Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2695821

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 2 lipca 2019 r.
I SA/Gl 263/19
Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.).

Sędziowie WSA: Wojciech Gapiński, Beata Machcińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi W.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...),

2. uchyla punkt 2 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r. Nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej ZUS lub organ rentowy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm. - dalej "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 - dalej "u.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia (...) r. Nr (...) o odmowie umorzenia W. P. (dalej "strona" lub "zobowiązany") należności z tytułu nieopłaconych składek.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 25 października 2018 r.r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Wniosek o udzielenie ulgi zobowiązany umotywował trudną sytuacją finansową spowodowaną brakiem zapłaty przez dłużników za wykonane usługi w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, na dowód czego przedstawił prawomocne orzeczenie sądu zasądzające na jego rzecz kwotę ok. 48.000 zł wraz z odsetkami od 2004 r., która to kwota nie została ściągnięta. Powoływał się również na zły stan zdrowia.

Decyzją z dnia (...) r. ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z 28 ust. 2 i 3 art. 32 u.s.u.s. odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 25.147,18 zł, w tym na:

1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 11.001,37 zł, z tytułu:

- składek za okres 06/2007 - 06/2008 w wysokości 3.361,57 zł,

- odsetek liczonych na dzień 25 października 2018 r. przypadających od ww. składek w wysokości 3.878 zł,

- odsetek liczonych na dzień 25 października 2018 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 6/2007 - 06/2008 w wysokości 3.665 zł,

- kosztów upomnienia - 96,80 zł.

2. Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w kwocie 14.145,81 zł, z tytułu:

- składek za okres 08/2004 - 01.2009 w wysokości 4.250,41 zł,

- odsetek liczonych na dzień 25 października 2018 r. przypadających od ww. składek w wysokości 5.263 zł,

- odsetek liczonych na dzień 25 października 2018 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 06.2007 -06 2008 w wysokości 4.518 zł,

- kosztów upomnień - 114,40 zł.

Ponadto organ rentowy w punkcie 2 sentencji ww. decyzji, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.627,81 zł na ubezpieczenia zdrowotne za okres 08/2004 - 01/2009, z rozbiciem na należność główną, odsetki na dzień 25 października 2018 r. i koszty upomnień.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, że w przypadku zobowiązanego nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. uzasadniająca uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Ponadto zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnego zdarzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek zobowiązany podniósł, iż w pierwotnym wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, ale nie wykazał jej stałych kosztów utrzymania. W tym zakresie dodał, że łączne dochody małżonków z tytułu otrzymywanych świadczeń emerytalnych wynoszą ok. 3000 zł, przy czym koszty utrzymania żony wynoszą 990 zł miesięcznie (w tym czynsz 250 zł, media 300 zł, lekarstwa 300 zł, badania kontrolne 100 zł). Zobowiązany także ponosi koszty badań w wysokości 100 zł w skali miesiąca. Łącznie koszty utrzymania i leczenia dwuosobowej rodziny zamykają się kwotą 2.020 zł. Do wniosku strona dołączyła zaświadczenie lekarskie dotyczące małżonki, fakturę za lekarstwa.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ rentowy zacytował treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.

Jak wskazał, z materiału dowodowego wynika, że zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej (zakończył ją 1 lutego 2009 r.), pobiera świadczenie emerytalne w kwocie (...) zł, gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która również pobiera emeryturę w kwocie (...) zł netto. Strona nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie ma też majątku nieruchomego, jest właścicielem samochodu marki Peugeot Partner z 1999 r. wycenionego na kwotę 2.970 zł. Nie ma innych zobowiązań majątkowych. Jako miesięczne koszty utrzymania rodziny zobowiązany wskazał kwotę 2.020 zł. Organ stwierdził także, iż wobec zobowiązanego toczyło się postępowanie egzekucyjne z wniosku ZUS, przy czym postanowieniem z dnia (...) r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji. Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzi dalej postępowanie egzekucyjne, z tym że obecnie jest ono zawieszone z uwagi na zawarcie umowy o rozłożenie zaległości na raty do dnia 23 maja 2019 r.

Mając na uwadze powyższe organ rentowy stwierdził brak przesłanek pozwalających stwierdzić całkowitą nieściągalność. Jak zaznaczył, wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Brak całkowitej nieściągalności skutkuje brakiem podstaw do umorzenia należności Dalej ZUS wskazał, że w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Następnie zacytował treść § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie"). Stosownie do jego postanowień organ rentowy może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, lub

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy dokonał ponownej oceny możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawcy.

Z analizy dokumentów wynika, iż wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.544,57 zł netto, co razem daje 3.119,79 zł netto. Łączne miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawca określił na kwotę 2020 zł, w tym koszty leczenia. Strona nie posiada innych zobowiązań pieniężnych i nie korzysta z pomocy MOPS, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Jest właścicielem samochodu marki Peugeot Partner z 1999 r. o wartości 2.970 zł.

Jak wskazał organ rentowy, łączny dochód rodziny zobowiązanego przewyższa znacząco wysokość minimum socjalnego przewidzianego dla dwuosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, która we wrześniu 2018 r. wyniosła 1.899,31 zł. Z kolei wydatki ponoszone przez stronę są zwyczajnymi wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, związanymi z utrzymaniem. Zdaniem ZUS, zgromadzona dokumentacja nie potwierdza, że dalsze regulowanie zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę w układzie ratalnym pozbawiłoby rodzinę zobowiązanego środków do życia. Sam zaś negatywny wpływ spłaty zadłużenia z tytułu składek na sytuację bytową strony nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności.

Odnosząc się do drugiej przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Płatnik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za terminowe uregulowanie ciążących na nim zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek, a ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obciążać może jedynie przedsiębiorcę. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS.

Następnie ZUS odniósł się do trzeciej przesłanki, o której mowa w § 3 ww. rozporządzenia. Wskazał w tym zakresie, że nie neguje złego stanu zdrowia zobowiązanego ((...), (...)), jak również jego małżonki ale stan ten pozostaje bez wpływu do źródło dochodu jakim jest emerytura.

Mając na uwadze powyższe organ wydający decyzję uznał, iż zobowiązany nie znajduje się w stanie ubóstwa rozumianego jako permanentny stan braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziny.

Ponadto wskazał, iż ważny interes osoby zobowiązanej powinien być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc choćby pod uwagę przeznaczenie składek. Organ rentowy rentowy podkreślił, iż umorzenie zaległości z tytułu składek jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie powoduje bowiem rezygnację z całości lub części należnych Skarbowi Państwa dochodów.

Uwzględniając powołane wyżej regulacje organ stwierdził, że nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję uwzględniającą żądanie strony.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązany wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Nie zgodził się z ustaleniami ZUS co do braku przesłanek do umorzenia należności składkowych. W szczególności zwrócił uwagę na podeszły wiek swój oraz żony, trudną sytuację finansową i liczne schorzenia.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. skarżący podtrzymał skargę i zawarte w niej stanowisko. Wyjaśnił, że niedawno zawarł z ZUS układ ratalny, do chwili obecnej spłacił 3 lub 4 raty po 500 zł, które są potrącane z emerytury. Dodał, że we wskazanych kosztach utrzymania dwuosobowej rodziny nie podał w ogóle wydatków na wyżywienie. Jak zaznaczył, posiadany przez niego samochód uległ wypadkowi i został przeznaczony do kasacji. Obecnie otrzymał skierowanie do szpitala.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd może dokonać oceny zaskarżonej decyzji czy też postanowienia także w innym zakresie niż ten, w jakim zakwestionowała rozstrzygnięcie strona skarżąca. Z kolei wyjście poza granice określone tym przepisem umożliwia art. 135 p.p.s.a. Stanowi on, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia (...) r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia (...) r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Organ rentowy stanął na stanowisku, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również nie wykazał okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia Na wstępie podkreślenia wymaga, że w aktach sprawy znajduje się decyzja ZUS z dnia (...) r. Nr (...) w sprawie (...), mocą której organ:

1) na podstawie art. 61a k.p.a. w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 5/2007 do 6/2008 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 5/2007 do 8/2008 osoby ubezpieczone w części finansowanej przez ubezpieczonych;

2) na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 6/2007 do 6/2008 za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Podkreślenia wymaga, że w opisanej powyżej decyzji organ rentowy nie wskazał wartości należności składkowych, które objęte zostały odmową wszczęcia postępowania. Analiza treści obu decyzji wskazuje jednakże, iż decyzja z dnia (...) r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za czas od 6/2007 - 6/2008 za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika obejmuje ten sam okres i te same składki co decyzja o odmowie wszczęcia postępowania (podkreślenie Sądu). To zaś oznacza, że organ orzekł dwukrotnie - poprzez odmowę wszczęcia postępowania oraz odmowę umorzenia należności. Część należności ujęta została w obu decyzjach, zarówno tej odmawiającej wszczęcia postępowania jak i odmawiającej udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych.

Inaczej rzecz ujmując, zaskarżona decyzja merytoryczna w części dotyczy składek, co do których organ orzekł już inną decyzją o charakterze formalnym, kończącą postępowanie w sprawie. Jak już bowiem wyżej podniesiono, decyzją z dnia (...) r. ZUS w punkcie 2 odmówił wszczęcia postępowania (chociaż powołał przepis art. 105 § 1 k.p.a dotyczący umorzenia postępowania) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 6/2007 do 6/2008 za pracowników w części finansowanej przez płatnika - w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - stwierdzając w uzasadnieniu, że przepis ten ma zastosowanie tylko do składek należnych za osobę będącą ich płatnikiem. Jak wynika z akt administracyjnych powyższa decyzja nie została przez stronę zaskarżona.

Stwierdzić zatem należy, że organ rozdzielił orzekanie w sprawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na dwie odrębne sprawy administracyjne i wydał dwa konkurencyjne wobec siebie rozstrzygnięcia. W decyzji podlegającej ocenie Sądu w tym postępowaniu, organ w stosunku do tych samych składek co do których odmówił wszczęcia postępowania - odmówił ich umorzenia. Takim zabiegiem procesowym ZUS naruszył art. 104 § 2 k.p.a. w związku z art. 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ w tej samej sprawie administracyjnej, co do tego samego jej przedmiotu, w jednej decyzji rozstrzygnął sprawę co do istoty, a w drugiej decyzji rozstrzygnął w inny sposób kończący sprawę w danej instancji.

Zaakcentowania wymaga, że przepisy znajdujące w sprawie zastosowanie nie dają podstaw do wydawania odrębnych orzeczeń co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności składkowych, a wskazane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek uprawnionego podmiotu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne skierowany do właściwego organu wszczyna postępowanie w jednej sprawie administracyjnej. Przedmiotem postępowania (procesu administracyjnego) są wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których umorzenia żąda strona. Bezprzedmiotowe jest postępowanie w stosunku do należności, które wygasły (wskutek przedawnienia) oraz w stosunku do należności, co do których ustawodawca nie przewidział w żadnym zakresie możliwości ich umarzania. Pozostałe należności stanowią przedmiot postępowania, co do którego należy orzec załatwiając sprawę co do istoty (umarzając należności albo odmawiając ich umorzenia). Jeżeli w sprawie występują roszczenia, co do których organ jest obowiązany orzec merytorycznie oraz roszczenia, co do których powinien orzec formalnie (odmawiając wszczęcia postępowania bądź umarzając postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość), dopuszczalne jest wydanie dwóch odrębnych decyzji w sensie formalnym: decyzji orzekającej co do istoty sprawy i decyzji umarzającej postępowanie. W przypadku roszczeń podzielnych (takim roszczeniem jest każda składka za konkretny miesiąc) nie będzie naruszeniem prawa, jeżeli organ rozstrzygnie w stosunku do każdej ze składek w odrębnej decyzji.

Niedopuszczalne natomiast jest orzekanie odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia, ale w odniesieniu do tych samych składek. Orzekając w stosunku do każdej z należności organ jest obowiązany rozpoznać żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3a u.s.u.s.). Oznacza to, że w stosunku do części należności należy ustalić wyłącznie, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, natomiast co do innych należności należy zbadać, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności oraz przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Rodzaj należności decyduje o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie ich umorzenia. Organ powinien orzec w przedmiocie umorzenia należności, a nie w przedmiocie umorzenia w oparciu tylko o jedną z przesłanek, ponieważ nie ma sprawy administracyjnej, której załatwienie ogranicza się do orzekania w oparciu o jedną przesłankę umorzenia w przypadku, gdy do rozpatrywanej należności należy rozpoznać istnienie więcej niż jednej takiej przesłanki. W sytuacjach, gdy mają zastosowanie dwie przesłanki umorzenia, brak podstaw prawnych do wydawania dwóch orzeczeń w stosunku do tej samej należności (każdego odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia).

W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie może się ostać się w obrocie prawnym.

Ponadto na gruncie niniejszej sprawy trzeba zwrócić uwagę na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek, którą reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Nie budzi wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie umorzenia ww. należności unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały, bądź wygasły na skutek przedawnienia. Obowiązkiem ZUS jest zatem przede wszystkim ustalenie w sposób bezsporny czy nie uległy przedawnieniu zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, których miałoby dotyczyć wnioskowane przez osobę zobowiązaną umorzenie zaległości.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania należności z tytułu nieopłaconych składek dotyczą okresu począwszy od sierpnia 2004 r. Zauważyć trzeba, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Ustawa zmieniająca z 2002 r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. W doktrynie i orzecznictwie ukształtował się pogląd, że stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. I UZP 4/08 oraz z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. II UZP 5/08 - Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16 i 17) i wyrok NSA z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK193/10). Kolejna zmiana ww. regulacji nastąpiła z dniem 1 stycznia 2012 r. na mocy ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Wprowadzono ponownie 5 - letni termin przedawnienia i uregulowano także kwestie dotyczące składek należnych za okres przed tą datą. Przyjęto bowiem, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się nowe przepisy, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od tej właśnie daty. Oznacza to, że te zobowiązania wygasną najpóźniej z 1 stycznia 2017 r. Gdyby jednak, zgodnie z wcześniejszymi przepisami, przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. miało nastąpić wcześniej (czyli licząc 10 - letni termin przedawnienia) to następuje ono z upływem tego wcześniejszego terminu.

Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne powtórzyć należy, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ rentowy prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są wymagalne. Jeżeli bowiem nie nastąpiłyby zdarzenia uzasadniające zawieszenie, bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia - przedmiotowe należności w znacznej części uległyby przedawnieniu przed złożeniem przez skarżącego wniosku o ich umorzenie. Tymczasem w zaskarżonej decyzji takich rozważań zabrakło. Organ rentowy ograniczył się jedynie do odnotowania, że postanowieniem z dnia (...) r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W. (...) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku ZUS wobec bezskuteczności egzekucji, stwierdzając jednocześnie, że egzekucja jest skuteczna tylko ze świadczenia emerytalnego. Ponadto organ wskazał, że nadal prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zajęto emeryturę strony. Obecnie jest ono zawieszone z uwagi na zawarcie umowy o rozłożeniu należności na raty.

Jak należy zatem przypuszczać, wobec skarżącego były wystawiane tytuły wykonawcze i realizowany jest aktualnie układ ratalny. Do akt jednakże nie załączono dokumentów, które potwierdziłyby te okoliczności, a ponadto dostarczyłyby informacji, które konkretnie składki (za jaki okres) tym postępowaniem zostały objęte, ani jakie i kiedy podejmowano w związku z tym czynności. Zatem należy stwierdzić, że informacja zawarta w uzasadnieniu decyzji jest stanowczo zbyt skąpa, aby pozwoliła na ustalenia dotyczące przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek.

Pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji problematyki przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 140 i art. 127 § 3 k.p.a. w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W ocenie Sądu, przedwczesna na tym etapie jest ocena zaskarżonej decyzji pod względem merytorycznym. Tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika. Wykazania zatem wymaga jakie działania przerywające lub zawieszające bieg terminu przedawnienia były podejmowane względem konkretnych należności wobec ZUS za okresy objęte zaskarżoną decyzją.

Końcowo zauważyć także wypada, że w sprawie zabrakło ustalenia jakie są rzeczywiste koszty utrzymania skarżącego z uwzględnieniem wydatków na pozostałe płatności takie jak wyżywienie, zakup odzieży itp. Organ winien odnieść wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów oraz ponoszonych wydatków do kwoty zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona skarżąca pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS. Winien również wziąć pod uwagę, że skarżący nie może uzyskiwać już dodatkowych dochodów z uwagi na wiek (80 lat) i stan zdrowia. Organ powinien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną, jak również dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy i ocenić je zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, w tym o uchyleniu pkt 2 decyzji ZUS z dnia (...) r.

--12

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.