano, wartość tego kapitału w przypadku skarżącej wynosi 2.333.140.000,00 zł i wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie.

Nie można przy tym tracić również z pola widzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącej. Zestawienie powyższych kwot wskazuje, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu od skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie.

Powyższej konkluzji nie zmienia przy tym okoliczność, że zobowiązania krótkoterminowe spółki wynoszą 5.251.096.337,40 zł. Zobowiązania te obejmują bowiem zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego (zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości; Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.). Oznacza to, że kwota 5.251.096.337,40 zł winna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie kwotę 437.591.361,45 zł. Podkreślić należy, że zobowiązania te wielokrotnie przewyższają one wysokość kosztów sądowych należnych w sprawie. Trudno wobec tego przyjąć, aby uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej wywarło jakikolwiek odczuwalny wpływ na sytuację spółki, a tym bardziej zagroziło utratą przez nią płynności finansowej. Odnosząc się przy tym do kwestii przeznaczenia środków na spłatę zobowiązań w kontekście akcentowanego w sprzeciwie pierwszeństwa ponoszenia wydatków zwrócić trzeba uwagę na ugruntowane już w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym strona prowadząc działalność gospodarczą powinna liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej i tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Sąd nie znajduje przy tym uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę w sytuacji, gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności.

Zwrócić należy następnie uwagę, że pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji spółki pomijając zupełnie fakt, że skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale - co wynika z odpisu KRS - sprzedażą hurtową paliw i produktów ropopochodnych, w wyniku której to działalności powstają należności krótko-i długookresowe. Należności te zostały jednak pominięte w złożonym formularzu mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m.in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja zawarta w sprzeciwie, dotycząca konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno zawisłych przed tut. Sądem, jak i przyszłych. Jest ona nietrafna nie tylko w świetle powyższych uwag, ale również z tego powodu, że w odniesieniu do ewentualnych przyszłych skarg nie można ustalić zarówno ich ilości, jak i ewentualnej kwoty wpisu. Skarżąca nie musi przy tym dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu, co wynika z danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej.

Podkreślić nadto należy, że w szeregu prawomocnie zakończonych spraw z udziałem skarżącej w ostatnich miesiącach zasądzone zostały na jej rzecz koszty od organów administracji publicznej, przykładowo: sprawa I SA/Gl 548/15 - kwota 22.388,00 zł; sprawa I SA/Gl 306/15 - kwota 49.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 305/15 - kwota 48.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 411/15 - kwota 49.990,00 zł. Okoliczność ta również przemawia za przyjęciem, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy.

Podsumowując, w ocenie Sądu skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W związku z powyższym, na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.