Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2059100

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 31 maja 2016 r.
I SA/Gl 201/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.).

Sędziowie WSA: Dorota Kozłowska, Teresa Randak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) r. nr (...) (Nr sprawy (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 121, dalej także: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...) o odmowie wnioskowanego przez M.S. (dalej także: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) umorzenia składek w łącznej kwocie 5368,30 zł za marzec 2011 r., okres od maja do września 2011 r. oraz listopad 2011 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, iż nie jest w stanie spłacić należności względem ZUS, gdyż pozbawiłoby to ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśniła także, że nieruchomości wchodzące w skład majątku po zmarłym mężu stanowią jedyną możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych dzieci. Podniosła również, że choroba męża pochłonęła znaczne koszty związane z dojazdami do szpitali, klinik, gabinetów zabiegowych, zakupem leków itp., związku z czym poza wskazanymi w zaskarżonej decyzji nieruchomościami nie dysponuje innym majątkiem.

Dalej zacytowano art. 28 ust. 1, 2 u.s.u.s. oraz ust. 3 tego przepisu, który enumeratywnie określa przesłanki nieściągalności. Wskazano, że w sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskuteczności egzekucji, stwierdzając, że w stosunku do zadłużenia nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, strona pobiera świadczenie rentowe, które podlega egzekucji. Nadto wnioskodawczyni jest współwłaścicielką 3 działek położonych w miejscowości G. o powierzchni odpowiednio: (...) ha, (...) ha oraz (...) ha oraz dwóch działek położonych w miejscowości Popów o powierzchni (...) ha i (...) ha stanowiących współwłasność małżeńską. Okoliczności te nie pozwalają na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec powyższego organ wskazał, że brak jest przesłanek pozwalających stwierdzić całkowitą nieściągalność zaległości. Tymczasem dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, choć organ ma wówczas możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197).

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji przywołano treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział jednakże możliwość umarzania w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy § 3 ust. 1 wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład może bowiem umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy: - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Akcentując dalej uznaniowość decyzji wydawanych w oparciu o wspomniane rozporządzenie wskazano, że wymaga ono od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Dokonując ponownej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawczyni organ podał, że pobiera ona świadczenie rentowe, które po potrąceniach komorniczych wynosi 735 zł netto i uzyskuje dochód z roli w wysokości 480 zł miesięcznie. Koszty związane z utrzymaniem strona określiła na łączną kwotę 580 zł, a koszty leczenia - 150 zł. Dodatkowo (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) strona podniosła, że nieruchomość objęta KW nr (...) - działka położona w miejscowości G. o pow. (...) ha została zakupiona na kredyt bankowy w kwocie 400 000 zł, a planowany termin spłaty rat przypada na 2026 r. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że strona nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż pomimo obiektywnie trudnej sytuacji finansowej, wnioskodawczyni nie znajduje się w stanie ubóstwa rozumianego jako permanentny stan braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wskazał także, iż ważny interes osoby zobowiązanej powinien być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc choćby pod uwagę przeznaczenie składek. Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika najniżej w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także prywatnoprawnych. Ponownie wymieniając posiadane przez stronę nieruchomości, a także pojazd marki Opel Astra Kombi, rok prod. 2005 organ odwoławczy zauważył, że z posiadaniem ruchomości wiążą się nakłady finansowe, które muszą być wygospodarowane w domowym budżecie z uszczerbkiem dla innych zobowiązań.

Mając na uwadze powyższe uznano, że strona dysponuje majątkiem o wartości znacznie przekraczającej wysokość zadłużenia, którego umorzenia się domaga. Zbycie wybranych składników majątku pozwoli na uregulowanie zadłużenia bez uszczerbku dla codziennej sytuacji finansowej, opartej o miesięczne dochody rodziny.

Organ odwoławczy wskazał także, iż zbadał zebrane dokumenty i przedstawiane przez stronę okoliczności w kontekście sytuacji zdrowotnej i stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia związane z przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W sprawie nie ustalono też, aby przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać miały bezpośredni wpływ na powstałe zaległości.

W konkluzji zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wnioskowane umorzenie należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła, że ZUS "przekroczył granice przyznanego mu uznania administracyjnego, popełnił zaniedbanie i naruszył praworządność oraz interes skarżącej.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,

- umorzenie w całości należności z tytułu składek w kwocie 3.763,59 zł wraz z odsetkami,

- umorzenie w całości należności z tytułu składek w kwocie 1.604,71 zł wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ oparł się na nieprawidłowo zinterpretowanym stanie rzeczy, nie uwzględniając, że zaległości wobec ZUS nie są spowodowane przez skarżącą i nie wynikają z jej zaniedbań, a odziedziczona nieruchomość w D. stanowi jedyną możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych dzieci skarżącej oraz ich rodzin i dzieci. Nieruchomość ta jest w bardzo złym stanie technicznym, wymaga od wielu lat kapitalnego remontu, na co ani zmarły mąż, ani też skarżąca i ich dzieci nie mają środków z uwagi na dramatyczną sytuację na polskim rynku pracy, niskie dochody i bardzo wysokie koszty życia codziennego.

Skarżąca zarzuciła także, iż organ nie uwzględnił, że strona z uwagi na zaistniałą sytuację oraz ciążące na niej inne, bardzo wysokie zobowiązania pozostaje w niedostatku, nie jest w stanie regulować bieżących należności i jednocześnie spłacać długów odziedziczonych po mężu.

Za "zaskakujące, a wręcz rażąco naganne" skarżąca uznała twierdzenie organu, że nie udokumentowała choroby własnej lub konieczności sprawowania osobistej stałej opieki nad członkiem rodziny, a nadto w sprawie nie ustalono, aby przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać miały bezpośredni wpływ na powstałe zaległości. (...)" W tym kontekście szeroko omówiła konsekwencje, jakie dla rodziny wynikają z długotrwałej terminalnej choroby (...) męża i ojca.

Skarżąca wskazała również, że nie może działać na jej niekorzyść to, iż nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Strona żyje bowiem bardzo skromnie, ale nie chce, wbrew twierdzeniu organu, narażać Skarbu Państwa na uszczerbek. Podkreśliła także, że choroba męża wymagała ponoszenia bardzo wysokich kosztów, na które konieczne było zaciąganie zobowiązań finansowych oraz wyprzedaż ruchomości. Z tych względów skarżąca i troje jej dzieci, poza wskazanymi w zaskarżonej decyzji, nieruchomościami, w tym tą spłacaną w ratach nieruchomością w G., nie posiada żadnego majątku ani przedmiotów stanowiących wartość rynkową, dysponuje jedynie skromnym wyposażeniem codziennego użytku.

Negując twierdzenie organu, że "zbycie wybranych składników majątku pozwoli na uregulowanie zadłużenia bez uszczerbku dla codziennej sytuacji finansowej, opartej o miesięczne dochody rodziny" strona wskazała, że otrzymywane przez nią dochody są tak małe, że ma problem z bieżącym regulowaniem zobowiązań, czego skutkiem jest egzekucja z renty, pozostawiająca do dyspozycji strony kwotę niższą niż ustawowe minimum socjalne.

W ocenie strony spełnia ona warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w związku z czym odmowa uwzględnienia jej wniosku "jest rażącym naruszeniem prawa i przekroczeniem uprawnień w zakresie uznaniowości", która to uznaniowość - jak skarżąca wykazała w obszernym wywodzie - nie może mieć cech dowolności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Nawiązała do argumentacji organu dotyczącej nieubiegania się o pomoc społeczną i wyjaśniła, że nie jest przyzwyczajona do sięgania do takich środków. Podkreśliła, że dopóki żył jej mąż prowadziła aktywną działalność, która pozwalała na zatrudnianie innych osób. Odpowiadając na pytania Sądu wyjaśniła, że grunty w miejscowości P., których jest właścicielką są gruntami rolnymi i z tego tytułu uzyskuje dopłaty w wysokości ok. 5000 zł rocznie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia (...) r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) r. o odmowie wnioskowanego przez M.S. umorzenia składek w łącznej kwocie 5368,30 zł za poszczególne miesiące 2011 r.

Wniosek skarżącej inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stanowi je m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514).

Wskazana analiza sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej została w niniejszej sprawie przeprowadzona, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Opisano w nim w szczególności sytuację materialną skarżącej, w tym źródła dochodów, bieżące koszty utrzymania i leczenia, zadłużenie i czasokres przewidywanej jego spłaty oraz majątek nieruchomy.

Podkreślenia wymaga, że wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącej okoliczności zostały przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że m.in. ze względu na stałe źródło dochodu skarżącej oraz przysługującą jej własność wielu nieruchomości nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości. Zasadnie także stwierdzono, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, jednakże nie znajduje się ona w stanie "ubóstwa rozumianego jako permanentny stan braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziny". Uwzględniono przy tym, że majątek nieruchomy stanowiący własność skarżącej przedstawia wartość znacznie wyższą niż zadłużenie objęte wnioskiem o umorzenie, a zatem zbycie któregoś z jego składników pozwoli na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Dostrzeżono też, że strona realizuje swoje zobowiązania wobec wierzycieli cywilnoprawnych, domagając się jednocześnie umorzenia należności publicznoprawnych.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że decyzja o odmowie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, w związku z czym konstatacja organu o trudnej sytuacji finansowanej skarżącej nie obliguje go do uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została bowiem przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. "Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por.m.in. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374).

Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu, który, uznając sytuację wnioskodawczyni za trudną ocenił umorzenie zaległości jako przedwczesne.

Zaaprobować także należało twierdzenie organu w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, że strona nie wykazała, iż aktualnie przewlekła choroba czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny utrudnia lub uniemożliwia jej wykonywanie pracy zarobkowej. Nie negując, że długotrwała śmiertelna choroba najbliższej osoby obciąża w ogromnym stopniu członków jego rodziny i może powodować znaczne jej zubożenie i zadłużenie wskazać trzeba, za wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 931/15, LEX nr 1934031, że "niebagatelne są argumenty osoby zobowiązanej do zapłaty należności publicznoprawnych, że w chwili gdy zaciągała zobowiązania cywilnoprawne, miała dużo lepszą sytuację materialną i nie przewidywała wystąpienia zaległości wobec ZUS ani choroby współmałżonka czy też utraty źródła zarobkowania. Mimo, że argumenty te są racjonalne i uwidaczniają, że strona działała z rozmysłem, nie mogą one jednak przesądzać o spełnieniu przesłanek umorzenia zaległości, tak długo jak sytuacja materialna zobowiązanego jest relatywnie dobra i pozwala na spłatę jakichkolwiek zobowiązań. Organ publiczny bowiem, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot - choćby w systemie ratalnym". Okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, a także niezależne od skarżącej przyczyny jej aktualnej sytuacji rodzinnej i bytowej nie może skutkować pominięciem faktu, że skarżąca dysponuje majątkiem o wartości wielokrotnie przewyższającej sumę zaległych należności wobec ZUS.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por.m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).

Kontrola zaskarżonej decyzji, która - jak już wspomniano - w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje zasadniczo procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu zaległości lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania ZUS w niniejszej sprawie. Organ ten wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanej i szczegółowo opisał te zasadne ustalenia, a następnie umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu (co potwierdza m.in. prawidłowe doręczenie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I i II instancji). Konstatacja ta nakazywała oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.