I SA/Bk 300/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2541580

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 września 2018 r. I SA/Bk 300/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Pruszyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. T. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia (...) marca 2018 r. Nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia:

1.

zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego T. T. od kosztów sądowych ponad kwotę 1000 (tysiąca) zł,

2.

w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

T. T. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż z małżonką ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Ponadto ma zasądzone alimenty na dwójkę dzieci w łącznej wysokości 6.500 zł. Źródłem miesięcznego utrzymania skarżącego jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, która od stycznia do końca maja 2018 r. przyniosła stratę w wysokości 40.288,03 zł. Jednym majątkiem skarżącego jest mieszkanie w B. o powierzchni 73 m2, które stanowi przedmiot zabezpieczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto skarżący spłaca kredyt za mieszkanie w wysokości 2.000 zł, do spłaty pozostała jeszcze kwota 136.491,39 CHF. Wnioskodawca podniósł, iż na swoje utrzymanie zaciąga drobne pożyczki u znajomych i rodziny. Bieżące wydatki skarżącego zamykają się kwotą około 1.000 zł. Wszystkie rachunki bankowe zarówno prywatne jaki i firmowe zostały zajęte przez organy egzekucyjne. Skarżący korzysta z pomocy prawnej pełnomocnika z wyboru, ale nie posiada środków na poniesienie kosztów opłaty od skargi (k. 35-37)

Do akt sprawy skarżący dołączył: kserokopie aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej (k. 37-38), podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2018 r. (k.39), wyrok w sprawie alimentów (k. 40), wyciągi z rachunków bankowych (k. 41-50).

W odpowiedzi na wezwanie referendarza wnioskodawca dodatkowo podniósł, iż drugie mieszkanie jest własnością córki, natomiast żona posiada udział 1/2 w mieszkaniu wraz z skarżącym, udział 1/3 we własności domu o powierzchni 117 m2 wraz z oborą, stodołą, letnią kuchnia oraz własność nieruchomości rolnej o powierzchni 4.65 ha. Wnioskodawca podkreślił, iż małżonka nie posiada żadnych oszczędności i utrzymuje się z pracy zarobkowej wykonywanej na podstawie dwóch umów, z których uzyskuje dochód 1.411,23 zł i 2.803,40 zł. Małżonka skarżącego pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 3.365,76 zł.

Do oświadczenia skarżący w sprawie I SA/Bk 299/18 dołączył: zaświadczenie o wysokości zaległości podatkowej oraz zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym (k. 56-57,100-101), księgę przychodów i rozchodów za 2017 r. i 2018 r. (k. 58,76), zeznania podatkowe (k. 59-75), zaświadczenie o dochodach małżonki (k. 77-78), harmonogram spłat kredytów i pożyczek (k. 79-94), dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki (k. 95-99).

Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2018 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że obecnie skarżący nie posiada źródła dochodu i utrzymuje się z pożyczek od znajomych i rodziny, ale ponosi koszty swego utrzymania w kwocie prawie 10.000 zł (skarżący nie wykazał bowiem aby miał zadłużenie w bieżącym regulowaniu rachunków czy też spłaty alimentów). Dokonywana też jest na bieżąco spłata kredytu w kwocie około 2.000 zł (maj - czerwiec 2018 r.k. 52). Z analizy dołączonej do akt sprawy dokumentacji podatkowej wynika, iż mimo, że działalność gospodarcza 2018 r. zamknęła się stratą na kwotę ponad 40.000 zł, to przychód w 2017 r. z tego tytułu wyniósł 680.540,20 zł, zaś dochód za ten okres wyniósł 169.692,18 zł (k. 67). Jest to przychód znacznych rozmiarów, świadczący o tym, że skarżący z całą pewnością miał możliwość zaoszczędzenia środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej, nawet biorąc pod uwagę, że obecnie nie posiada żadnych dochodów.

Z powyższym postanowieniem nie zgodził się Skarżący i w złożonym sprzeciwie zarzucił błędne ustalenie, że złożone przez niego oświadczenie oraz przedłożone dokumenty nie obrazują rzeczywistej sytuacji finansowej. Zaznaczył, że kwota 10 000 zł stanowi jego zobowiązania a nie wydatki, nie reguluje alimentów na dzieci gdyż nie ma żadnych środków finansowych. Z uwagi, iż nie została wszczęta egzekucja nie posiada dokumentu potwierdzającego wysokość zaległości. Zaznaczył, że w spłacie kredytu mieszkaniowego pomaga mu rodzina. Odnośnie wysokości dochodów za 2017 r. skarżący wskazał, że kwota blisko 170 000 zł nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji, lecz jest jedynie zapisem księgowym, wynikającym z niewystawienia przez jego kontrahenta faktury końcowej, dzięki której prowadzona firma przyniosłaby stratę. Zaznaczył, ze w 2018 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś działalność gospodarcza przynosi stratę. Jednocześnie z profesjonalnym pełnomocnikiem ma rozliczyć się dopiero po zakończeniu sprawy, dlatego też nie poniósł dotychczas kosztów jego wynagrodzenia.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze. zm).

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową, finansową oraz rodzinną Skarżącego oraz jego małżonki, w tym również okoliczności podniesione w sprzeciwie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Zaznaczyć bowiem należy, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie kształtuje się w wysokości 3522 zł, zaś w drugiej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług 3 074 zł (I SA/Bk 299/18).

Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że aktualnym źródłem utrzymania Skarżącego i jego rodziny są drobne pożyczki od członków rodziny i znajomych oraz dochody uzyskiwane przez żonę Skarżącego ze stosunku pracy. Jednakże zaznaczyć należy, że Skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2017 r. uzyskał przychód w wysokości 680 540 zł (dochód wyniósł 169 692,18 zł, jednakże jest on kwestionowany przez Skarżącego z uwagi na niewystawienie przez kontrahenta odpowiedniej faktury). W 2018 r. działalność gospodarcza Skarżącego nie przynosi dochodów. Skarżący posiada od 2015 r. rozdzielność majątkową z małżonką, która jest współwłaścicielem mieszkania o pow. 73 m2 oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z zabudowaniami o pow. ok. 4,65 ha. Względem Skarżącego zostały zasądzone alimenty na dwójkę dzieci w wysokości 6500 zł, jednakże ich nie reguluje z powodu braku środków finansowych. Skarżący na bieżąco spłaca raty zaciągniętych kredytów.

Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że skarżący wspólnie z małżonką nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wpis sądowy w obu powiązanych ze sobą sprawach kształtuje się w wysokości ponad 6500 zł, co stanowi zdecydowanie kwotę przewyższającą miesięczne dochody obojga małżonków. Uiszczenie tej kwoty, w powiązaniu z koniecznością ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i zakupem żywności niewątpliwie spowodowałoby istotny uszczerbek dla koniecznego utrzymania Skarżącego i jego rodziny. Nie oznacza to jednak, jak twierdzi Skarżący, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa strony skarżącej pozwala przynajmniej na częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu, Skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 1000,00 zł w każdej ze spraw na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wskazać bowiem należy, że fakt posiadania rozdzielności majątkowej z małżonką, nie oznacza, że jej majątek, czy też dochody nie mogą być uwzględniane przez ocenie sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej, w tym również i w zakresie pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego (vide. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09; I FZ 125-126/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 - orzeczenia publikowane www.cbois.nsa.gov.pl).

W sprawie nie bez znaczenia ma również to, że oceniając sytuację majątkową skarżącego bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste czy deklarowane przez skarżącego dochody, ale również jego możliwości zarobkowe. A te, jak wynika z akt sprawy były i są znaczne. Skarżący, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej uzyskiwała przychody rzędu kilku tysięcy złotych miesięcznie, dlatego też nie może aktualnie zasłaniać się brakiem źródeł dochodów dla konieczności poniesienia kosztów sądowych, w sprawie związanej właśnie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że już w lipcu 2016 r. Skarżącemu została doręczona decyzja określająca w przybliżonej wysokości kwoty zobowiązań podatkowych w podatku VAT oraz PIT za 2013 r. (sprawa sygn. akt I SA/Bk 1179/16), a zatem Skarżący miał możliwość podjęcia działań zmierzających do zaoszczędzenia, przynajmniej w części, wydatków na ewentualny spór sądowy z organami skarbowymi. Dodatkowo wskazać należy, że z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że Skarżący w kwietniu 2017 r. zawarł umowę kredytową na kwotę 180 000 zł, a zatem sytuacja finansowa Skarżącego na początku 2017 r. była na tyle dobra, że bank zdecydował się udzielić kredytu aż w takiej wysokości. Przyjmując nawet, że Skarżący był zmuszony do ograniczenia prowadzonej działalności gospodarczej (obecnie nie uzyskuje dochodów), powinien był poczynić oszczędności, z których mógłby sfinansować ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Zakładając racjonalność Skarżącego jako przedsiębiorcy, powinien przewidzieć, że ewentualny spór z organami skarbowymi będzie generował dodatkowe koszty, w tym koszty sądowe.

Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Zdaniem Sądu, z uwagi na comiesięczne dochody małżonki skarżącego, pomoc finansową rodziny i znajomych oraz posiadany majątek, uiszczenie kwoty 1000 zł nie powinno narazić Skarżącego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz rodziny.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.