Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1503442

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 1 września 2014 r.
I SA/Gd 218/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 1 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Gminy D.K. z dnia 13 listopada 2013 r. Nr w przedmiocie wysokości stawek podatku od nieruchomości za 2014 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2014 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 2 maja 2014 r. (data stempla pocztowego) P.W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema dorosłymi córkami i małoletnim synem; utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.100 zł; jego majątek stanowi dom o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomość będąca nieużytkiem o powierzchni 0.48 ha, na której ustanowiona została hipoteka i z której prowadzona jest egzekucja komornicza; posiada środki pieniężne w wysokości 380 zł.

Zarządzeniem z dnia 8 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 12 maja 2014 r.) referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawcę oraz jego córki, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok przez każdą; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego córki rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdą z wymienionych osób; 3/ oświadczenia złożonego przez każdą z córek w przedmiocie nieosiągania dochodów (w tym z umów zleceń/o dzieło, stypendiów, alimentów, renty rodzinnej); w przypadku gdy uzyskują one dochody - podania ich źródeł oraz miesięcznej wysokości oraz średniej miesięcznej wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwotach brutto i netto) wraz z dokumentami dane te potwierdzającymi; jeżeli zaś są one osobami bezrobotnymi - przedłożenia dokumentu potwierdzającymi, że maja one status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); 4/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje na rzecz małoletniego syna alimenty bądź rentę rodzinną; jeżeli tak - dowodu obrazującego wysokość tych świadczeń; 5/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania czteroosobowej rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne); 6/ w związku z zadeklarowanymi przez wnioskodawcę niskimi dochodami oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy występował on o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta on z tego rodzaju pomocy; jeśli tak - przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak-podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości; 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego córki pojazdów mechanicznych, w tym samochodów i maszyn rolniczych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 9/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 10/ dowodów dotyczących aktualnie prowadzonej egzekucji oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia 19 maja 2014 r., w którym podał, że nie składa zeznań podatkowych (PIT); z tytułu sprzedaży płodów rolnych nie osiąga dochodów wyższych niż w kwocie zadeklarowanej; nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny, lecz rodzina wnioskodawcy oczekuje takiej pomocy od niego; nie otrzymuje dopłat; nie posiada samochodów; na rzecz małoletniego syna nie płaci alimentów; posiada zadłużenia na kwotę około 600.000 zł i prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza. Nawiązując do sytuacji finansowej córek, wnioskodawca podał, że nie ma wiedzy, czy osiągają one dochody, jak również czy posiadają rachunki bankowe oraz nie ma możliwości przedstawienia oświadczeń złożonych przez córki, gdyż nie ma z nimi kontaktu; córki nie posiadają samochodów.

Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 27 czerwca 2014 r.

Formułując zarzut błędnej oceny materiału dowodowego, P.W. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.

W niniejszej sprawie P.W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Wymaga wyjaśnienia, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak - Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Co ważne, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Zatem zasadniczym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do pierwszego aspektu, tj. wysokości kosztów postępowania, zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.) w niniejszej sprawie wpis stały wynosi 300 zł.

Przechodząc do szczegółowej oceny zasadności wniosku, podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy winno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy wnioskodawca nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Co więcej, analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego uznać należało za niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych.

Należy zwrócić uwagę, że w oświadczeniu z dnia 1 maja 2014 r. złożonym na druku PPF wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema dorosłymi córkami, zaś w piśmie z dnia 19 maja 2014 r. podał, że nie ma z nimi kontaktu. Wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń wnioskodawcy o braku kontaktu z córkami potwierdza również fakt, że córki wnioskodawcy odbierają korespondencję wysyłaną do niego przez sąd (dowód: zwrotne potwierdzenia odbioru, k. 25, 30, 40, 47, 57 akt sądowych).

W kontekście powyższego wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, to winien on podać również szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby. Informacje te nie pozostają bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, bowiem pozwalają na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Uchylając się od odpowiedzi na pytanie o przebywaniu we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami i o ewentualnej wysokości ich dochodów przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca nie dokłada należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 12/13; z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W dalszej kolejności Sąd zauważa, że wnioskodawca został zobowiązany do złożenia oświadczenia, czy otrzymuje na rzecz małoletniego syna alimenty bądź rentę rodzinną, nie zaś, czy płaci alimenty. Takie zobowiązanie zostało nałożone na wnioskodawcę w związku z jego oświadczeniem złożonym na urzędowym formularzu PPF, z którego wynika, że sam wychowuje małoletniego syna. Do kwestii tej wnioskodawca w żaden sposób się nie odniósł.

Skarżący w swoim dodatkowym oświadczeniu pominął również kwestię posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zarówno brak oświadczenia w tym zakresie jak i - w przypadku posiadania przez niego rachunków bankowych - brak wyciągów z kont uniemożliwia weryfikację danych dotyczących stanu posiadanych przez wnioskodawcę zasobów finansowych.

Pomimo wyraźnego zobowiązania wnioskodawca nie przedstawił żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych, które obrazowałyby wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez niego na utrzymanie swoje i swojej rodziny.

Wyjaśnić należy, że dla dokonania oceny możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o skorzystanie z instytucji prawa pomocy istotne znaczenie ma nie tylko wysokość osiąganych przez nią dochodów, ale również kwota ponoszonych wydatków związanych z jej bieżącymi i koniecznymi kosztami utrzymania. Dane w tym zakresie pozwalają bowiem ustalić, jaką kwotą środków faktycznie dysponuje wnioskodawca, a w konsekwencji stwierdzić, czy rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a jeśli tak to w jakiej części.

Wnioskodawca nie przedłożył również dowodów, dotyczących aktualnie prowadzonej egzekucji oraz dokumentów, które potwierdzałyby kwotę zadłużenia wnioskodawcy, w tym egzekwowane należności. Jednocześnie wymaga zaznaczenia, że sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie jest wystarczający dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podobnie rozstrzygającego znaczenia nie ma fakt prowadzenia przeciwko stronie postępowania egzekucyjnego (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09 oraz z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 379/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej, nie zaś tylko posiadane przez stronę kwoty pieniężne. Zatem udokumentowanie rozmiaru zadłużenia oraz udzielenie informacji na temat zastosowanych środków egzekucyjnych przyczyniłoby się do wzbogacenia wiedzy odnośnie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że tylko wyjaśnienie sprzeczności dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy w sposób niebudzący wątpliwości oraz nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku.

Wskazać należy, że uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).

Z tych względów Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreśla, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.