Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1791442

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 25 marca 2015 r.
I SA/Gd 57/15
Wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń.

Sędziowie WSA: Krzysztof Przasnyski (spr.), Irena Wesołowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia J. K., uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 września 2014 r., którym odmówiono zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...) oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Postanowienie organu II instancji zapadło na tle następujących okoliczności faktycznych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego, J. K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...). Podstawę prawną tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 12 lutego 2010 r. ustalająca wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2004 r. w wysokości 751.509 zł, utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 marca 2011 r.

Postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r., doręczonym zobowiązanemu w dniu 15 maja 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr (...), wobec umorzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania kasacyjnego, zainicjowanego skargą kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 909/13, mocą którego uchylono wspomnianą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 marca 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 12 lutego 2010 r.

Pismem z dnia 6 czerwca 2014 r. J. K. złożył wniosek o zwrot niesłusznie potrąconych należności wraz z odsetkami, w związku z bezpodstawnym zajęciem egzekucyjnym z dnia 13 kwietnia 2011 r. nr (...). W uzasadnieniu podał, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 909/13; zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego uchylił wspomniane zajęcie egzekucyjne z dnia 13 kwietnia 2011 r. Wskutek dokonanego zajęcia, z wypłacanej przez ZUS emerytury, zobowiązanemu potrącono ogółem kwotę 18.526,16 zł oraz dokonano zajęcia kwoty 7.516 zł zasądzonej od Dyrektora Izby Skarbowej ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 909/13.

Postanowieniem z dnia 19 września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...). Organ nie kwestionował, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nr (...) została wyeliminowana z obrotu prawnego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 909/13.

Podkreślił natomiast, że w dacie wystawienia ww. tytułu wykonawczego, w momencie wszczęcia egzekucji tj. 5 kwietnia 2011 r., oraz w dniu dokonania zajęcia prawa majątkowego (18 kwietnia 2011 r.), decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego istniała w obrocie prawnym, wobec czego nie można stwierdzić, jakoby wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Jednocześnie podkreślono, że brak jest informacji w zakresie istnienia ewentualnego postanowienia, bądź wyroku sądowego, powodującego wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...).

W zażaleniu na to postanowienie J. K. podtrzymał dotychczasową argumentację, domagając się zwrotu potrąconej mu kwoty ze świadczenia rentowego za okres od 23 maja 2011 r. do 24 lipca 2013 r. wraz z odsetkami do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 listopada 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał że w myśl art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Możliwość nieobciążenia zobowiązanego ww. kosztami przewiduje art. 64c § 3 u.p.e.a., stanowiąc, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Z przepisem tym koresponduje § 7 art. 64c u.p.e.a. stanowiąc, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Jeżeli zatem rozliczenie kosztów egzekucyjnych następuje zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. i obciążają one zobowiązanego, organ egzekucyjny nie wydaje postanowienia w sprawie tych kosztów. Podobnie dzieje się w przypadku, gdy organ egzekucyjny uzna, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem i na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. zwraca zobowiązanemu pobrane od niego wcześniej koszty egzekucyjne. W obydwu przypadkach zobowiązany może jednak zażądać wydania stosownego postanowienia. Zgłoszenie takiego żądania celowe jest zwłaszcza wtedy, gdy zobowiązany nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, gdyż otwiera mu to drogę do zweryfikowania zasadności stanowiska zajętego przez ten organ, z możliwością zaskarżenia wyrażającego to stanowisko postanowienia (art. 64c § 7 zd. drugie u.p.e.a.).

Zestawienie treści normatywnej, zawartej w § 3 i § 7 art. 64c u.p.e.a. wyraźnie wskazuje na to, że pierwszy z tych przepisów formułuje warunki obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, a drugi - określa proceduralne ramy rozstrzygania w tej kwestii. Organ egzekucyjny rozstrzyga zatem w sprawie kosztów egzekucyjnych postanowieniem wydawanym na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., w oparciu o reguły określone w art. 64c § 3 u.p.e.a.

Ten ostatni przepis nie stanowi więc samodzielnej podstawy formalnej rozstrzygnięcia. Jakkolwiek zatem możliwe jest dokonanie zwrotu zobowiązanemu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych bez wydawania stosownego postanowienia (w szczególności wtedy, gdy kosztami tymi nie obciąża się wierzyciela, a organ egzekucyjny stwierdza okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem), w sytuacji sporu między zobowiązanym a organem egzekucyjnym, dotyczącego rozłożenia ciężaru kosztów egzekucyjnych, podstawę prawną wydawanego w tej sytuacji postanowienia stanowi art. 64c § 7 u.p.e.a.

Formalne wymogi zgłoszenia przez zobowiązanego omawianego żądania określa art. 64c § 8 u.p.e.a., stanowiąc, że żądanie takie nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Wymogi te muszą być zatem dopełnione, by organ egzekucyjny mógł merytorycznie rozstrzygnąć zgłoszone żądanie; jeżeli dopełnione nie zostają, a zwłaszcza, jeżeli zgłoszenie żądania następuje po określonym w przepisie terminie, organ egzekucyjny obowiązany jest wydać rozstrzygnięcie formalne, odmawiając rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Na poparcie tego stanowiska organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2025/12.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 39.392,52 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego uzyskane w związku z zajęciem prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwoty w wysokości 12.625,49 zł rozliczył na poczet powstałych kosztów egzekucyjnych, działając na podstawie art. 115 § 1 u.p.e.a.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, żądanie J. K. należy traktować jako żądanie zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...). Jednakże żądanie to zostało wniesione za pośrednictwem poczty w dniu 9 czerwca 2014 r. tj. po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (w dniu 15 maja 2014 r.). Zatem w świetle art. 64c § 8 u.p.e.a. podanie wniesiono bez zachowania odpowiedniego terminu na jego wniesienie.

Zatem w niniejszej sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a. nie mógł stanowić samodzielnej i niezależnej od trybu unormowanego w art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a. podstawy rozstrzygania o kosztach egzekucyjnych w formie postanowienia, a wniosek zobowiązanego o zwrot pobranych od niego kosztów egzekucyjnych, zgłoszony z uchybieniem terminów określonych w art. 64c § 8 u.p.e.a. nie mógł podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu przez organ pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oraz piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2015 r. J. K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko podkreślając, że wobec uchylenia przez Sąd, wyrokiem z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 909/13, decyzji stanowiącej podstawę prawną tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...), powinien otrzymać zwrot potrąconych mu kwot przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku z realizacją zajęcia wierzytelności z dnia 13 kwietnia 2011 r. W ocenie skarżącego dotyczy to potrąceń ze świadczeń rentowych wypłacanych za okres 1 maja 2011 r. do 31 maja 2014 r. w kwocie 18 526 zł wraz z należnymi odsetkami do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z treścią art. 59 § u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku wystąpienia choćby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1 - 10 tego przepisu. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 59 § 5 u.p.e.a.).

W myśl art. 60 § 1 u.p.e.a., umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1 - 8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 60 § 2 u.p.e.a.). Czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.).

Stosownie do art. 64c § 1 zd. 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 8 u.p.e.a.).

W przypadku egzekucji należności pieniężnych z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się - w pierwszej kolejności - koszty egzekucyjne i koszty upomnienia (art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że postępowanie egzekucyjne kończy się wydaniem (z urzędu albo na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela) postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź - bez jego wydania - wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy nie następuje na wniosek wierzyciela lub z przyczyn opisanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., ma podwójny skutek: po pierwsze stanowi o zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a po drugie powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych - w warunkach określonych w art. 60 § 1 u.p.e.a. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego doręcza się zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Moment doręczenia takiego postanowienia zobowiązanemu decyduje o dacie rozpoczęcia biegu terminu do złożenia przez zobowiązanego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Żądanie takie nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że żądanie w sprawie kosztów egzekucyjnych zgłoszone przez zobowiązanego po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego staje się bezprzedmiotowe, nieskuteczne, nie podlega rozpatrzeniu. Tym samym, w przypadku doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zgłoszenie przez zobowiązanego żądania, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a., po upływie terminu określonego w art. 64c § 8 u.p.e.a., nie rodzi po stronie organu egzekucyjnego obowiązku (ani uprawnienia) wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Należy przy tym zauważyć, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu tylko wówczas, gdy koszty te obciążają wierzyciela.

Dlatego też można stwierdzić, że w sytuacji gdy koszty egzekucyjne nie obciążają wierzyciela, niezależnie od sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego (wydaniem i doręczeniem postanowienia o umorzeniu tego postępowania lub wskutek wyegzekwowania obowiązku) postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych wydaje się wyłącznie na żądanie zobowiązanego zgłoszone w przewidzianym do tego terminie, a nie z urzędu.

Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, o ile koszty egzekucyjne nie obciążają wierzyciela, organ egzekucyjny pozbawiony jest prawa orzekania w sprawie kosztów egzekucyjnych, chyba że w odpowiednim czasie żądanie wydania takiego postanowienia wniesie zobowiązany. Brak żądania zobowiązanego oznacza brak możliwości rozpatrzenia sprawy kosztów egzekucyjnych ciążących na zobowiązanym.

Wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych może nastąpić w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego lub po jego zakończeniu. Dla zobowiązanego termin do żądania wydania takiego postanowienia kończy bieg po upływie 14 dni od zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 64c § 8 u.p.e.a. Termin ten jest terminem ustawowym, zawitym, o charakterze materialnym.

Bezskuteczny upływ takiego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Termin z art. 64c § 8 u.p.e.a. jako termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu. Uprawnienie żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz obowiązek rozpatrzenia takiego żądania wygasa (przestaje istnieć) z upływem terminów opisanych w art. 64c § 8 u.p.e.a.

Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest - w przypadkach określonych prawem - uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, a więc działań organu egzekucyjnego zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Uchylenie czynności egzekucyjnych następuje w zasadzie z mocy samego prawa i oznacza, że w ten sposób zostaje przywrócony stan istniejący przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest zwrot kwoty wyegzekwowanej lub wpłaconej dobrowolnie. Jeżeli organem egzekucyjnym jest wierzyciel, będący organem podatkowym, ewentualne zaniechanie zwrotu otrzymanej kwoty może być rezultatem różnych okoliczności, w tym m.in. zaliczenia jej na inne zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2008 r. sygn. akt II FSK 485/07).

W przypadku dokonania czynności egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny pobiera stosowne opłaty, które wraz z wydatkami stanowią koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny pobiera opłatę za czynności egzekucyjne w warunkach opisanych w art. 64 § 2 u.p.e.a. Pobrane opłaty stają się kosztami egzekucyjnymi. Środki pieniężne pochodzące z wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych przypadają na rzecz tego organu, który je uzyskał, z zastrzeżeniem § 10 i 11 (art. 64c § 9 u.p.e.a.). Koszty egzekucyjne, w przypadku egzekucji należności pieniężnej, są zaspokajane - z kwoty uzyskanej z egzekucji - w pierwszej kolejności.

Oznacza to, że wyegzekwowana kwota zaliczona jest na koszty egzekucyjne, a dopiero jej nadwyżka przeznaczona jest na zaspokojenie innych, wymienionych w art. 115 ustawy egzekucyjnej, tytułów. W sytuacji, gdy wyegzekwowana kwota nie przewyższa należnych (pobranych) kosztów egzekucyjnych, środki pieniężne tak uzyskane stanowią koszty egzekucyjne i jako takie podlegają rygorom art. 64c u.p.e.a. z wyłączeniem przepisu art. 60 tej ustawy. Tym samym kwoty takie nie są zwracane w innym trybie niż opisany w art. 64c ustawy egzekucyjnej.

W niniejszej sprawie prawidłowo potraktowano żądanie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 6 czerwca 2014 r. jako żądanie zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 31 marca 2011 r. nr (...).

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wspomnianego tytułu wykonawczego powstały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 39.392,52 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego uzyskane w związku z zajęciem prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwoty w wysokości 12.625,49 zł rozliczył na poczet powstałych kosztów egzekucyjnych, działając w trybie art. 115 § 1 u.p.e.a.

Zatem wyegzekwowana kwota stanowiła kwotę kosztów egzekucyjnych oraz podlegała ewentualnemu zwrotowi, w trybie art. 64c u.p.e.a., przy spełnieniu określonych tam warunków.

Mając na uwadze powyższe w przedmiotowej sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a., nie mógł stanowić samodzielnej i niezależnej od trybu unormowanego w art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a. podstawy rozstrzygania o kosztach egzekucyjnych w formie postanowienia a wniosek zobowiązanego o zwrot pobranych od niego kosztów egzekucyjnych, zgłoszony z uchybieniem terminów określonych w art. 64c § 8 u.p.e.a. nie mógł podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu przez organ pierwszej instancji.

Poza sporem było, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, a postanowienie w tej sprawie doręczono zobowiązanemu w dniu 15 maja 2014 r. Od tej daty rozpoczął bieg termin określony dla wniesienia przez zobowiązanego żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Bieg tego terminu upłynął bezskutecznie w dniu 29 maja 2014 r., zaś złożone w placówce pocztowej w dniu 9 czerwca 2014 r. żądanie zobowiązanego (akta administracyjne, k. 138-140) nie podlegało rozpatrzeniu. Brak możliwości rozpatrzenia żądania oznaczał bezpodstawność przeprowadzenia postępowania w tej sprawie.

Zgodnie z treścią art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", znajdującego odpowiednie zastosowanie z mocy art. 18 u.p.e.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

Zgodnie z art. 144 k.p.a. powyższą regulację stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienie organu pierwszej instancji.

Skoro w niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał błędnej kwalifikacji żądania zobowiązanego, bez uwzględnienia treści art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a., rzeczą organu drugiej instancji było wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia pierwszoinstancyjnego i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Żądanie wydania postanowienia, które z mocy ustawy nie podlega rozpatrzeniu, wobec upływu ustawowego terminu do jego wniesienia, nie jest podstawą do prowadzenia i merytorycznego rozpatrzenia takiej sprawy.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył w całości postępowanie w sprawie zwrotu należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego. Wskazał przy tym właściwą podstawę prawną tego rozstrzygnięcia tj. art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a.

Nie ulega wątpliwości, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie może zawierać rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Właśnie dlatego ustawodawca przyznał zobowiązanemu prawo żądania wydania postanowienia w sprawie tych kosztów. To uprawniony podmiot (zobowiązany) decyduje o tym, czy z żądaniem takim wystąpić. Na realizację tego uprawnienia ustawodawca wyznaczył odpowiedni okres. Zobowiązany powinien znać przepisy prawa, zaś brak wiedzy w tym zakresie skutkuje niekorzystnymi dla zobowiązanego rozstrzygnięciami.

Przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem - umorzonego następnie - postępowania egzekucyjnego nie oznacza konieczności zwrotu pobranych w toku postępowania kwot przypadających na koszty egzekucyjne. Kwoty te podlegają zwrotowi w trybie art. 64c u.p.e.a.

Stwierdzenie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zaistniałej po jego wszczęciu i wyegzekwowaniu określonych kwot nie oznacza, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Okoliczność ta nie mogła być przedmiotem badania Sądu z uwagi na charakter i zakres rozstrzyganej sprawy.

Z tych względów Sąd nie stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) i na mocy art. 151 tej ustawy skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.