Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1676422

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 9 marca 2015 r.
I SA/Gl 1439/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący J. N. skierował do tut. Sądu skargę na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia (...) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia (...), nr (...), odmawiającą umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za III kwartał 2013 r.

Strona, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie (...) zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W treści nadesłanego formularza PPF skarżący wskazał, że po przepracowaniu 36 lat jest całkowicie niezdolny do pracy i dlatego wydzierżawia grunty orne. Oświadczył, że na jego miesięczne koszty utrzymania składają się kwoty: 100 zł - z tytułu opłat za energię elektryczną; 300 zł - z tytułu zakupu węgla oraz wydatków związanych z opałem; 100 zł - z tytułu podatku oraz opłat za telefon; 150 zł - z tytułu zakupu leków i korzystania z komunikacji. Jednocześnie zaznaczył, że kwota 810 zł, pozostała po odliczeniu wyżej wymienionych wydatków, jest przeznaczana na zakup żywności i odzieży dla trzech osób.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką (30 lat). Na jego majątek składa się: dom o powierzchni 120 m2, mieszkanie o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha ("w dzierżawie za podatek"). Ponadto, według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy jest jego renta w wysokości miesięcznej 1.451 zł. Żona i córka skarżącego nie osiągają żadnego dochodu. Do wniosku strona załączyła kserokopie rachunku obejmującego należność za energię elektryczną oraz decyzji ZUS z dnia (...) o ponownym ustaleniu renty (wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 1.451,58 zł).

Pismem z dnia 20 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1/ udokumentowanie faktu, że jego żona i córka nie osiągają żadnego dochodu (w tym celu należało przedstawić zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nieosiągania przez ww. osoby dochodu w 2014 r., a także okoliczność, że nie były za nie odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2015 r.); 2/ przedłożenie zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy potwierdzającego, że córka skarżącego jest osobą bezrobotną; 3/ nadesłanie odpisu lub kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez skarżącego za rok 2014, a jeżeli zeznanie nie zostało jeszcze złożone - zeznania za 2013 r.; 4/ przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty); 5/ przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego; 6/ udokumentowanie własności nieruchomości wskazanej w treści formularza PPF oraz wskazanie dochodu uzyskiwanego z tych nieruchomości;

7)

podanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania oraz ich udokumentowanie.

W odpowiedzi z dnia 29 stycznia 2015 r. skarżący, polemizując z "zasadnością" zaskarżonej decyzji, oświadczył, że nie mógł nadesłać dokumentów, których uzyskanie mogłoby generować koszty. Jednocześnie wskazał, że posiada rachunek bankowy, a stan zgromadzonych na nim środków wynosi w chwili obecnej 10 zł. Ponadto wnioskodawca nadesłał kserokopie: zeznania PIT - 37 za 2013 r. (dochód skarżącego i jego żony wyniósł 20.749 zł), zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia 25 lipca 2012 r. dot. B. N. wraz z rocznym zestawieniem składek społecznych i zdrowotnych za 2012 r. (córka skarżącego jest zarejestrowana w tamtejszym urzędzie od 1 czerwca 2010 r. jako osoba bezrobotna, nieposiadająca prawa do zasiłku - odprowadzana jest za nią jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne), a także oryginał umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2001 r. zawartej na okres 15 lat pomiędzy wnioskodawcą a R. N., której przedmiotem jest nieruchomość o powierzchni 4,5 ha. W umowie tej nie określono wysokości czynszu, a jedynie zawarto zapis, że dzierżawca ponosić będzie podatki i inne świadczenia z tytułu dzierżawy.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał na rozbieżność pomiędzy adresem zameldowania skarżącego, a adresem, pod którym zamieszkują członkowie jego rodziny. Zaakcentował, że strona nie udokumentowała w sposób dostateczny stanu prawnego posiadanych nieruchomości. Ponadto zwrócił uwagę, że fakt bycia właścicielem nieruchomości wiąże się z koniecznością regulowania kosztów jej utrzymania i trudno jest założyć, że osoba o relatywnie niskich dochodach byłaby w stanie pokrywać te koszty.

W sprzeciwie z dnia 17 lutego 2015 r., wniesionym w terminie przewidzianym do dokonania tej czynności, skarżący sprostował, że pozostaje właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5 ha, obejmującego m.in. dom o powierzchni 120 m2 (w tym 80 m2 powierzchni mieszkalnej oraz 40 m2 powierzchni gospodarczej). Nieruchomość obejmującą grunty rolne wnioskodawca dzierżawi synowi. Z tego tytułu nie otrzymuje jednak żadnych korzyści. Ponadto skarżący oświadczył, że pod jego adresem zameldowania znajduje się budynek należący do jego siostry. Z uwagi na konieczność poniesienia dodatkowych kosztów nie dopełnił obowiązku zmiany adresu zameldowania, który posiada od urodzenia. Na koniec ponownie zakwestionował prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Dalej wypada zauważyć, że w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Nie ulega wątpliwości, że instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 297/13, opubl. w Lex nr 1310126; z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, opubl. w Lex nr 783924; z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 153/10, opubl. w Lex nr 643195). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej, pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna bowiem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy.

W tym miejscu wypada zwrócić uwagę, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w Lex nr 743829).

W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedłożone dokumenty obrazują bowiem jego sytuację majątkową i rodzinną w sposób fragmentaryczny i są niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia.

Dzieje się tak, gdyż strona tylko częściowo wykonała wezwanie referendarza sądowego. Po pierwsze skarżący nie przedstawił wyciągów i wykazów ze swoich rachunków bankowych oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ograniczył się jedynie do oświadczenia, że jest posiadaczem rachunku bankowego, a stan zgromadzonych na nim środków wynosi 10 zł. Takie oświadczenie, nieudokumentowane wyciągiem obrazującym wpływy i obciążenia, uznać należy za niewystarczające do dokonania analizy sytuacji finansowej strony.

Niewątpliwie podstawą oceny, czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest ustalenie, czy przedstawił on w sposób rzetelny i wiarygodny swoje realne możliwości do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych do choćby częściowego uiszczenia wpisu sądowego. Uzyskanie żądanych informacji dotyczących rachunków bankowych zarówno skarżącego, jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wymagało większego wysiłku. Problemu co do zasady nie stanowi dostęp do wyciągów z rachunków bankowych, gdyż nawet jeśli nie są przesyłane do miejsca zamieszkania, to można je "od ręki" uzyskać w placówce banku. W tym zakresie warto zwrócić uwagę na przepis art. 728 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.), zgodnie z którym bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda.

Po drugie, poza sporem pozostaje, że skarżący utrzymuje się z renty w wysokości miesięcznej ok. 1.451 zł i jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w tym domu mieszkalnego, w którym zamieszkuje także jego żona i córka. Z treści przedłożonej przez wnioskodawcę umowy dzierżawy wynika, że pod wskazanym adresem zamieszkuje również syn skarżącego - R. N., który dzierżawi nieruchomość rolną należącą do wnioskodawcy. Skarżący nie wyjaśnił jednak, czy osoba ta pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy partycypuje w kosztach jego utrzymania.

Przedstawiony przez stronę stan prawny posiadanej nieruchomości oraz wskazany sposób korzystania z niej uznać należy za niewystarczający dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wprawdzie skarżący w sprzeciwie sprecyzował, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 5 ha, w tym dom mieszkalny o pow. 120 m2 (80 m2 pow. mieszkalnej i 40 m2 pow. gospodarczej), przy czym grunty rolne są przedmiotem umowy dzierżawy zawartej z R. N. Tym niemniej sam fakt bycia właścicielem gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy osoba o relatywnie niskich dochodach nie byłaby w stanie pokrywać kosztów utrzymania takiej nieruchomości.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, natomiast jego niewykorzystywanie należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I OZ 913/14, opubl. w CBOSA; z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1012/14, opubl. w Lex nr 1530778; z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1094/13, opubl. w Lex nr 1406589; z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, opubl. w Lex nr 743094). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 176/13, opubl. w Lex nr 1310098).

Wreszcie należy zauważyć, że ze składanych przez wnioskodawcę oświadczeń nie wynika, aby posiadany przez niego majątek - nieruchomość rolna wraz z domem mieszkalnym - były w jakikolwiek sposób obciążone, a skarżący posiadał zaległości w bieżących kosztach utrzymania siebie i rodziny.

Reasumując, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.