Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1753946

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 28 maja 2015 r.
I SA/Gl 420/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 13 marca 2015 r.) H. P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotowała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe i wychowuje dwie małoletnie córki. Zaznaczyła, że w jej małżeństwie wyłączono wspólność majątkową. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie posiada żadnego majątku. Jej jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1300 zł.

W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 4 maja 2015 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości: K., ul (...) oraz W., ul. (...) oraz aktualnych zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zameldowane w ww. nieruchomościach; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby; w przypadku zbycia tytułu prawnego należało tę okoliczność wykazać za pomocą odpisu stosowanego dokumentu; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących ewentualnie prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. i 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających ze skarżącą w gospodarstwie domowym.

W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej w skrócie: p.p.s.a. Jednocześnie zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącą w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również jej męża, niezależnie od tego, że w jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa.

Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżącej nadesłał plik dokumentów źródłowych, w tym: akt notarialny dokumentujący zbycie przez nią udziałów w lokalu mieszkalnym w W.; wydruki z systemów elektronicznych A oraz B; zeznanie podatkowe za lata 2013 - 2014 r.; deklaracje VAT-7K za III i IV kwartał 2014 r. oraz za I kwartał 2015 r. spółki "C s.j.", w której skarżąca ma 5% udziałów w zyskach i stratach; kserokopie rachunków za wodę, gaz, informację w sprawie płatności za zużycie energii elektrycznej; układ ratalny z ZUS; informację o zadłużeniu skarżącej z tytułu umowy kredytowej we frankach szwajcarskich. W piśmie z dnia 19 maja 2015 r. (nadanym w tym samym dniu, w terminie zakreślonym przez referendarza sądowego) pełnomocnik skarżącej oświadczył nadto, że nieruchomość położona w K. przy ul. (...) została zbyta w drodze darowizny, a dokumentacja w tym zakresie zostanie przedłożona w terminie 7 dni. Pełnomocnik oświadczył nadto, że opłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego opłacane są w formie przelewów, w ponoszeniu kosztów partycypują A. i J. P. (rodzice skarżącej). W dniu 20 maja 2015 r. (data nadania) do Sądu wpłynął - tytułem uzupełnienia poprzedniej korespondencji - PIT-36L za 2013 r.

Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 604 zł.

Należy w tym miejscu odnotować, że w chwili obecnej przed tut. Sądem skarżąca zainicjowała jeszcze jedno wpadkowe postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 419/15. Wpis sądowy w tamtej sprawie również ustalono na poziomie 604 zł.

Uzasadnienie prawne

Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08) w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie częściowym, gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy".

Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącej, doprowadziła do konkluzji, że jej postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być w tym przypadku uwzględniony.

Szczególnego znaczenia nabrały tutaj mankamenty dowodowe wniosku. Trzeba bowiem podkreślić, że pomimo wyraźnego pouczenia w tym zakresie, skarżąca nie udostępniła jakichkolwiek danych odnoszących się do sytuacji finansowej jej męża, akcentując wyłączoną pomiędzy nimi wspólność majątkową. Okoliczności faktyczne tej sprawy zdają się nie potwierdzać deklaracji skarżącej, iż jej mąż nie tworzy z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Nie nadesłano m.in. zaświadczenia o zameldowaniu w nieruchomości zajmowanej przez skarżącą, ani żadnego innego dokumentu, który potwierdziłby okoliczność, że jej mąż stale przebywa w W. Z uwagi na brak wykazania sygnalizowanej przez skarżącą rozłąki, która w świetle jej oświadczenia bardziej winna kojarzyć się z separacją faktyczną, przyjęto, że mąż skarżącej stale przebywa razem z żoną współpracując ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostając w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, Nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10 rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń).

W świetle poczynionych wyżej rozważań zasadnym jest uznanie, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącej niezbędne jest ujęcie w budżecie jej gospodarstwa domowego dochodów męża. Tymczasem dochody te nie zostały w niniejszym przypadku ujawnione. Taki stan rzeczy wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w tym miejscu zaakcentować, że w przypadku, gdy wnioskodawca twierdzi, "że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223).

Do innych mankamentów obecnie rozpoznanego wniosku należy zaliczyć także brak aktualnych informacji na temat dochodów skarżącej z tytułu posiadanych przez nią udziałów w spółce jawnej. Nadesłane dokumenty obrazują jedynie wynik finansowy tej spółki w 2014 r. oraz podstawę opodatkowania dla potrzeby podatku od towarów i usług za I kwartał 2015 r. Szczególnie ten ostatni dokument nie może samodzielnie obrazować kondycji firmy, a ostatecznie - jej bieżących dochodów, których 5% przynależy skarżącej. Wypada także w tym miejscu zaznaczyć, że pełnomocnik zaakcentował (patrz pismo z dnia 19 maja 2015 r.), że skarżąca posiada rzeczony udział w podmiocie "C s.j.", tymczasem nadesłane dokumenty wskazują na inne nazwy, tj. "D. j." (PIT/B za 2014 r.) lub "E Sp.j." Nie sposób zatem stwierdzić, czy zaistniała rozbieżność jest wynikiem błędu pełnomocnika skarżącej, czy też istnieją dwa bądź nawet trzy podmioty, w których udział ma skarżąca. W dokumentach zamiennie używane są NIP bądź REGON.

Znamienne jest także to, że skarżąca nie potwierdziła również deklarowanych przez nią dochodów z tytułu umowy zlecenia.

Co więcej, H. P. nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych wymaganych wezwaniem z dnia 4 maja 2015 r. Nie można przyjąć, że nadesłane przez nią dwa wydruki z posiadanych rachunków bankowych obrazują dokonane na nich operacje w okresie ostatnich czterech miesięcy, do czego przecież zobowiązano skarżącą. Co przy tym ważne, z jednego z tych wydruków wynika, że kwota zwolniona spod egzekucji w przypadku skarżącej wynosi 1.748,77 zł. Kwota ta w całości pokrywa należności sądowe wymagane na obecnym etapie postępowania, zarówno w tej sprawie, jak i w drugiej równolegle prowadzonej przed tutejszym Sądem. Z wydruku drugiego zaś rachunku wynika, że skarżąca posiada limit kredytowy do 3000 zł, która to kwota bez mała stanowi pięciokrotność wpisu sądowego od skargi.

Nieczytelnie jawi się także w tej sprawie inny z parametrów niezbędny do zobrazowania sytuacji finansowej osoby, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy.

Na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz oświadczeń skarżącej nie sposób jednoznacznie przypisać wielkości stałych wydatków ponoszonych przez skarżącą do prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego. Z jednej bowiem strony deklaruje ona, że w ponoszeniu tych opłat partycypują jej rodzice, z drugiej zaś wynika, że odbiorcą usług jest skarżąca (patrz faktury i rozliczenia), co w świetle - sygnalizowanego już wyżej - braku dokumentów o zameldowaniu oraz innych dokumentów, które pozwoliłyby przypisać te obciążenia do jej rodziców, nie pozwala na jednoznaczne oznaczenie katalogu osób, czy podmiotów, które de facto ponoszą te wydatki. Nie można stracić także z pola widzenia oświadczenia pełnomocnika zawartego w piśmie z dnia 19 maja 2015 r., iż nieruchomość położona w K. przy ul. (...) została zbyta w drodze darowizny. Ta okoliczność nie została ostatecznie udokumentowana. Gdyby jednak przyjąć, że wspomniana nieruchomość nie należy już do skarżącej, to taki stan rzeczy jedynie utwierdza rozpoznającego wniosek co do słuszności zajętego stanowiska. Brak tytułu prawnego do nieruchomości zwalnia przecież skarżącą z obowiązku jej utrzymania, a tym samym środki, które uprzednio przeznaczone były na ten cel, w chwili obecnej mogą być przerzucone na pokrycie należności sądowych związanych z udziałem skarżącej w postępowaniu.

Nie bez znaczenia dla przyjętej w tym zakresie konkluzji jest także to, że zachodzi w tej sprawie tożsamość adresów skarżącej i spółki E SP. JAWNEJ.

Reasumując, w świetle akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych wniosku należy stwierdzić, że H. P. nie wykazała, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych związanych z jej udziałem w niniejszym postępowaniu. Konstatacji tej nie zmienia fakt, że w chwili obecnej skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisów sądowych łącznie w dwóch postępowaniach sądowoadministracyjnych. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.